II SA/Ol 12/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Osipuk po rozpoznaniu w dniu 26 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.M. o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi w sprawie ze skargi A.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 6 września 2021 r. znak Rep. 1796/RD/21 w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami postanawia odmówić przywrócenia terminu. UZASADNIENIE A.M. (dalej jako: "skarżący"), pismem z dnia 30 listopada 2021 r., wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 6 września 2021 r. w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami w zakresie prawa kategorii [...]. Zarządzeniami Przewodniczącej Wydziału II z dnia z dnia 10 stycznia 2022 r., skarżący został wezwany do nadesłania do Sądu kompletnej skargi (do organu złożona została niekompletna skarga – 1 kartka), nadesłania odpisu skargi i podania numeru PESEL oraz do uiszczenia wpisu, pod rygorem odrzucenia skargi. Wobec nieuzupełnienia braków formalnych skargi i nieuiszczenia wpisu od skargi w wyznaczonym terminie, postanowieniem z dnia 23 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 12/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił ww. skargę. W dniu 7 marca 2022 r., do tutejszego Sądu wpłynął wniosek skarżącego, reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz do wniesienia wpisu sądowego. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz do uiszczenia wpisu sądowego zostały odebrane przez matkę skarżącego, która przedmiotowych wezwań mu nie przekazała. Skarżący o wezwaniach dowiedział się dopiero z postanowienia Sądu o odrzuceniu skargi. Wyjaśniono, że w czasie odbioru przesyłek przez matkę, skarżący przebywał poza miejscem zamieszkania, a po jego powrocie starsza (66 lat) i schorowana matka zapomniała o przekazaniu synowi przesyłki, "tym bardziej, iż w ówczesnym czasie był on poza miejscem zamieszkania". Dodano, że uprawnienia do kierowania pojazdami są dla skarżącego "strategicznym dokumentem", ponieważ ma on dwa bardzo duże gospodarstwa rolne w Polsce i w [...], i często podróżuje. Zakwestionowano ponadto prawidłowość doręczenia wezwań i powołując art. 43 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.), wskazano, że doręczenie zastępcze może być uznane za prawidłowe tylko wówczas, gdy domownik podejmie się oddania pisma adresatowi, a samo odebranie przesyłki przez domownika nie wywołuje skutku doręczenia. Wyjaśniono, że z niniejszej sprawy nie wynika, aby matka skarżącego zobowiązała się do oddania odebranych pism synowi. Wskazano, że jednocześnie z wnioskiem, skarżący dokonuje czynności, którym uchybił, tj. składa kompletną skargę wraz z jej odpisem, wskazuje "w skardze jak w pkt. 1 PESEL skarżącego" oraz doręcza dowód uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł. Ostatecznie, z ostrożności procesowej, wniesiono o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, gdyby Sąd doszedł do przekonania, że termin do wniesienia przedmiotowego wniosku winien być liczony od dnia "ustania przyczyny uchybienia terminowi, a nie od czasu dowiedzenia się o tym". Postanowieniem z 23 marca 2022 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odrzucił wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. W uzasadnieniu tego postanowienia podniesiono, że strona nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu, a nadto nie została spełniona przesłanka z art. 87 § 4 p.p.s.a., zgodnie z którym równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie, ponieważ skarżący nie przesłał kompletnej skargi z 30 listopada 2021 r., tylko nową skargę sporządzoną 7 marca 2022 r. Na skutek zażalenia skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 22 lipca 2022 r. uchylił ww. postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania tutejszemu Sądowi. W uzasadnieniu postanowienia NSA wskazano, że sentencja postanowienia zawiera rozstrzygnięcie o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, natomiast uzasadnienie w ogóle nie odnosi się do kwestii dopuszczalności wniosku, przechodząc do merytorycznej oceny wniosku oraz spełnienia wymogu z art. 87 § 4 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Wniosek o przywrócenie terminu został złożony z zachowaniem terminu, o którym mowa w art. 87 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej jako: "p.p.s.a."). Jako początek biegu terminu należało przyjąć datę doręczenia skarżącemu postanowienia z 23 lutego 2022 r. , z uzasadnienia którego skarżący powziął wiadomość, że skarga została odrzucona z powodu nieusunięcia braków formalnych skargi i nieuiszczenia wpisu od skargi - doręczonego skarżącemu 1 marca 2022 r. Wraz z wnioskiem skarżący nadesłał skargę wraz z jej odpisem, podał numer PESEL i uiścił wpis od skargi. Zgodnie z art. 86 § 1 - jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. We wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Wyjaśnić należy, że kryterium braku winy, jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Powszechnie przyjmuje się – jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego – obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2022 r., sygn. akt I OZ 411/11, dostępne w Internecie w Centralnej bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA). Brak winy powinien ponadto być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy. Przywrócenie terminu ma bowiem charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Co więcej, przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod uwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (zob. postanowienie NSA z 22 stycznia 2021 r., sygn. akt II GZ 392/20, LEX nr 3161759). Wobec tego, przy uwzględnieniu wymogów przewidzianych w art. 87 § 1 p.p.s.a., przywrócenie terminu może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (zob. postanowienie NSA z 22 maja 2012 r., sygn. akt II OZ 418/12, LEX nr 1405321). W ocenie tutejszego Sądu, okoliczności przedstawione przez skarżącego nie uprawdopodabniają braku jego winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi i uiszczenia wpisu sądowego. Okoliczności podane we wniosku o przywrócenie terminu nie dają podstaw do przyjęcia, że uchybienie to było niezawinione. Istotne w okolicznościach niniejszej sprawy jest bowiem to, że wezwania do uzupełniania braków formalnych skargi oraz uiszczenia wpisu sądowego zostały wysłane na adres skarżącego i doręczone – wobec nieobecności adresata przesyłki – dorosłemu domownikowi, tj. matce skarżącego. W przedmiotowej sprawie ocena okoliczności braku winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych, sprowadza się do wyjaśnienia warunków i skutków prawnych doręczenia, o którym mowa w art. 72 § 1 p.p.s.a. (a nie jak wskazano we wniosku – art. 43 k.p.a.). Zgodnie z jego treścią, jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, może doręczyć pismo dorosłemu domownikowi, a gdyby go nie było – administracji domu lub dozorcy, jeżeli osoby te nie mają sprzecznych interesów w sprawie i podjęły się oddania mu pisma. Powyższa instytucja tzw. doręczenia zastępczego oparta jest na domniemaniu, że pismo dotarło do rąk adresata i wyznacza początek biegu terminu do podjęcia czynności prawnej. Podkreślić również należy, że zgodnie z art. 72 § 1 p.p.s.a., odebranie przesyłki przez dorosłego domownika jest uważane za skuteczne jej doręczenie samemu adresatowi. To strona będzie więc ponosić konsekwencje, jakie wynikają z doręczenia pisma – nawet wówczas, gdy pismo jest doręczane podczas jej nieobecności pod wskazanym adresem (por. postanowienie NSA z 18 lutego 2014 r., sygn. akt II GZ 53/14, LEX nr 1450799 i powołane tam orzecznictwo). Poza gołosłownym twierdzeniem, że matka nie zobowiązała się przekazać korespondencji skarżącemu, domniemanie skuteczności doręczenia zastępczego nie zostało w niniejszej sprawie obalone. Przeczy temu adnotacja pracownika placówki pocztowej na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Zawarte we wniosku o przywrócenie terminu twierdzenie strony, iż matka skarżącego nie podjęła się oddania pism synowi nie dość, że nie zostało wykazane, to przeczy temu dotychczasowy sposób doręczania skarżącemu korespondencji. Ze zwrotnych poświadczeń odbioru znajdujących się w aktach administracyjnych i w aktach sądowych (w tym ze zwrotnego poświadczenia odbioru ww. postanowienia o odrzuceniu skargi) wynika, że matka skarżącego regularnie odbiera korespondencję syna i przekazuje mu ją, o czym świadczy dochowywanie przez niego terminów procesowych, m.in. do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, czy do wniesienia skargi; na 11 dokumentów zwrotnego potwierdzenia odbioru, znajdujących się w aktach sprawy, 8 z nich zostało podpisanych przez dorosłego domownika skarżącego. Wobec tego, Sąd nie podziela stanowiska strony, iż doręczenie wezwań do uzupełnienia braków formalnych skargi i uiszczenia wpisu od skargi, nastąpiło w sposób wadliwy. Skuteczności doręczenia ww. zawiadomień nie może bowiem podważyć okoliczność nieprzekazania przesyłki przez matkę, z uwagi na jej zły stan zdrowia i podeszły wiek (66 lat), tym bardziej, że w żaden sposób nie uprawdopodobniono jej stanu zdrowia, poprzez przedłożenie dokumentacji medycznej. Samo zaś oświadczenie matki o nieprzekazaniu przesyłki nie może odnieść oczekiwanego przez stronę skutku. W całości podzielić należy pogląd prezentowany przez Naczelny Sąd Administracyjny, iż w odniesieniu do strony, która wyjeżdża poza miejsce swego zamieszkania w trakcie postępowania zainicjowanego jego skargą, formułuje się powinność takiego zorganizowania spraw – z ustanowieniem pełnomocnika oraz wskazaniem adresu do doręczeń włącznie – aby podczas nieobecności jej interesy nie doznały uszczerbku. Skarżący, wyjeżdżając za granicę, wiedząc, że będzie przebywać poza miejscem zamieszkania, winien podjąć czynności gwarantujące właściwe prowadzenie spraw, zwłaszcza sądowych. Jeżeli, pomimo podjęcia takich czynności, uczynił to nieudolnie, w konsekwencji czego uchybił terminowi wyznaczonemu do dokonania czynności, to nie można mówić o braku jego winy w powstaniu uchybienia. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu należy brać pod uwagę nie tylko okoliczności które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu skutecznych działań, mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (postanowienie NSA z 2 września 2014 r., sygn. akt I GZ 286/14, LEX nr 1528871). Skoro przesyłka zawierająca wezwania została przesłana na adres podany przez skarżącego i doręczona dorosłemu domownikowi, to opóźnienie jej przekazania i tym samym zwłoka w dokonaniu czynności, nie nastąpiło bez winy skarżącego. Tutejszy Sąd w całości podziela stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny, że w odniesieniu do strony, która jest w trakcie postępowania, formułuje się powinność takiego zorganizowania spraw, z ustanowieniem pełnomocnika do odbioru korespondencji oraz wskazaniem adresu do doręczeń przesyłek włącznie, aby podczas nieobecności jej interesy nie doznały uszczerbku. W toku prowadzonego postępowania sądowego dbający o własne interesy skarżący, winien liczyć się z możliwością wystąpienia normalnych zdarzeń procesowych, takich jak np. wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi. Tym samym skarżący powinien podjąć czynności gwarantujące właściwe prowadzenie spraw sądowych. Niepodjęcie takich kroków zapobiegawczych bądź uczynienie tego nieudolnie, w konsekwencji może doprowadzić do uchybienia terminowi wyznaczonemu do dokonania określonej czynności procesowej i – pomimo podjętych przez stronę działań, które jednak okazały się nieskuteczne – należy stwierdzić w takim przypadku winę skarżącego w powstaniu uchybienia. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu należy zatem brać pod uwagę nie tylko okoliczności które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub niepodjęciu skutecznych działań, mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. W sytuacji gdy skarżący, jako adres do korespondencji wskazał adres, pod którym w czasie jego nieobecności przebywają jeszcze inne dorosłe osoby, domownicy, którym listonosz może zostawić przesyłkę, w konsekwencji dokonując doręczenia zastępczego z art. 72 § 1 p.p.s.a., strona musi liczyć się z tym, że ewentualne skutki uchybień powyższych osób, będą miały bezpośredni wpływ na bieg jej sprawy w postępowaniu sądowym. Skarżący ponosi zatem konsekwencje działań tych osób. W przypadku, gdy strona nie godzi się na doręczenie zastępcze dokonywane do rąk konkretnej osoby przebywającej pod adresem wskazanym jako adres korespondencyjny, tj. na doręczenie zgodne z treścią art. 37 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz. U. z 2020 r. poz. 1041 z późn. zm.), przykładowo do rąk osoby schorowanej i będącej w podeszłym wieku, która z przyczyn osobistych może swym działaniem wywołać niekorzystną dla skarżącego sytuację procesową, podmiot może dokonać na poczcie zastrzeżenia pocztowego przesyłek rejestrowanych. Niezłożenie stosownego zastrzeżenia pocztowego dotyczącego niedoręczania przesyłek niektórym domownikom powoduje, że skutki wszelkich zaniedbań tych osób, obciążają samego skarżącego. Ponadto, nie uzgadniając z domownikami sposobu informowania o wpływie korespondencji, skarżący wziął na siebie ryzyko uchybienia terminowi do dokonania określonej czynności procesowej (powołane postanowienie sygn. akt II GZ 51/22). W świetle przedstawionych powyżej okoliczności stwierdzić należy, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w niedochowaniu terminu i nie uwiarygodnił, że zadbał w sposób należyty o własne interesy. Tym samym, nie została spełniona przesłanka uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.