II FSK 270/08

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Grzegorz Borkowski, Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia WSA del. Ludmiła Jajkiewicz (sprawozdawca), Protokolant Dorota Żmijewska, po rozpoznaniu w dniu 15 września 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej C. S.A. z siedzibą w K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 5 marca 2007 r. sygn. akt I SA/Bk 133/06 w sprawie ze skargi C. S.A. z siedziba w K. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w B. z dnia 24 kwietnia 2002 r. sygn. Akt I SA/Bk 646/01 w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 1998 r. p o s t a n a w i a oddalić skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 5 marca 2007 r., sygn. akt I SA/Bk 133/06, postanowił odrzucić skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Białymstoku z dnia 24 kwietnia 2002 r., sygn. akt SA/Bk 646/01. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd wskazał, iż wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2002 r. Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Białymstoku oddalił skargę C. Spółka Akcyjna w Ł. (obecnie w K., dalej: skarżąca) na decyzję Izby Skarbowej w B. z dnia 6 marca 2001 r., nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 1998 r. W dniu 30 marca 2006 r. pełnomocnik skarżącej złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę o wznowienie postępowania sądowego w powyższej sprawie. Jako podstawę wznowienia podał art. 273 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) oraz wskazał, iż do wystąpienia o wznowienie skarżącą skłoniła treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Białymstoku z dnia 13 maja 2003 r., sygn. akt SA/Bk 1349/02. Sąd "w identycznych stanach faktycznych i prawnych i w tej samej sprawie określenia podatku dochodowego od osób prawnych w związku z przedpłatami na kapitał akcyjny" wydał różne wyroki, w zależności od podmiotu składającego skargę. Wobec powyższego pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie w całości wyroku z dnia 24 kwietnia 2002 r. oraz uchylenie decyzji Izby Skarbowej w B. z dnia 6 marca 2001 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Inspektora Urzędu Kontroli Skarbowej w B. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odrzucając skargę o wznowienie postępowania sądowego zważył, co następuje: W art. 273 p.p.s.a. zostały wymienione restytucyjne podstawy wznowienia postępowania sądowego, wśród nich w § 3 wymieniono jako podstawę "późniejsze wykrycie prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy". Sąd zauważył, iż wskazana podstawa związana jest z istnieniem bezwzględnej negatywnej przesłanki procesowej, jaką jest powaga rzeczy osądzonej. Orzeczenie, o którym mowa w art. 273 § 3 p.p.s.a. musi więc dotyczyć tej samej sprawy, to znaczy sprawy tożsamej, co do przedmiotu, jak i strony postępowania. Ponieważ wyrok, na który powołał się pełnomocnik skarżącej dotyczył innego podmiotu, tym samym zdaniem Sądu pierwszej instancji, należało uznać, że skarga o wznowienie postępowania nie została oparta na ustawowej przesłance. W skardze kasacyjnej z dnia 26 kwietnia 2007 r. pełnomocnik skarżącej zaskarżył w całości postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zarzucając: błędne zastosowanie art. 280 § 1 p.p.s.a., w związku z mylnym zrozumieniem treści art. 273 § 3 p.p.s.a. w zakresie obejmującym zapis "można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy"; dokonanie niedopuszczalnej interpretacji zwrotu "dotyczącego tej samej sprawy", w związku z uznaniem, że pojęcie to dotyczy tylko "sprawy tożsamej co do podmiotu, jak i strony postępowania"; błędne przyjęcie, iż podstawa wznowienia określona w § 3 art. 273 p.p.s.a. związana jest z negatywną przesłanką procesową - powagą rzeczy osadzonej, wobec wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku dwóch różnych wyroków "w tej samej sprawie", a więc w identycznym stanie faktycznym i prawnym, to jest w sprawie SA/Bk 646/01 i w sprawie SA/Bk 1349/02, co narusza powagę wymiaru sprawiedliwości i podważa zaufanie do wymiaru sprawiedliwości. Pełnomocnik skarżącej zarzucił także: naruszenie art. 2, art. 7, art. 8 ust. 2, art. 32 ust. 1 i ust. 2, art. 45 ust. 1, art. 9, w związku z art. 87 ust. 1 i art. 91 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Ponadto pełnomocnik skarżącej wniósł o: - uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i zobowiązanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku do rozpoznania skargi o wznowienie postępowania sądowego lub też wystąpienie z pytaniem prawnych w kwestii "w tej samej sprawie", w trybie art. 178 § 1 i § 3 p.p.s.a. albo w trybie art. 193 Konstytucji RP; - wstrzymanie, na podstawie uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2007 r., sygn. akt I GPS 1/07, wykonania decyzji organów podatkowych do zakończenia postępowania w sprawie skargi o wznowienie postępowania oraz - zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącej odwołał się do wypowiedzi Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartej w wywiadzie opublikowanym w Dzienniku Rzeczpospolita w dniu 25 stycznia 2007 r., w którym padło stwierdzenie, że celem działania Naczelnego Sądu Administracyjnego jest osiągnięcie jednolitości w orzecznictwie. W tym kontekście wskazał także na art. 3 § 2 ustawy o ustroju sądów administracyjnych z dnia 25 lipca 2002 r. (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 15 października 1998 r., sygn. akt I SA/Wr 2314/97. Zdaniem pełnomocnika skarżącej obecne brzmienie art. 273 § 3 p.p.s.a. nie pozwala na dokonanie interpretacji jakiej dokonał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, co potwierdza także wypowiedź Rzecznika Praw Obywatelskich opublikowana w Dzienniku Rzeczpospolita w dniu 7 marca 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Wznowienie postępowania sądowego na podstawie art. 273 § 3 p.p.s.a. jest dopuszczalne jedynie w razie późniejszego wykrycia prawomocnego orzeczenia dotyczącego tej samej sprawy. Zakres omawianej podstawy jest tożsamy więc z pojęciem res iudicata (powaga rzeczy osądzonej), która jest zaliczana do tak zwanych negatywnych przesłanek procesowych i oznacza niedopuszczalność prowadzenia drugiego postępowania co do tego samego roszczenia (ne bis in idem), o którym orzeczono prawomocnie, pod rygorem nieważności postępowania (art. 183 § 2 pkt 3 p.p.s.a.). Ustawodawca nie definiuje pojęcia powagi rzeczy osądzonej, określa jedynie jej zakres przedmiotowy oraz podmiotowy, co w praktyce oznacza, że chodzi w tym wypadku o orzeczenie, którego przedmiotem rozstrzygnięcia są te same prawa i obowiązki, dotyczące tego samego podmiotu, wynikające z określonych norm prawnych, które były przedmiotem rozstrzygnięcia w postępowaniu, którego wznowienia dotyczy skarga (vide: postanowienie SN z dnia 26 marca 1999 r., sygn. akt III AO 10/99). Innymi słowy przy ustalaniu tożsamości sprawy należy brać pod uwagę właśnie element podmiotowy i przedmiotowy, przy czym tożsamość podmiotowa, to tożsamość podmiotu będącego adresatem praw lub obowiązków, a tożsamość przedmiotowa to tożsamość treści tych praw i obowiązków oraz ich podstawy prawnej i faktycznej. W realiach sprawy oznacza to, że błędne jest twierdzenie pełnomocnika skarżącej, iż wykryty później wyrok z dnia 13 maja 2003 r. dotyczy tej samej sprawy i w związku z czym zachodzi podstawa do wznowienia postępowania, na mocy art. 273 § 3 p.p.s.a. Brak jest bowiem tożsamości spraw. W poddanych ocenie wyrokach nie zachodzi tożsamość stron postępowania, a zatem nie spełniają one jednej z przesłanek wynikających z treści art. 273 § 3 p.p.s.a. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, iż późniejsze wykrycie prawomocnego wyroku dotyczącego tej samej sprawy stanowi podstawę wznowienia postępowania tylko wtedy, gdy wykryty wyrok już istniał w czasie postępowania, którego dotyczy skarga o wznowienie, lecz, o którym to wyroku strona wówczas nie wiedziała (vide: postanowienie SN z dnia 26 czerwca 1997 r., sygn. akt I CNK 149/97). W związku z tym nie jest "późniejszym wykryciem prawomocnego wyroku" powołanie się na późniejsze orzeczenie, które zapadło po uprawomocnieniu wyroku, którego wzruszenia strona żąda. W realiach sprawy oznacza to, że gdyby hipotetycznie przyjąć, jak chce tego autor skargi kasacyjnej, iż mamy do czynienia z tożsamością sprawy, to z uwagi na nie spełnienie drugiego z warunków - późniejszego wykrycia prawomocnego wyroku - brak byłoby podstaw do zastosowania art. 273 § 3 p.p.s.a. również z tego tytułu. Podsumowując, należy stwierdzić, iż możliwość ponownego rozpoznania prawomocnie zakończonej sprawy na skutek skargi o wznowienie postępowania otwiera się tylko wówczas, gdy została ona oparta na ustawowej podstawie wznowienia. Brak oparcia skargi na takiej podstawie skutkuje jej odrzuceniem, na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a.). Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Sąd odstąpił od zasądzenia wynagrodzenia z tytułu zastępstwa procesowego wyznaczonemu z urzędu przez Krajową Izbę Doradców Podatkowych doradcy podatkowemu z uwagi na brak udzielenia przez skarżącą stosownego pełnomocnictwa.