I OSK 2386/17

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia del. WSA Janusz Bortkiewicz po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 maja 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 1575/16 w sprawie ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] sierpnia 2016 r., znak [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 19 maja 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 1575/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego. Wyrok powyższy zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] Prezydent Miasta Krakowa przyznał zasiłek celowy J. L. w kwocie 500,00 zł na dofinansowanie do zakupu muszli klozetowej oraz kosztów montażu oraz w kwocie 60,00 zł na dofinansowanie opłat za energię elektryczną. Od powyższej decyzji odwołanie złożył J. L., wnosząc o zwiększenie kwoty zasiłku ewentualnie o przyznanie kolejnego zasiłku celowego na wykonanie naprawy muszli klozetowej. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium wskazało: J. L. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma osób zobowiązanych względem niego do alimentacji, regularnie korzysta z pomocy społecznej, otrzymuje zasiłek stały, okresowy i zasiłki celowe na wskazywane potrzeby, jego miesięczny dochód wynosi 604,00 zł, a tym samym nie przekracza kryterium dochodowego, wskazanego w art. 8 ustawy o pomocy społecznej, wynoszącego 634,00 zł. J. L. złożył wniosek o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu i montażu muszli klozetowej w łącznej kwocie 1.100,00 zł oraz na dofinansowanie do opłat za energię elektryczną. W trakcie wywiadu środowiskowego J. L. został poinformowany przez pracownika socjalnego o tym, iż pomoc przyznana na ten cel będzie dostosowana do możliwości finansowych MOPS w Krakowie. Decyzja organu I instancji została podjęta po przeprowadzeniu wyczerpującego postępowania administracyjnego, w trakcie którego ustalono sytuację finansową, mieszkaniową i zdrowotną osoby ubiegającej się o pomoc. Organ I instancji uznał, iż w sprawie zachodzą podstawy do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na dofinansowanie zakupu i montażu muszli klozetowej oraz dofinansowanie do opłat za energie elektryczną. Wysokość przyznanej kwoty w łącznej wysokości 560,00 zł została ustalona przy uwzględnieniu ograniczonych środków finansowych będących w dyspozycji MOPS w Krakowie. Oddalając skargę J. L., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał: Zgodnie z art. 39 ustawy z dnia ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.), dalej: "ustawa", zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w tym na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności (ust. 1 i 2). Użyty w art. 39 ustawy zwrot "może" oznacza, że zasiłek celowy nie jest świadczeniem obligatoryjnym, lecz fakultatywnym, organ nie ma bowiem obowiązku przyznania świadczenia nawet wówczas, gdy wnioskodawca spełnia przesłanki ustawowe do otrzymania zasiłku, może to uczynić według własnego uznania, jednak nie powinno to oznaczać dowolności, gdyż wydając decyzję o charakterze uznaniowym organ obowiązany jest do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy. W sprawie poza sporem jest, że skarżący jest osobą prowadzącą samodzielne gospodarstwo domowe, której dochód wynosi 604 zł oraz, że znajduje się w trudnej sytuacji bytowej i nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić niezbędnych potrzeb. Regularnie korzysta z pomocy społecznej, otrzymuje zasiłek stały, okresowy i zasiłki celowe na wskazywane potrzeby. Przyznanie pomocy w formie i wysokości orzeczonej w zaskarżonej decyzji jest uzasadnione sytuacją, w jakiej skarżący się znajduje i jakkolwiek pomoc ta została przyznana w wysokości go niesatysfakcjonującej, to jej zakres nie był określony w sposób dowolny. Organy administracji obu instancji wzięły bowiem pod uwagę ustaloną, niekwestionowaną sytuację zdrowotną skarżącego oraz sytuację materialną i jego potrzeby, a choć skarżący nie uzyskał świadczenia pieniężnego w satysfakcjonującej go wysokości, to nie został pozbawiony wsparcia ze strony organu pomocy społecznej, a mając na względzie rozmiar pomocy udzielonej ze środków organu pierwszej instancji, zarzuty skargi są bezpodstawne. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. L., reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania. Skarżący zrzekł się rozprawy. Wyrokowi zarzucono: a) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 3 oraz art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej polegające na niewłaściwym zastosowaniu ww. przepisów, tj. niesłusznym przyjęciu, że zasadna jest odmowa przyznania zasiłku celowego w wysokości wnioskowanej przez skarżącego, podczas gdy przyznanie zasiłku we wnioskowanej wysokości jest uzasadnione sytuacją finansową, osobistą i zdrowotną oraz zmierzało do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych skarżącego i miało na celu umożliwienie życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, co w konsekwencji skutkowało przekroczeniem granicy tzw. uznania administracyjnego przez organ administracyjny, b) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 134 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 k.p.a. poprzez niewłaściwą kontrolę działalności organu administracji, a w konsekwencji oddalenie skargi, pomimo tego że organ II instancji dopuścił się błędów w ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, polegających na nieuzasadnionym przyjęciu, że kwota 500 zł zasiłku celowego przyznana skarżącemu odpowiada jego usprawiedliwionym potrzebom w zakresie zakupu i montażu muszli klozetowej oraz możliwości finansowym MOPS w Krakowie w wyniku czego wysokość przyznanego świadczenia jest zasadna ze względu na fakt, iż przyznanie świadczenia jest uzależnione od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących i zamieszkujących na terenie danej gminy, podczas gdy w tej mierze, w sprawie brak materiału dowodowego wskazującego ile osób otrzymuje pomoc od MOPS w Krakowie i jakie są możliwości finansowe organu administracji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna mogła być rozpatrzona na posiedzeniu niejawnym, gdyż po otrzymaniu odpisu skargi kasacyjnej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie nie udzieliło na nią odpowiedzi. Ze skargi kasacyjnej, której granicami jest związany Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że Wojewódzki Sąd niezasadnie uznał, że organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, podczas gdy przyznanie zasiłku w niepełnej wysokości nastąpiło w sposób dowolny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko J. L. nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2. ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.), dalej: "ustawa", w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przepisy te, poprzez zawarte w nich zwroty "może", wskazują, iż zasiłek celowy przyznawany jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Orzekanie w tych ramach nie oznacza dowolności organu w rozstrzyganiu sprawy, organ jest bowiem związany przesłankami wskazanymi w przepisach materialnych, stanowiących podstawę orzekania oraz procesowych, zgodnie z którymi wystąpienie tych przesłanek musi wykazać. Pomoc społeczna udzielana jest osobom i rodzinom w szczególności z powodów wymienionych w art. 7 ustawy lub innych uzasadniających udzielenie pomocy, przy jednoczesnym spełnieniu przez ubiegającego się o pomoc kryterium dochodowego, przewidzianego w art. 8 ustawy. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, o czym stanowi art. 3 ustawy. W niniejszej sprawie J. L. złożył wniosek o zasiłek celowy na dofinansowanie zakupu muszli klozetowej oraz kosztów montażu, załączając osobiście sporządzony kosztorys na kwotę 1100 zł. Prezydent Miasta Krakowa decyzją z dnia 15 czerwca 2016 r. przyznał skarżącemu kwotę 500 zł wskazując, że wnioskodawca niewątpliwie spełnia wszystkie przesłanki do otrzymania pomocy, jednakże z uwagi na ograniczone środki finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej można przyznać jedynie częściową dopłatę. Skarżący zarzucił organowi przekroczenie granic uznania administracyjnego oraz naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, wskazując, że przyznając mu kwotę 500 zł na zakup i montaż muszli klozetowej organ I instancji nie oparł się na przesłankach wskazanych w art. 3 ustawy, pozbawiając go możliwości zaspakajania własnych podstawowych potrzeb, jednocześnie zakwestionował argumentację, iż przyznana kwota zasiłku mieści się w granicach możliwości finansowych organu, gdyż na tę okoliczność nie przedstawiono żadnych dowodów, przez co nie można było się do tego merytorycznie odnieść. Wskazać należy, iż organy administracji nie kwestionowały na żadnym etapie postępowania wysokości rachunków i rozmiaru uzasadnionych potrzeb przedstawionych przez J. L. – jedyną przyczyną nieuwzględnienia całości wniosku były ograniczenia finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej, który poza objęciem opieką J. L. musi także dbać o innych potrzebujących. W przypadku zasiłku celowego ustawodawca przewidział, że może być on przyznany na pokrycie całości lub części wnioskowanych kosztów, zaś wysokość przyznanego świadczenia uzależniona jest od możliwości finansowych organu oraz od jego uznania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w zaskarżonym wyroku prawidłowo ocenił, że działanie organów pomocy społecznej zachowało wymogi postępowania, zaś rozstrzygnięcie wynika z materiału dowodowego sprawy. W przeprowadzonym postępowaniu wykazano, iż udzielona pomoc społeczna i jej wysokość mieści się w granicach uznania administracyjnego, a granic tych nie przekracza, nie jest dowolna, ale uzasadniona stanem sprawy. Podkreślić trzeba, że organy pomocy społecznej wspierają osoby w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, jeżeli mieszczą się one w możliwościach pomocy społecznej, w tym możliwościach finansowych. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 p.p.s.a. O wynagrodzeniu adwokata działającego z urzędu orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie.