I OSK 78/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Marek Stojanowski, Sędziowie NSA: Irena Kamińska - spr., Roman Ciąglewicz, Protokolant: Edyta Pawlak, po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 1032/06 w sprawie ze skargi M. J. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od Ministra Obrony Narodowej na rzecz M. J. kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 22 września 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. J. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej. W uzasadnieniu wyroku przedstawiono następujący stan faktyczny sprawy. W okresie od 31 sierpnia 2005 r. do 20 października 2005 r. skarżący M. J. przebywał na zwolnieniu lekarskim. W związku z tym dowódca jednostki wojskowej, w której służbę odbywał skarżący rozkazem personalnym z dnia [...] października 2005 r. skierował M. J. na badania do Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej w W. celem określenia jego zdolności do pełnienia dalszej służby w Wojsku Polskim. Było to drugie skierowanie skarżącego na odbycie tego rodzaju badań. Pierwsze skierowanie od dowódcy swej jednostki M. J. otrzymał w związku z przebywaniem na zwolnieniu lekarskim w okresie od 29 grudnia 2004 r. - do 28 czerwca 2005 r. Terenowa komisja lekarska na skutek tego skierowania orzekła w dniu 30 czerwca 2005 r., iż skarżący jest zdolny do odbywania służby wojskowej. W dniu 21 października 2005 r. M. J. otrzymał po zgłoszeniu się do Terenowej Wojskowej Komisji Lekarskiej kartę badań i konsultacji specjalistycznych, które rozpoczęły procedurę orzekania o stanie zdrowia żołnierza. W wyznaczonym terminie skarżący nie zgłosił się jednak na badania do komisji lekarskiej, a to uniemożliwiło wydanie orzeczenia, z którego wynikałoby czy M. J. jest zdolny do odbywania w dalszym ciągu służby wojskowej. Uzyskanie informacji w tym przedmiocie przez dowódcę Jednostki Wojskowej, w której służbę odbywał skarżący, pociągnęło za sobą jego wystąpienie do Szefa Sztabu Generalnego o zwolnienie M. J. z zawodowej służby wojskowej. W dniu [...] Szef Sztabu Generalnego wydał rozkaz nr [...], którym zwolnił st. chor. M. J. z zawodowej służby wojskowej. Na skutek odwołania M. J. Minister Obrony Narodowej, działając na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, decyzją z dnia [...] nr [...] uchylił rozkaz Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego w sprawie zwolnienia skarżącego z zawodowej służby wojskowej w części dotyczącej daty zwolnienia ze służby i ustalił ją na dzień 15 kwietnia 2006 r., w pozostałej zaś części utrzymał decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji Minister Obrony Narodowej wskazał, że podstawą do zwolnienia M. J. z zawodowej służby wojskowej był przepis art. 111 pkt 4 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 ze zm.) Z regulacji tej wynika, że właściwy organ wojskowy zwalnia ze służby wojskowej żołnierza zawodowego na skutek odmowy przyjęcia skierowania do wojskowej komisji lekarskiej lub nieusprawiedliwionego niezgłoszenia się do komisji w określonym terminie i miejscu albo niepoddaniu się wyznaczonym badaniom. Jak wskazał organ, skarżący M. J. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej, ponieważ nie stawił się w wyznaczonym terminie na badania lekarskie wyznaczone przez Terenową Wojskową Komisję Lekarską i nie poddał się badaniom lekarskim, które miały ustalić jego zdolność do wykonywania służby wojskowej. Minister Obrony Narodowej podniósł, że niestawienie się skarżącego na wyznaczonych badaniach było nieusprawiedliwione. Wystawione na ten okres zwolnienie lekarskie nie zalecało skarżącemu przebywania w domu czy niechodzenia. Ponadto organ podniósł, iż skarżący nie wykazał inicjatywy i nie podjął kontaktu z właściwą komisją lekarską, aby umówić się z nią na inny termin badania. Reasumując organ wskazał, iż wszystkie te okoliczności dawały podstawę do zwolnienia M. J. z zawodowej służby wojskowej. Pismem z dnia 4 maja 2006 r. skarżący M. J. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] nr [...] dotyczącą zwolnienia go z zawodowej służby wojskowej. Przedmiotowej decyzji zarzucił naruszenie art. 138 § 1 i 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz § 4 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 17 marca 2004 r. w sprawie zwolnienia żołnierzy zawodowych ze służby (Dz. U. Nr 50, poz. 483). W ocenie skarżącego ustalenie przez Ministra Obrony Narodowej nowej daty zwolnienia ze służby zawodowej narusza zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Wydana przez organ decyzja powinna ściśle odpowiadać, według pełnomocnika skarżącego, treści art. 138 § 1 k.p.a. Dodatkowo podkreślił, iż jego niestawiennictwo na badaniach lekarskich było usprawiedliwione, ponieważ w tym okresie przebywał na zwolnieniu lekarskim, o czym poinformował dowódcę jednostki przesyłając mu zaświadczenie lekarskie. Podniósł także, że nie może odpowiadać za niepowiadomienie komisji lekarskiej przez dowódcę jednostki, który informacji o tym, że skarżący przebywa na zwolnieniu lekarskim nie przekazał właściwej komisji lekarskiej. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje dotychczasowe argumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazał, że przepis na podstawie, którego M. J. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej, czyli art. 111 pkt 4 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, daje podstawę właściwemu organowi do zwolnienia żołnierza na skutek wystąpienia przesłanek w nim wymienionych. Odmowa przyjęcia skierowania do wojskowej komisji lekarskiej lub nieusprawiedliwione niezgłoszenie się do tej komisji na badania lekarskie w wyznaczonym miejscu i terminie, jak też niepoddanie się badaniom, do których został zobowiązany przez komisję lekarską pociąga za sobą obligatoryjne zwolnienie żołnierza z zawodowej służby wojskowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 22 września 2006 r. uznał i w tym zakresie podzielił stanowisko Ministra Obrony Narodowej, że sam fakt przebywania przez skarżącego na zwolnieniu lekarskim nie może być usprawiedliwieniem jego niestawienia się na wyznaczone badania lekarskie. Tym bardziej, że z przedłożonego zwolnienie lekarskiego wynika, iż skarżący nie był obłożnie chory, mógł chodzić a co za tym idzie mógł się też stawić do właściwej komisji na badania. Swoim zachowaniem, jak podkreślił Sąd I instancji, skarżący wypełnił znamiona określone w art. 111 pkt 4 wojskowej ustawy pragmatycznej, a tym samym powinien zostać zwolniony z zawodowej służby wojskowej. Odnosząc się do zarzutów naruszenia przez organ przepisów prawa procesowego Sąd I instancji wyjaśnił, iż organ nie wyszedł poza treść art. 138 Kodeksu postępowania administracyjnego, ponieważ w sytuacji, gdy odwołanie zostało wniesione w terminie wstrzymuje się wykonanie decyzji administracyjnej. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną wniósł skarżący, domagając się jego uchylenia w całości. Jako podstawę kasacyjną, pełnomocnik skarżącego wskazał, naruszenie przepisów prawa materialnego, a dokładniej § 4 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 17 marca 2004 r. w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej (Dz. U. z 2004 r. Nr 50, poz. 483) oraz naruszenie przepisów postępowania - art. 106 § 5 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, artykułu 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a także art. 138 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W skardze kasacyjnej pełnomocnik skarżącego podniósł, iż nie można się zgodzić ze stanowiskiem zarówno organu, jak i Sądu I instancji, co do tego, że M. J. nie usprawiedliwił swej nieobecności na wyznaczonych badaniach lekarskich. Należy podkreślić, iż skarżący przedstawił zaświadczenie lekarskie, które obejmowało okres badania wyznaczonego skarżącemu. W ocenie pełnomocnika skarżącego przedłożenie zaświadczenia lekarskiego i powiadomienie swego dowódcy o chorobie jest usprawiedliwieniem nieobecności żołnierza na obowiązkowych badaniach lekarskich. Wojewódzki Sąd Administracyjny, jak argumentował pełnomocnik, nie sprawdził czy skarżący, który cierpi na zaburzenia [...] mógł udać się w podróż do Warszawy i z powrotem w konkretnym terminie i czy podróż taka w tym okresie nie narażała jego zdrowia. Sąd nie oparł się o wiedzę z zakresu psychiatrii, a w każdym razie, jak podkreślił pełnomocnik skarżącego, nie wskazał tego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Brak uzasadnienia dla najbardziej istotnego w sprawie poglądu, a nawet nie wskazanie podstawy prawnej w tym zakresie stanowi naruszenie art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym stanie rzeczy, pełnomocnik M. J. zarzucił dodatkowo Sądowi I instancji naruszenie art. 138 § 1 k.p.a. poprzez nieznalezienie naruszenia w przedmiotowej sprawie tego przepisu przez Ministra Obrony Narodowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia prawa materialnego w postaci § 4 Rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 17 marca 2004 r. w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej (Dz. U. z 2004 r., Nr 50, poz. 483) uznać należy za zasadny. Przepis art. 111 pkt 4 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 170, poz. 1750) stanowi, że żołnierza zawodowego zwalnia się z zawodowej służby wojskowej wskutek odmowy przyjęcia skierowania do wojskowej komisji lekarskiej lub nieusprawiedliwionego niezgłoszenia się do tej komisji w określonym terminie, miejscu albo niepoddania się badaniom do których został zobowiązany przez komisję lekarską. Zgodnie z § 4 wskazanego wcześniej rozporządzenia dowódca jednostki w określonym terminie ma obowiązek wystąpić z wnioskiem o zwolnienie żołnierza z zawodowej służby wojskowej. W dyspozycji obydwu przepisów wskazana w nich sankcja w postaci zwolnienia z zawodowej służby wojskowej może nastąpić tylko po zaistnieniu wymienionych w tych przepisach przesłanek. Skarżący przyjął skierowanie do komisji i stawił się we wskazanym przez nią terminie. Nie poddał się jednak badaniom przebywał bowiem w tym terminie na zwolnieniu lekarskim. Zarówno organy administracji publicznej, jak i Sąd I instancji uznały, że przy adnotacji umieszczonej na tym dokumencie ,,może chodzić" niewykonanie przez skarżącego badań było nieusprawiedliwione. Określenie ,,nieusprawiedliwione niepoddanie się badaniom" oznacza, że osoba której to dotyczy, bez uzasadnionej przyczyny mając świadomość ciążącego na niej obowiązku i nie podlegając żadnym znaczącym ograniczeniom - czyli ze swojej winy - obowiązku tego nie wykonała. Zwolnienie z zawodowej służby wojskowej, które dla żołnierza zawodowego jest skutkiem najcięższym wymaga w tej sytuacji zbadania czy jego zaniechanie było rzeczywiście ,,nieusprawiedliwione". Nie można przekonania, iż spełnione zostały przesłanki wskazane w art. 111 pkt 4 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych opierać na domniemaniu. Zaświadczenie lekarskie o chorobie ma moc dokumentu urzędowego, którego w niniejszym postępowaniu nikt nie zakwestionował. Wskazany w tym dokumencie rodzaj schorzenia, na które cierpiał skarżący nie upośledza narządów ruchu, może jednak nie pozwalać na racjonalne podejmowanie decyzji. Uznanie w tej sytuacji, że niestawiennictwo skarżącego na badaniach było ponad wszelką wątpliwość ,,nieusprawiedliwione" bo mógł on chodzić jest zbyt daleko idące. Pomimo pewnej specyfiki stosunków służbowych, żołnierz zawodowy nie może być w sytuacji odmiennej od sytuacji akceptowanej przez zapisy Konstytucji t.j. takiej, w której bez dostatecznego wyjaśnienia stanu faktycznego domniemuje się jego winę. Z tych względów skargę kasacyjną należało uznać za częściową zasadną co musiało skutkować uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania. Nie są natomiast uzasadnione pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej. W uzasadnienie wyroku dokonano wprawdzie interpretacji wskazanych wcześniej przepisów, której Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie nie akceptuje, ale uzasadnienie odpowiada wymogom określonym w art. 141 § 4 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji nie mógł też naruszyć przepisu art. 138 § 1 k.p.a. bo przepis ten jest stosowny przed organami administracji, a nie przed sądem administracyjnym. Co do zarzutu naruszenia art. 106 P.p.s.a. wskazać należy, iż sąd administracyjny badając legalność decyzji nie przeprowadza w zasadzie postępowania dowodowego. Może jedynie zgodnie z art. 106 § 3 P.p.s.a. przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Sąd w niniejszej sprawie nie przeprowadzał postępowania dowodowego i nie oceniał zgromadzonych w ten sposób dowodów. Trudno w tej sytuacji uznać zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 106 § 5 P.p.s.a. za uzasadniony. Mając wszystko to na uwadze w oparciu o przepis art. 185 § 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach był przepis art. 200 P.p.s.a. .