II GZ 418/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 kwietnia 2021 r. sygn. akt III SA/Gl 455/20 w zakresie odmowy wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie opłaty podwyższonej za wydobycie kopaliny bez wymaganej koncesji postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. UZASADNIENIE Postanowieniem z 19 kwietnia 2021 r. (sygn. akt III SA/Gl 455/20) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej zwany "WSA"), działając na podstawie art. 61 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej zwanej "ppsa"), odmówił R. B. (dalej zwanemu "Skarżącym") wstrzymania wykonania decyzji Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z [...] maja 2020 r. (nr [...]), która utrzymała w mocy decyzję Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego w Kielcach z [...] stycznia 2020 r. m.in. o ustaleniu Skarżącemu opłaty podwyższonej w wysokości 1 265 826 zł za wydobycie kopaliny bez wymaganej koncesji. WSA stwierdził, że Skarżący w skardze zawarł wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Skarżący wskazał, że przedmiotowa decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego i procesowego, zaś co do podstawy prawnej rozstrzygnięcia powstają uzasadnione wątpliwości co do jej zgodności z Konstytucją RP. Dodał, że kwestia ta może zostać poddana przez WSA pod rozwagę Trybunałowi Konstytucyjnego, w związku z czym realizacja przez organy przedmiotowego rozstrzygnięcia może doprowadzić do powstania nieodwracalnych lub też trudnych do odwrócenia następstw. Skarżący podkreślił, że ewentualne uwzględnienie skargi i umorzenie postępowania wiązać się będzie z koniecznością podjęcia odpowiednich kroków, celem przywrócenia stanu poprzedniego, zaś możliwe następstwa działań bądź aktów administracji publicznej realizowanych w tym okresie mogą mieć daleko idące konsekwencje dla Skarżącego. WSA stwierdził, że do wniosku nie dołączono żadnych dokumentów na jego poparcie. Zdaniem WSA, Skarżący nie wykazał, że wykonanie zaskarżonej decyzji może spowodować ryzyko czy niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Nie wystarczy bowiem jedynie złożenie wniosku, a nawet przytoczenie w jego uzasadnieniu okoliczności, które teoretycznie mogą pojawić się na etapie wykonania decyzji. Te bowiem powinny zostać poparte dokumentami, które uwiarygodniłyby sytuację wskazaną we wniosku. Tymczasem dokumenty takie do wniosku nie zostały dołączone. To zaś uniemożliwiło Sądowi zweryfikowanie sytuacji Skarżącego w kontekście przesłanek z art. 61 § 3 ppsa. W przypadku braku takich dokumentów - czy to w aktach sprawy, czy też na skutek niedołączenia ich do wniosku - sąd administracyjny nie jest władny, przed rozpoznaniem wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, aby wzywać stronę do ich przedłożenia. Wobec tego WSA uznał, że skoro Skarżący nie uprawdopodobnił niebezpieczeństwa wystąpienia znacznej szkody, to nie można przyjąć twierdzenia, że wykonanie decyzji spowodowałoby taką szkodę, a co więcej "znaczną szkodę". WSA dodał, że Skarżący nie wykazał istnienia argumentów przemawiających za tym, że wykonanie decyzji mogłoby rodzić niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Skarżący złożył zażalenie na postanowienie WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA, ewentualnie, z ostrożności procesowej, o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i wstrzymanie wykonania w całości zaskarżonej decyzji, a także o orzeczenie o kosztach postępowania według norm prawem przepisanych. Wniósł również o przeprowadzenie dowodów z dokumentów, które znajdują się w aktach sprawy (m.in. dokumentacji medycznej Skarżącego, decyzji o podjęciu wypłaty emerytury, decyzji o przyznaniu emerytury rolniczej, kserokopii aktu własności ziemi, upomnienia i odpowiedzi na upomnienie). Skarżący zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 61 § 3 ppsa przez jego niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie, wyrażające się w uznaniu, że Skarżący nie wykazał, jakoby wykonanie zaskarżonej decyzji mogło spowodować ryzyko czy niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, w sytuacji gdy w przedmiotowej sprawie Skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, jego jedynym źródłem przychodu jest uzyskiwana emerytura w łącznej kwocie około 900 zł miesięcznie, a do składników majątkowych majątku osobistego należy jedynie nieruchomość, a także obecnie Skarżący znajduje się w złym stanie zdrowotnym w związku z przypadłościami układu krwionośnego, która to sytuacja dodatkowo uległa pogorszeniu w październiku 2020 r., a w konsekwencji czego na podstawie uzyskiwanego dochodu nie będzie w stanie dokonać dobrowolnej spłaty orzeczonej kary, co spowoduje skierowanie sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego, a co doprowadzi do znacznego obciążenia Skarżącego i pogorszenia jego sytuacji majątkowej oraz grozi powstaniem trudnych do odwrócenia skutków, bowiem dojdzie do obciążenia jedynego składnika majątkowego i jedynego źródła dochodu Skarżącego i powstania szkody majątkowej, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. W uzasadnieniu zażalenia Skarżący wskazał m.in., że do skargi załączył szereg dokumentów potwierdzających jego trudną sytuację materialną, finansową i zdrowotną. W związku z tym nie sposób zgodzić się ze stwierdzeniem WSA, że Skarżący nie załączył żadnych dokumentów na poparcie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Dodatkowo, dokumentacja ta została poszerzona w trakcie rozpoznawania przez WSA wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec tego WSA dokonując oceny wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji powinien wziąć również pod uwagę zgromadzoną w aktach sprawy dokumentację, celem zweryfikowania twierdzeń strony pod kątem spełnienia przesłanek zawartych w art. 61 § 3 ppsa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 61 § 3 ppsa sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Oznacza to, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego bądź wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Wprowadzona w omawianym przepisie ochrona tymczasowa w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi wyjątek od zasady wynikającej z art. 61 § 1 ppsa, w myśl której wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Zawarty w zażaleniu wniosek Skarżącego o uchylenie zaskarżonego postanowienia zasługuje na uwzględnienie. Zauważyć należy, że skoro sąd orzeka o wstrzymaniu aktu lub czynności na wniosek skarżącego, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek uzasadnienia wniosku, tak aby przekonać sąd do zasadności zastosowania ochrony tymczasowej. Natomiast obowiązkiem sądu jest odniesienie się do wskazanych przez wnioskodawcę okoliczności w kontekście przesłanek wstrzymania wykonania decyzji określonych w art. 61 § 3 ppsa. Sąd jest przy tym uprawniony do uwzględnienia z urzędu okoliczności uzasadniających wstrzymanie wykonania aktu, jak również okoliczności stojących w opozycji do wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności (zob. M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 4, Warszawa 2017, s. 397). W niniejszej sprawie wniosek o wstrzymanie wykonania dotyczył decyzji w przedmiocie ustalenia Skarżącemu opłaty podwyższonej w wysokości 1 265 826 zł za wydobywanie kopaliny bez wymaganej koncesji. Niewątpliwie ocena, czy wykonanie tej decyzji może doprowadzić w przypadku Skarżącego do wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (o czym mowa w art. 61 § 3 ppsa), wymagało skonfrontowania wysokości opłaty z sytuacją majątkową i finansową Skarżącego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie ulega też wątpliwości, że aby taka konfrontacja była możliwa, niezbędne było przedstawienie przez Skarżącego stosownej dokumentacji obrazującej jego sytuację. Z akt sprawy przedstawionych z zażaleniem wynika, że Skarżący dołączył do skargi kilkanaście dokumentów odnoszących się m.in. do jego sytuacji majątkowej i zdrowotnej. Dokumenty te zostały włączone do akt sprawy dotyczącej wniosku Skarżącego o przyznanie prawa pomocy (sygn. III SPP/Gl 116/20). Kolejne dokumenty dotyczące sytuacji finansowej i majątkowej pełnomocnik Skarżącego nadesłał w toku postępowania dotyczącego przyznania prawa pomocy, w wykonaniu zarządzenia starszego referendarza sądowego. Powyższe ustalenie sprawia, że bezzasadne jest twierdzenie WSA wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że Skarżący nie dołączył dokumentów, które pozwalałyby na zweryfikowanie sytuacji strony w kontekście przesłanek z art. 61 § 3 ppsa. Jak wskazano wyżej, dokumenty te zostały dołączone do skargi, w której zawarty został zarówno wniosek o przyznanie prawa pomocy, jak i wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W takiej sytuacji obowiązkiem WSA było dokonanie oceny spełnienia przesłanek określonych w art. 61 § 3 ppsa w kontekście wszystkich twierdzeń Skarżącego mających znaczenie z punktu widzenia zastosowania ochrony tymczasowej oraz z uwzględnieniem przedstawionej przez Skarżącego dokumentacji odnoszącej się do jego sytuacji, w szczególności majątkowej i finansowej. WSA nie sprostał temu obowiązkowi, gdyż całkowicie pominął dołączone do akt dokumenty, wskazując nadto, że żadna dokumentacja istotna z punktu widzenia zastosowania art. 61 § 3 ppsa nie została przez Skarżącego przedłożona. Z uwagi na to Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 61 § 3 ppsa i podlegało uchyleniu. Ponownie rozpoznając wniosek Skarżącego o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, WSA wnikliwie odniesie się do każdego z argumentów Skarżącego podniesionych w toku dotychczasowego postępowania odnośnie do kwestii zastosowania ochrony tymczasowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym toczącym się w tej sprawie, a także weźmie pod uwagę dokumenty przedstawione przez Skarżącego, które będą znajdowały się w aktach sprawy w dacie ponownego rozpoznawania wniosku przez WSA. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ppsa, postanowił jak w sentencji. Odnosząc się do wniosku Skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zgodnie z art. 209 ppsa wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 ppsa. Niniejsze postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest żadnym z orzeczeń wskazanych w art. 209 ppsa. PG