I OZ 645/22

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mariola Kowalska po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Gminy Miasta Toruń na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 18 października 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 424/22 o odmowie przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi Gminy Miasta Toruń na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 16 marca 2022 r., nr WSPN.DT.7581.19.2021.JM w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Gmina Miasta Toruń (dalej "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z dnia 16 marca 2022 r., nr WSPN.DT.7581.19.2021.JM w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 2 maja 2022 r. wezwano skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącej w dniu 20 maja 2022 r. (zpo k. 11 akt sądowych). Pismem z dnia 2 czerwca 2022 r. skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi podnosząc, że z uwagi na urzędowy obieg dokumentów i nieobecność pracownika merytorycznego reprezentującego interesy Gminy w sprawach postępowań w zakresie zwrotów nieruchomości, w tym przedmiotowej sprawy, nie było możliwe dotrzymanie 7 dniowego terminu do uiszczenia ww. wpisu. Pracownik ten jest również odpowiedzialny za stwierdzenie zgodności pod względem merytorycznym operacji związanej z dyspozycją środków finansowych w zakresie dotyczącym wskazanych spraw, co jest konieczne do dyspozycji wypłaty kwoty objętej ww. wpisem sądowym. W dniu 25 maja 2022 r. pracownik ten przebywał na urlopie ze względu na zaplanowane badanie [...]. Wychodząc z poradni uległ wypadkowi i doznał urazu [...] w konsekwencji czego w dniach od 26-27 maja 2022 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim. W czasie nieobecności w pracy na jego przypisaną półkę do korespondencji w sekretariacie Wydziału Gospodarki Nieruchomościami UMT zostały przekazane dokumenty dotyczące ww. wezwania celem jego realizacji w kolejnych dniach. Z uwagi na powyższe pracownik nie miał możliwości podjęcia czynności celem uiszczenia wpisu sądowego do dnia 27 maja 2022 r. włącznie. Po powrocie do pracy w dniu 30 maja 2022 r. pracownik podjął czynności niezbędne do uiszczenia wpisu sądowego. Postanowieniem z dnia 18 października 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 424/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił przywrócenia terminu do złożenia skargi. W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, gdy wszystkie określone w nich przesłanki zostaną spełnione łącznie. Samo złożenie, we wskazanym terminie, wniosku przez skarżącego oraz dokonanie czynności, dla której zakreślono termin, nie jest wystarczające dla przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, której uchybił. Niezbędne jest także uprawdopodobnienie przez wnioskodawcę, że nie ponosi on winy w niedochowaniu terminu. Celem tej instytucji jest bowiem umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny złożonego wniosku, Sąd zbadał jego dopuszczalność wskazując, że skarżąca wraz z wnioskiem uiściła należy wpis sądowy od skargi, a więc uzupełniła brak będący przedmiotem wniosku. Spełniła zatem przesłankę z art. 87 § 4 p.p.s.a. Sąd pozytywnie ocenił również drugą z przesłanek stwierdzając, że zachowano siedmiodniowy termin na złożenie wniosku, bowiem przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu 27 maja 2022 r., natomiast wniosek o przywrócenie terminu nadano w placówce operatora pocztowego w dniu 2 czerwca 2022 r. W takim stanie rzeczy wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi, zdaniem Sądu, był dopuszczalny. Sąd badając z złożony wniosek wskazał, że skarżąca Gmina podniosła, że okolicznością, która stanowiła przeszkodę w uzupełnieniu wpisu sądowego od skargi, w zakreślonym terminie, była chorobą pracownika odpowiedzialnego za sprawy z zakresu zwrotu nieruchomości. Ta okoliczność – w ocenie Sądu – nie mogła stanowić przesłanki przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, albowiem nie było to zdarzenie nagłe i nieprzewidziane. Skarżąca nie wykazała również braku winy w uchybieniu terminu. Skarżąca wiedząc o urlopie a później o chorobie pracownika odpowiedzialnego za sprawę, dbając należycie o swoje interesy powinna wyznaczyć osobę zastępującą chorego pracownika. Zatrudniając bowiem pracowników powinna się liczyć z ich nieobecnościami, czy to planowanymi – np. urlopami, czy też nieplanowanym – np. choroba. Te okoliczności świadczą, że skarżąca mogła przy zachowaniu należytej staranności dochować terminu na dokonanie czynności procesowej, ale nie uczyniła tego wyłącznie z własnej winy. Sąd wskazał, że z ugruntowanego orzecznictwa sądowego wynika, iż na równi z zawinieniem strony traktuje się zawinienie osób, którym zleciła ona prowadzenie swoich spraw, w tym zatrudnionych pracowników (por. wyrok NSA z dnia 21.12.2006 r., sygn. akt I FSK 374/06). Tym samym sprawą wewnętrzną organu jest taki dobór pracowników, aby zapewnić właściwe jej funkcjonowanie. Także powoływanie się przez skarżącą na wewnętrzne procedury obowiązujące w organie nie przemawiało, w ocenie Sądu, za uwzględnieniem wniosku. To po stronie organu ciążył obwiązek tak skonstruowania swoich wewnętrznych procedur postępowania (urzędowania), aby wykonywać ciążące na nim obowiązki w terminie zakreślonym przez Sąd (wymaganym zgodnie z przepisami prawa). W szczególności organ administracji powinien w swoich procedurach zabezpieczyć się na wypadek choroby pracownika i wyznaczyć jego zastępcę (z dostępem do spraw przez niego prowadzonych). W oparciu o powyższe, Sąd I instancji działając w oparciu o art. 86 § 1 P.p.s.a. odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Zażalenie na powyższe rozstrzygnięcie złożyła Gmina Miasta Toruń. Wniosła o uchylenie postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy oraz wstrzymanie jego wykonania. W uzasadnieniu powołała argumentację zbieżną z argumentacją zawartą we wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Stosownie do art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Postanowienie o przywróceniu terminu albo odmowie jego przywrócenia może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie natomiast z art. 87 § 1 P.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. W świetle art. 86 i art. 87 P.p.s.a. warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: 1) złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, 2) dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, 3) uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony oraz 4) powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. Kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, polega na dopełnieniu przez stronę obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, rozumianej obiektywnie, to jest takiej, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Powyższe oznacza, że tylko stwierdzenie, iż strona danej przeszkody nie była w stanie przewidzieć, uzasadnia uwzględnienie wniosku. Chodzi więc o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne. W przypadku zaś, gdy strona reprezentowana jest przez pełnomocnika, to brak jego winy jest warunkiem przywrócenia terminu przez sąd, bowiem to na nim spoczywa obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. W niniejszej sprawie poza sporem jest, że wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi zostało prawidłowo doręczone skarżącej w dniu 20 maja 2022 r. Zatem termin na dokonanie czynności upłynął zatem 27 maja 2022 r., skarga została zaś opłacona w dniu 30 maja 2022 r. (k. 19-20 akt sądowych). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie Sąd I instancji uznał, że zawarte we wniosku o przywrócenie terminu argumenty nie uprawdopodabniają braku winy strony skarżącej w uchybieniu temu terminowi. Przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Może mieć zatem miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje okoliczności faktycznych, które zostały powołane we wniosku. Przypomnieć należy, że skarżąca jako przyczynę uchybienia terminu wskazała chorobę pracownika odpowiedzialnego za sprawy z zakresu zwrotu nieruchomości (25 maja 2022 r. urlop pracownika, 26-27 maja 2022 r. zwolnienie lekarskie). W oparciu o złożone do akt dokumenty, w tym zaświadczenie lekarskie nie ulega wątpliwości, że pracownik w istocie przebywał w ww. dniach na zwolnieniu lekarskim, zaś dzień 27 maja 2022 r. był ostatnim dniem na dokonanie czynności (uiszczenie wpisu). Jednakże oceniając wniosek o przywrócenie terminu trzeba wziąć pod uwagę całokształt okoliczności, które miały miejsce w rozpoznawanej sprawie. Jak słusznie wskazał Sąd I instancji skarżąca dbając należycie o własne interesy powinna była wyznaczyć osobę zastępującą chorego, bądź przebywającego na urlopie pracownika. Ponadto trafne jest spostrzeżenie Sądu, że organ winien liczyć się z nieobecnościami zatrudnianych pracowników czy to planowanymi urlopami czy też nieplanowanymi zdarzeniami. Zgodnie z ugruntowaną linią orzeczniczą sądów administracyjnych za brakiem winy w uchybieniu terminu może przemawiać choroba, ale nie każda, a wyłącznie taka, która miała nagły i obłożny charakter, obiektywnie uniemożliwiająca podjęcie działań albo wyręczenie się inną osobą. W okolicznościach niniejszej sprawy, pracownik wykonujący należycie swoje obowiązki mógł skorzystać z pomocy innych osób, zaś pracodawca zlecić dokonanie czynności innemu pracownikowi. Sądownictwo administracyjne wypracowało ugruntowane już stanowisko, że nie spełniają warunku "braku winy" nieprawidłowości organizacyjne jednostki lub zaniedbania jej pracowników. Tym samym o braku winy w niedotrzymaniu terminu do złożenia środka zaskarżenia nie może przesądzać pomyłka czy też zaniedbanie pracownika skoro za swego pracownika strona ponosi odpowiedzialność. W standardzie wymogu należytej staranności o własne interesy mieści się również obowiązek właściwego zorganizowania obsługi biurowo-administracyjnej danej jednostki administracyjnej oraz niezbędny nadzór i dobór zaangażowanego w niej personelu (zob. wyrok NSA z dnia 20 września 2001 r., sygn. akt IV SA 1340/99, wyrok NSA z dnia 29 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 1071/10, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 23 czerwca 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 441/10, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 14 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Gd 1302/14). Na marginesie, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zawarty w zażaleniu wniosek Gminy Miasta Torunia o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji zostanie rozpoznany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy po zwrocie akt z Sądu II instancji. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.