II FZ 163/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Jerzy Rypina po rozpoznaniu w dniu 15 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. W. i J. W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 23 marca 2009 r. sygn. akt I SA/Lu 525/08 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi B. W. i J. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 14 marca 2006 r. nr ... w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE J. i B. W. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów w sprawie z ich skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 14 marca 2006 r. w podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (sygn. akt I SA/Lu 525/08) w osobie referendarza sądowego postanowieniem z dnia 13 lutego 2009 r. przyznał skarżącym prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od wniesionej skargi ponad kwotę 500 zł oraz odmówił przyznania im prawa pomocy w pozostałym zakresie. Na skutek sprzeciwu skarżących, stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), postanowienie utraciło moc. Wojewódzki Sąd Administracyjny Lublinie postanowieniem z dnia 23 marca 2009 r., odmówił małżonkom przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że małżonkowie mają na utrzymaniu trójkę dzieci, osiągają miesięczny dochód w wysokości 4.514 zł, posiadają 3 mieszkania (57 m2, 45 m2 i 41 m2), działkę budowlaną 7 arów oraz samochody: Mitsubishi Carismę z 1999 r. i Skodę Super z 2004 r. W wykonaniu wezwania do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów skarżący nadesłali do Sądu oświadczenia o średnich miesięcznych wydatkach w ich gospodarstwie domowym, z których wynikało, że strona ponosi wydatki na energię elektryczną 244 zł, czynsz 396 zł, gaz 40 zł, telefon stacjonarny 116 zł, lekarstwa i leczenie 500 zł, ubrania dzieci i pomoce szkolne 400 zł, żywność 1.500 zł. Małżonkowie opłacają też czynsz i energię w wynajmowanych mieszkaniach 728 zł i 114 zł, bezrobotny J. W. ponosi koszt własnego ubezpieczenia w kwocie 519 zł W ocenie Sąd pierwszej instancji, przedstawiona we wniosku oraz wynikająca z załączonych dodatkowych wyjaśnień sytuacja majątkowa skarżących uzasadniała odmowę przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Odmawiając skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia ich od kosztów sądowych Sąd miał na względzie, iż skarżący osiągają dochód miesięczny z pracy i wynajmu mieszkań w wysokości 4.518 zł, na co wskazuje treść wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu nie bez znaczenia jest, iż są oni właścicielami 3 mieszkań (z czego dwa są źródłem dochodów skarżących), działki budowlanej i dwóch samochodów osobowych. Sąd stwierdził, iż nie wszystkie wydatki (w łącznej kwocie 4.557 zł) mieszczą się, w kategorii wydatków służących zaspokojeniu najbardziej elementarnych potrzeb skarżących i osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie. Za takie Sąd uznał wydatki związane z ubraniem skarżących i ich dzieci, wyżywieniem i opłatami związanymi z zajmowanym mieszkaniem przez rodzinę skarżącego. Natomiast do takich wydatków, mających pierwszeństwo względem konieczności uiszczeniem kosztów związanych z prowadzonym postępowaniem sądowoadministracyjnym, nie należą wydatki związane z utrzymaniem wynajmowanych przez skarżących mieszkań. W dalszej części uzasadnienia Sąd pierwszej instancji uznał, że wydatki wskazane przez stronę na wyżywienie rodziny (1.500 zł miesięcznie), biorąc pod uwagę zasady doświadczenia życiowego i przeciętne ceny żywności, nie świadczą o oszczędnym, niskim standardzie życia skarżących podobnie jak utrzymywanie dwóch samochodów osobowych, w sytuacji gdy skarżący nie jest osobą pracującą). Zdaniem Sądu, przy dołożeniu wszelkich możliwych starań, skarżący byli w stanie poczynić przez ponad 3 lata od dnia złożenia skargi, oszczędności na poczet zainicjowanego postępowania sądowoadministracyjnego. Na przedmiotowe postanowienie zażalenie strona skarżąca złożyła zażalenie, w którym wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucili Sąd pierwszej instancji naruszenia przepisów postępowania tj. art. 246 § 1 pkt 2 polegające na odmowie przyznania prawa pomocy nawet w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych gdy istniały ku temu przesłanki zarówno faktyczne jak i prawne. W uzasadnieniu zażaleniu skarżący wskazali, iż Sąd pierwszej instancji błędnie zinterpretował fakt, że wydatki związane z utrzymaniem wynajmowanych przez skarżących mieszkań nie są wydatkami służącymi do zaspokojenia elementarnych potrzeb skarżących i osób pozostających z nimi we wspólnym gospodarstwie. W ich ocenie są to niezbędne koszty służące do uzyskiwania dochodów. Wskazali także, że obecnie ich dochody nie pozwalają na uiszczenie wpisu sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd przyzna osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przytoczne we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty, powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Z treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wynika, iż Sąd rozpatrując wniosek strony o przyznanie prawa pomocy winien brać pod uwagę jej stan majątkowy i rodzinny oraz otrzymywane dochody. Pod pojęciem stanu majątkowego należy przy tym rozumieć nie tylko zasób gotówki znajdujący się w posiadaniu strony, lecz również środki finansowe ulokowane w majątku ruchomym i nieruchomym. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo rozpatrzył wniosek strony i odmówił przyznania jej prawa pomocy. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a. ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z obowiązującą doktryną z użycia w tych przepisach określenia "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, o której mowa w powołanym przepisie, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że prawo pomocy, zwane również prawem ubogich, jest instytucją gwarantującą dostęp do sądu tym osobom, które z uwagi na trudną sytuację materialną obiektywnie nie są w stanie ponieść kosztów związanych z postępowaniem sądowym. I tak tutejszy Sąd w pełni podziela wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu opinię, że nie wszelkie wydatki jakie strona wykazała służą do zaspokajania najbardziej elementarnych potrzeb skarżących i ich rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że niezasadnie skarżący powołują się na przesłankę wynikającą z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w sytuacji kiedy dysponują znacznym majątkiem nieruchomym (działka budowlana 7 arów oraz 3 mieszkania, z czego z 2 z nich czerpią dochód z wynajmu), a ich miesięczny dochód wynosi 4.518 zł. Wyklucza to wsparcie finansowe ze strony Państwa, czyli w istocie innych obywateli. Nie można bowiem przyjąć, że z instytucji prawa pomocy będą korzystały osoby, które nie czyniąc żadnych oszczędności we własnych wydatkach, liczą, iż koszty postępowania zrekompensuje im budżet państwa. W tej sytuacji w niniejszej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie doszło także do naruszenia przepisu art. 45 § 1 Konstytucji RP, poprzez uniemożliwianie skarżącym realizacji obrony ich praw, na drodze sądowej. Nie miało bowiem miejsce, naruszenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu. W żadnym razie nie miało również miejsce naruszenie przepisu art. 6 powoływanej Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że od daty zarządzenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 17 października 2008 r. (doręczonemu stronie 24 października 2008 r.) w sprawie wysokości wpisu od skargi minął prawie rok, wobec czego mieli oni czas na zgromadzenie środków finansowych na opłacenie wpisu sądowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione powyżej okoliczności uniemożliwiły pozytywne rozpoznanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wniosku strony skarżącej. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.