II GZ 873/14

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Hanna Kamińska po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Syndyk masy upadłości S. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 30 października 2014 r., sygn. akt II SA/OI 726/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Syndyka masy upadłości S. sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej w W. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia kary porządkowej postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. postanowieniem z dnia 30 października 2014 r., odmówił Syndykowi masy upadłości S. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem oraz od wpisu od skargi kasacyjnej, które to koszty łącznie wynoszą 200 zł. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Syndyk nie wykazał zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, bowiem analiza przedłożonych dokumentów prowadzi do wniosku, że zostały one przedstawione wybiórczo, dokumentując przede wszystkim księgowane rozchody. Natomiast wątpliwości budzi wysokość osiąganych przez spółkę przychodów, posiadanych przez nią środków na rachunkach bankowych oraz aktywów obrotowych. Z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych i raportów kasowych wynika, że na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku stan kasy wyniósł 197,83 zł, natomiast saldo końcowe na rachunkach bankowych – łącznie 39,17 zł, następnie we wrześniu jeden z rachunków bankowych został zasilony kwotą 126,42 zł. Z dokumentów tych nie wynikało, aby za pośrednictwem kasy czy tez rachunków bankowych, regulowane były wskazane przez Syndyka i składające się na koszty postępowania upadłościowego m.in. wydatki miesięczne na energię i delegacje pracowników. Syndyk nie wskazał, aby z tego tytułu istniały jakiekolwiek zaległości, nie wskazał też, w jaki sposób i z jakich źródeł regulowane są te należności. Powyższe nie pozwoliło stwierdzić, że Syndyk wiarygodnie wskazał, iż jego rzeczywista sytuacja finansowa nie pozwala na poniesienie opłat sądowych w niniejszej sprawie, szczególnie że z analizy przepływu środków na rachunkach bankowych i w kasie nie wynika, aby wydatki tego rodzaju co pokrywane w ostatnich miesiącach, przy wpływach powiększających dotychczas okresowo środki gromadzone na tych rachunkach, uniemożliwiały pokrycie przedmiotowych opłat oraz aby ich pokrycie wpłynęło w sposób istotny na przebieg postępowania upadłościowego, tym bardziej, że ich wysokość jest nieznaczna w porównaniu z deklarowanymi miesięcznymi kosztami postępowania upadłościowego – 18.447,52 zł. Nadto z przedstawionych dokumentów wynika, że Syndyk dotychczas posiadał dostateczne środki na pokrycie kosztów sądowych. Dalej Sąd wskazał, że wartość masy upadłości jest znacząca, gdyż wartość kapitału zakładowego spółki wynosi 1.000.000 zł, a wartość środków trwałych 4.178.877 zł. Wprawdzie według bilansu za rok 2013 przedsiębiorstwo poniosło stratę w wysokości 277.624,21 zł, to należy mieć na uwadze, że taka sytuacja skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Nie sposób, bowiem pominąć tego, że na 31 grudnia 2013 r. spółka dysponowała aktywami obrotowymi, w tym należnościami krótkoterminowymi na kwotę 884.198,78 zł. Sąd ponadto stwierdził, że nie ma podstaw do przyjęcia, iż wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym. Obowiązek ten wynika z art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Poza tym z art. 342 § 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze wynika, że w pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości znajdują się nie tylko koszty postępowania upadłościowego, ale m.in. należności powstałe z czynności syndyka. Skoro, zatem Syndyk wniósł w niniejszej sprawie skargę, to wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą w rezultacie do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości wskazanych w powołanym przepisie. Sąd również dodał, że wprawdzie strona skarżąca prowadzi obecnie kilka spraw przed sądami administracyjnymi, to jednak w świetle ugruntowanego stanowiska sądów administracyjnych, powinna liczyć się z obowiązkiem ponoszenia określonych wydatków. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć powyższe fundusze. Podsumowując Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. stwierdził, iż Syndyk nie wykazał, że nie ma dostatecznych środków na uiszczenie wymaganych kasztów postępowania w kwocie 200 zł. Zażalenie na postanowienie WSA w O. złożył syndyk masy upadłościowej S. sp. z o.o. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: 1. art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przez niezasadną odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od opłat sądowych, pomimo, ze skarżący nie dysponuje dostatecznymi środkami na ich poniesienie, 2. art. 255 p.p.s.a. przez jego niezastosowanie i w konsekwencji niewezwanie skarżącego do złożenia wyjaśnień pomimo posiadania przez Sąd wątpliwości, co do rzeczywistego stanu majątkowego upadłego, 3. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezpodstawnym przyjęciu, że skarżący przedłożył wybiórczą dokumentacje finansową upadłego oraz nie wykazał, że zalega z jakimikolwiek płatnościami, jak również, że zostały podjęte wszelkie możliwe działania celem zdobycia funduszy na pokrycie wydatków i w konsekwencji odmowę przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w O. do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Syndyk argumentował, że Sąd bezpodstawnie uznał, że przedłożona dokumentacja finansowa spółki jest wybiórcza. Wpływy i wydatki finansowe masy upadłości zostały ujawnione stosownymi wyciągami oraz raportami kasowymi, które pokazują wszystkie operacje finansowe, jakie zostały dokonane za pośrednictwem rachunków lub kasy spółki S. od maja 2014 r. do dnia złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto spółka jest w stanie upadłości nieprzerwanie od 2011 r. masa upadłości nie została zlikwidowana, a postępowanie upadłościowe wciąż jest w toku. Upadły ma niespłacone długi, stąd nie jest zasadny argument, iż spółka nie udowodniła, że zalega z jakimikolwiek płatnościami. Sytuacja spółki nie jest stanem przejściowym, bowiem od 3 lat jest w stanie upadłości, a jej sprawozdanie finansowe nadal wykazuje stratę. Dalej wskazano, że na widniejące w sprawozdaniu należności krótkoterminowe składają się zarówno kwoty pieniężne przywłaszczone przez operatorów, które są przedmiotem postępowań karnych, jak również zobowiązania byłego dzierżawcy, które są przedmiotem postępowania sądowego. Toczące się postępowanie upadłościowe nie przesądza o możliwości poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Samo postępowanie jest kontynuowane, ponieważ masa upadłości nie została zlikwidowana, a wierzyciele upadłego zaspokojeni, tym samym dopóki istnieją wymagalne zobowiązania upadłego oraz majątek musi ono być prowadzone. Wprawdzie stan upadłości likwidacyjnej nie przesądza z góry o zasadności przyznania prawa pomocy, a jednak okoliczność ta jest istotna, bo świadczy o tym, że skarżący ma długi. Dodatkowo występują trudności związane ze sprzedażą pozostałych składników masy, zaś syndyk uczestniczy w wielu postępowaniach sądowych. Stanowisko skarżącego, co do zasadności wniosku o przyznanie zwolnienia od kosztów sądowych nie opiera się na twierdzeniu, iż stan upadłości automatycznie wyłącza obowiązek ich uiszczania. Dopóki stan środków masy na to pozwalał, syndyk regulował należności związane z toczącymi się postępowaniami. Żaden przepis prawa nie wyłącza instytucji prawa pomocy w odniesieniu do podmiotu znajdującego się w stanie upadłości. Tym samym niezasadne jest stwierdzenie, że skoro syndyk nie ma środków na prowadzenie postępowania, nie powinien zaskarżać rozstrzygnięć dotyczących masy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, dlatego korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od koszów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zaistniały przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest, bowiem kryterium finansowe. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony jej możliwości finansowych. Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, że koszty związane z uczestnictwem strony w postępowaniu sądowoadministracyjnym są kosztami, które należy zrównać z innymi wydatkami ponoszonymi przez syndyka na poczet prowadzonego postępowania upadłościowego. W rozpoznawanej sprawie postępowanie upadłościowe jest prowadzone nadal, koszty tego postępowania są pokrywane z masy upadłości, a Syndyk nie wykazał, że podjął niezbędne kroki, aby zdobyć środki w kwocie 200 zł, na pokrycie kosztów sądowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego świetle przedstawionych dokumentów obrazujących sytuację finansową upadłej spółki, należy podzielić stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O., że Syndyk nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, gdyż dysponuje wystarczającym majątkiem na ich uiszczenie. Natomiast art. 255 p.p.s.a. ma zastosowanie tylko wówczas, gdy sąd uzna, że oświadczenie strony, zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Taka sytuacja nie zaistniała w rozpoznawanej sprawie. Z podanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.