II OSK 1221/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Bujko Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędzia WSA del. Małgorzata Włodarska /spr./ Protokolant Agnieszka Majewska po rozpoznaniu w dniu 17 października 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 23 listopada 2006 r. sygn. akt II SA/Ke 120/06 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Wojewody Ś. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE II OSK 1221/07 Uzasadnienie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z dnia 23 listopada 2006 r. (sygn. akt II SA/Ke 120/06) oddalił skargę A. P. na decyzję Wojewody Świętokrzyskiego z dnia [...] grudnia 2005 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Wyrok ten wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Decyzją z dnia [...] października 2005 r., nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta S. – K. przez Kierownika Referatu Ewidencji Urzędu Miasta, odmówiono wymeldowania S. G. z pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w S. –K.. Organ uznał, że nie ma podstaw do zastosowania przepisu art. 15 uS. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r., Nr 87, poz. 960; ze zm.), zwanej dalej ustawą o ewidencji ludności, ponieważ opuszczenie lokalu przez S. G. nie miało charakteru trwałego i nie było dobrowolne. Ustalono, że nastąpiło w wyniku wymiany zamków w drzwiach wejściowych przez jego byłą żonę A. P., natomiast Jego rzeczy osobiste i inne przedmioty wywieziono. Z odwołania A. P. od tej decyzji wynika, że pragnie wymeldowania swojego byłego męża z obawy o swoje i swoich podopiecznych (córki i matki) życie i zdrowie. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda Świętokrzyski, decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o odmowie wymeldowania S. G.. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Wojewoda wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż S. G. nie przebywa w lokalu przy ul. [...] od sierpnia 2002 r. i że spowodowane to zostało wymianą przez byłą żonę zamków w drzwiach wejściowych do tego lokalu. Z powodu utrudnień w zamieszkiwaniu w ww. lokalu, z Jego powództwa doszło w dniu 19 grudnia 2002 r. do wydania wyroku przez Sąd Rejonowy w S. – K., w którym przywrócono S. G. utracone posiadanie lokalu, nakazano byłej żonie wydanie kluczy do drzwi wejściowych tego lokalu oraz nakazano umożliwienie korzystania z tegoż lokalu. Powyższe świadczy, zdaniem Wojewody o tym, że opuszczenie lokalu przez S. G. nie miało charakteru dobrowolnego, było efektem przeszkód stawianych przez byłą żonę, a skoro strona podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swoich praw do przebywania w spornym lokalu, to należało uznać, że w sprawie niniejszej nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające wymeldowanie, o których mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach A. P. domagała się wymeldowania S. G. z lokalu przy ul. [...] ze względu na wyjątkowość sytuacji. Wniosła o zastosowanie takich przepisów prawa, które pozwalają na wymeldowanie lokatora bez jego zgody. Skarżąca stwierdziła, że z uwagi na chorobę alkoholową S. G., zarówno jej, jak i pozostającej pod jej opieką niepełnosprawnej córce oraz matce grozi niebezpieczeństwo utraty zdrowia a nawet życia. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Świętokrzyski wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach powołanym wyrokiem z dnia 23 listopada 2006 r. oddalając skargę stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie Wojewody Świętokrzyskiego nie narusza prawa w sposób skutkujący koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności. Sąd podkreślił, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na co słusznie zwrócił uwagę organ II instancji, utrwalił się pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter stały i jest dobrowolne (tak NSA w wyrokach z dnia 29 kwietnia 2001 r., sygn. akt. V SA 3169/00 – Lex Nr 50129, z dnia 21 marca 2001 r., sygn. akt V SA 2950/00 – Lex Nr 80643, z dnia 22 sierpnia 2000 r., sygn. akt V SA 108/00 – Lex 49954 i z dnia 3 kwietnia 2000 r. – Lex Nr 49415). Przy czym o ocenie charakteru pobytu, czy też opuszczenia lokalu decyduje nie tylko werbalna treść oświadczenia woli, ale również okoliczności faktyczne wskazujące na zamiar rzeczywisty. Sąd w tym kontekście wskazał, że w niniejszej sprawie bezspornym jest, iż S. G. nie zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] od sierpnia 2002 r. i że było to ściśle związane z wymianą przez byłą żonę zamków w drzwiach wejściowych i wyniesieniem rzeczy osobistych. Z akt sprawy wynika, że skarżąca nawet w asyście policji nie wpuściła byłego męża do mieszkania, mimo że Sąd przyznał jemu w wyroku rozwodowym prawo do korzystania z jednego pokoju. Również we wszczętym na wniosek S. G. postępowaniu egzekucyjnym, mimo kilkakrotnie wymierzonych grzywien skarżąca nie wydała kluczy do mieszkania. Wniesione przez skarżącą powództwo o opróżnienie spornego lokalu zostało przez Sąd Rejonowy w S.-K. wyrokiem z dnia 2 lipca 2003 r. oddalone (sygn. akt [...]), także Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia 31 stycznia 2005 r. orzekającym rozwód, oddalił wniosek o eksmisję S. G. (sygn. akt [...]). Sąd ponadto wskazał, że skarżąca na rozprawie oświadczyła, że nie wyda kluczy i przyznała, że S. G. nadal płaci połowę czynszu za to mieszkanie. S. G. natomiast podał, że ostania grzywna za niewykonanie wyroku o wydanie kluczy została nałożona na skarżącą 3 października 2006 r. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organ administracyjny należycie wyjaśnił i ocenił okoliczności nie przebywania S. G. w miejscu dotychczasowego zameldowania na pobyt stały w lokalu przy ul. [...] od 2002 r. i podzielił stanowisko organu, że skoro skarżąca uniemożliwiła S. G. wejście do lokalu i przebywanie w nim od 2002 r., to nie można uznać, że opuścił on ten lokal dobrowolnie, ani że opuszczenie tego lokalu jest trwałe, skoro dokonuje on aktów zmierzających do odzyskania prawa do korzystania z tego lokalu (pozew o przywrócenie posiadania, wszczęcie postępowania egzekucyjnego). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach złożyła A. P., reprezentowana przez adwokata. Zaskarżając orzeczenie WSA w całości, wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności poprzez błędne jego zastosowanie, co w rezultacie spowodowało odmowę wymeldowania S. G., pomimo że zostały spełnione przesłanki wymienione w powyższym przepisie, a dodatkowo w Sądzie Rejonowym w S. K. toczy się postępowanie o eksmisję S. G. ze spornego lokalu z powództwa A. P.. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że skarżąca jest jedyną właścicielką spornego lokalu. S. G. od 14 sierpnia 2002 r. nie przebywa w tym lokalu. Mieszka w lokalu położonym przy ul. [...] w S.- K.. W związku z tym skarżąca zmieniła zamki w swoim mieszkaniu i wystąpiła o wymeldowanie byłego męża. Podkreślono, że skarżąca nie jest w stanie zgodzić się na zamieszkanie S. G. w jej mieszkaniu z uwagi na bezpieczeństwo swoje oraz zamieszkujących z nią córki i matki. Stwierdzono, że S. G. nadużywa alkoholu i będąc pod jego wpływem znęca się psychicznie i fizycznie nad skarżącą i jest to bezpośrednią przyczyną braku zgody na jego dalsze zamieszkiwanie w spornym lokalu. W odpowiedzi na skargę kasacyjną S. G. wniósł o jej odrzucenie, twierdząc że lokalu przy ul. [...] nie opuścił dobrowolnie. Stało się to po tym, jak skarżąca zmieniła zamki w drzwiach wejściowych i pomimo interwencji policji nie wpuściła go do tego lokalu. Podniósł iż, nieprawdą jest jakoby skarżąca zamieszkała w spornym lokalu razem z córką i matką. Matka – S. P. ma samodzielne mieszkanie przy ul. [...] w S. K., a córka I. P. przebywa poza miejscem zameldowania, początkowo u katechetki, a od czerwca 2006 r. u niego, ponieważ skarżąca nie wpuszcza jej do pokoju. Zaprotestował ponadto przeciw twierdzeniom skarżącej co do nadużywania przez niego alkoholu i agresywnych po nim zachowaniu. Wskazał, że z zawodu jest instruktorem terapii odwykowej o od 1985 r. utrzymuje abstynencję. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie nastąpiły przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 183 § 2 powołanej wyżej ustawy, jak ma to miejsce w tej sprawie, to Sąd rozpoznając sprawę związany jest granicami skargi. Oznacza to związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej uzasadnieniu. Ponadto należy podkreślić, że w świetle art. 174 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie skarga kasacyjna oparta została na podstawie ustawowej, określonej w art. 174 pkt 1 powołanej ustawy. Należy w związku z tym podkreślić, że samo odwołanie się do podstawy skargi kasacyjnej, przewidzianej w art. 174 pkt 1 lub pkt 2 powołanej ustawy, nie stanowi przytoczenia podstaw kasacyjnych. W podstawach skargi wnoszący skargę musi bowiem wyraźnie wskazać konkretną normę prawa materialnego naruszaną przez Sąd przez błędną jej wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie ze wskazaniem, na czym ta błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie polegało i jaka według skarżącego powinna być wykładnia właściwa. Warto w tym miejscu wskazać, że błędna wykładnia to mylne zastosowanie treści przepisu, natomiast niewłaściwe zastosowanie to tzw. błąd subsumcji, czyli wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Jako podstawę skargi kasacyjnej skarżąca wskazała naruszenie przez Sąd I instancji prawa materialnego poprzez błędne zastosowanie przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności (cyt. na wstępie), polegające na uznaniu przez Sąd, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wynikające z tego przepisu, od których zależy możliwość wymeldowania. Podkreślić należy, że w sytuacji gdy w skardze kasacyjnej nie podniesiono zarzutu naruszenia przepisów postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny jest związany ustalonym przez organy administracji państwowej i zaakceptowanym przez Sąd I instancji stanem faktycznym sprawy. Odnosząc się do powyższego zarzutu skargi kasacyjnej stwierdzić po pierwsze należy, że zgodnie z literalnym brzmieniem art. 15 uS. 2 ustawy o ewidencji ludności, organ wydaje decyzję o wymeldowaniu tylko takiej osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego (lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące) i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przy czym dla stwierdzenia, że nastąpiło opuszczenie lokalu w rozumieniu tego przepisu, niezbędne jest ustalenie, że opuszczenie miało charakter dobrowolny lub wynikało z czynności organu opartych na prawie (np. wykonanie w drodze postępowania egzekucyjnego orzeczenia sądowego nakazującego opuszczenie lokalu). Wskazać należy, że opuszczeniem jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i zamiar opuszczenia danego lokalu z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z lokalem dotychczasowym (por. wyrok NSA z 16 września 1986 r., II SA 437/06 i z 16 kwietnia 1987 r. SA/W 110/87). Z kolei przez termin "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy rozumieć nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie to, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę wewnętrzną zainteresowanego, czy pozostają z nią w sprzeczności. Ustalenie zatem, czy nastąpiło opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu wymaga zbadanie istnienia owego zamiaru. Badania takie w niniejszej sprawie przeprowadzono. W ich efekcie jako bezsporne uznano okoliczności, w jakich doszło do opuszczenia lokalu przy ul. [...] przez S. G.: skarżąca wymieniła zamki w drzwiach wejściowych do tego lokalu i wyniosła jego rzeczy osobiste. Niesporne jest także i to, że S. G. korzystał ze środków prawnych, które miały umożliwić jemu powrót do lokalu - m.in. wszczął postępowanie egzekucyjne mające na celu przywrócenie prawa do korzystania z lokalu. Powyższe niewątpliwie potwierdza, iż wolą S. G. jest przebywanie w miejscu zameldowania stałego tj. w lokalu przy ul. [...]. Słusznie zatem Sąd I instancji uznał, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, umożliwiające wymeldowanie i że wobec tego rozstrzygnięcia organów administracji są zgodne z prawem. S. G. nie miał bowiem zamiaru opuszczenia tego lokalu i nie zrobił tego dobrowolnie i trwale. Zawarty w skardze kasacyjnej zarzut błędu subsumcji nie znajduje więc uzasadnienia. Tylko na marginesie zaznaczyć należy, że przywołane w uzasadnieniu skargi okoliczności, iż sporny lokal jest własnością skarżącej i że w toku jest sprawa o eksmisję S. G. z tego lokalu nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Jakiekolwiek ustalenia dotyczące praw do lokalu i ewentualne roszczenia odszkodowawcze nie mogą być przedmiotem rozważań Sądu, gdyż wykraczają poza ramy niniejszego postępowania. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w pkt 1 wyroku na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270; z późn. zm.) Wniosek uczestnika postępowania S. G. o zwrot kosztów przejazdów do Sądu, wobec braku podstaw prawnych nie mógł być przez Sad uwzględniony. Wskazać należy, że przepisy powołanej powyżej ustawy przewidują zwrot kosztów postępowania jedynie pomiędzy stroną skarżącą a organem (art. 203, art. 204, art. 206).