IV SA/Wr 241/19

SENTENCJA |Sygn. akt IV SA/Wr 241/19 | | , [pic], , WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , Dnia 17 października 2019 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący:, , Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, , Sędziowie:, Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), , , Protokolant:, sekretarz sądowy Aneta Januszkiewicz, , , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 17 października 2019 r., sprawy ze skargi A Sp. z o.o. z/s w P., na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy we W., z dnia [...] kwietnia 2019 r., nr [...], w przedmiocie określenia rodzajów środków ochrony indywidualnej stosowanych na stanowiskach pracy, , oddala skargę w całości., UZASADNIENIE W dniach 18 i 22 października oraz 6 i 14 listopada 2018 r. Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy we W. przeprowadził kontrolę w A spółka z o. o. z siedzibą w P. – sklep przy ul. [...] we W. W trakcie kontroli stwierdzono szereg naruszeń przepisów bhp przez pracodawcę, w tym nie okazano dokumentacji związanej z przydziałem i stosowaniem przez pracowników środków ochrony indywidualnej (obuwie, rękawice ochronne). Również instrukcja bhp nie uwzględniała wykonywania pracy z nożem w rękawicach ochronnych, chroniących przed przecięciem, przekłuciem i innymi zagrożeniami mechanicznymi. Jak stwierdzono, pracownicy mieli na wyposażeniu sklepu rękawice ochronne Delta plus, zabezpieczające przed zagrożeniami mechanicznymi, jednakże nie wszyscy pracownicy stosowali je podczas prac rozładunkowych i magazynowych z użyciem noża (rozcinanie opakowań zawiniętych w folię typu stretch oraz taśmy zamykającej kartony z towarem). W nakazie z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy we W. m. in. nakazał w pkt 7 określić w udokumentowanej formie, jakie rodzaje środków ochrony indywidualnej powinny być stosowane na określonych stanowiskach pracy utworzonych na terenie sklepu we W. przy ul. [...] w terminie do 31 stycznia 2019 r. na podstawie art. 207 § 1 i § 2 i art. 2376 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 917 i poz. 1629) oraz § 4 załącznika nr 2 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 i z 2011 r. Nr 173, poz. 1034). W odwołaniu z dnia 11 grudnia 2018 r. od punktu 7 nakazu pracodawca wyjaśnił, że stara się unikać zagrożeń oraz ograniczać je na podstawie odpowiedniej organizacji pracy, tj. szkoleń dla pracowników, wsparcia regionalnego inspektora ds. bhp, organizowania pracy w magazynie o charakterze tymczasowym, uświadamianie pracowników przez plakaty, praktyczne warsztaty, filmy na platformie e-learningowej. Pracodawca zdecydował o niewprowadzaniu środków ochrony indywidualnej z uwagi na wyposażenie pracowników w bezpieczne noże marki Martor. Udostępniono i zapoznano pracowników z instrukcją użytkowania tych noży. Prawidłowy sposób użytkowania zapewnia bezpieczne wykonywanie pracy. Do prac magazynowych są dostępne rękawice, które nie stanowią środków ochrony indywidualnej. Służą one jedynie do celów higienicznych, aby uniknąć kontaktu z ewentualnym kurzem i zabrudzeniem. W trakcie kontroli przeprowadzonej w dniu 22 lutego 2019 r. stwierdzono, że pracodawca w karcie oceny ryzyka zawodowego nie uwzględnił w działaniach zapobiegawczych używania środków ochrony indywidualnej rąk podczas używania noża, Również w instrukcji bhp nie przewidziano zastosowania środków ochrony indywidualnej rąk przed możliwością powstania rany przy pracy z nożem. W zastrzeżeniach do protokołu kontroli z dnia 4 marca 2019 r. pracodawca wskazał, że pracownicy sklepu wyposażeni są w noże marki Martor. Producent określa je jako bezpieczne i instrukcja producenta nie podaje, że rękawice są obowiązkowe przy użytkowaniu tego noża, a jedynie zalecane. Ze względu na konstrukcję i mechanizm działania noża pracodawca określił ryzyko zawodowe jako małe i uznał, że nóż nie stwarza ryzyka urazu rąk. Dlatego też nie podjęto decyzji o wprowadzeniu rękawic jako środków ochrony indywidualnej. Wprowadzono rękawice do prac magazynowych w celach higienicznych, a nie zapobiegających przecięciom. W odpowiedzi na zastrzeżenia z dnia 22 marca 2019 r. inspektor pracy uznał, że w zastrzeżeniach nie zostały zakwestionowane żadne zapisy protokołu kontroli, a jedynie są to tłumaczenia pracodawcy, dlaczego nie przewiduje stosowania środków ochrony indywidualnej przy pracy z użyciem noża marki Martor. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] Okręgowy Inspektor Pracy we W. uchylił decyzję nr 7, zawartą w nakazie z dnia [...] listopada 2018 r. w części dotyczącej terminu wykonania i wyznaczył nowy termin jej wykonania na dzień 15 maja 2019 r. Organ wskazał, że w pkt 1 instrukcji obsługi producenta noży Martor, we wskazówkach ogólnych dotyczących jego zastosowania, zapisano że "jako dodatkowy środek ochrony zalecamy korzystanie z rękawic." Natomiast w pkt 4 tabeli nr 2 załącznika do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 ze zm.) określono prace wymagające stosowania środków ochrony kończyn górnych, w tym m. in. "prace z użyciem przedmiotów i materiałów ostrych, tnących, kłujących, parzących lub szczególnie chropowatych albo inne narażające na uszkodzenia rąk". W kontrolowanym sklepie wykonywane są prace z użyciem narzędzi ostrych, tnących (noże Martor), stwarzających ryzyko uszkodzenia kończyn górnych, a tym samym prace wymagające stosowania odpowiednich środków ochrony indywidualnej. Dlatego też zaskarżona decyzja jest w pełni uzasadniona i została wydana przez organ pierwszej instancji prawidłowo, lecz z uwagi na upływ terminu wyznaczonego do jej wykonania, zasadne było jego przedłużenie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez nieuwzględnienie, że konstrukcja noża bezpiecznego Martor oraz wdrożona przez skarżącą organizacja pracy w sposób wystarczający ograniczają zagrożenie wynikające ze stosowania noża, w związku z czym stosowanie środków ochrony indywidualnej nie jest konieczne; przez powzięcie wniosku, że w sklepie wykonywane są prace z użyciem narzędzi ostrych, tnących, stwarzających ryzyko uszkodzenia kończyn górnych, wymagające stosowania środków ochrony indywidualnej, a skarżąca powinna udokumentować rodzaje środków ochrony indywidualnej na określonych stanowiskach pracy. Skarżąca zarzuciła również naruszenie § 1 załącznika nr 2 do rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy przez nieuwzględnienie, że skarżąca za pomocą odpowiedniej organizacji pracy w sposób wystarczający ograniczyła zagrożenia wynikające ze stosowania noża oraz art. 2378 § 1 w związku z art. 2376 § 1 i art. 2377 Kodeksu pracy, a także § 4 załącznika nr 2 do rozporządzenia oraz § 8 załącznika nr 2 w związku z pkt 4 tabeli nr 2 załącznika nr 2 do rozporządzenia przez przyjęcie, że skarżąca powinna określić w udokumentowanej formie, jakie rodzaje środków ochrony indywidualnej powinny być stosowane na określonych stanowiskach pracy. W uzasadnieniu skargi strona podała, że wdrożyła odpowiednią organizację pracy, nakierunkowaną na ograniczenie zagrożeń wynikających ze stosowania noży bezpiecznych Martor. Natomiast organ odwoławczy nie przeprowadził żadnych dowodów na tę okoliczność i nie odniósł się do podniesionych przez stronę kwestii. Organizacja pracy przejawia się w przeprowadzaniu szkoleń dla pracowników, w zapewnieniu wsparcia regionalnego inspektora ds. bhp, w organizowaniu pracy w magazynie o charakterze tymczasowym, w uświadamianiu pracowników przez plakaty, praktyczne warsztaty, filmy na platformie e-learningowej, w zapewnieniu bezpiecznych narzędzi pracy, w zapoznaniu pracowników z instrukcjami bezpiecznego korzystania z udostępnianych im narzędzi pracy. Organy nie wzięły również pod uwagę, że sama konstrukcja noża ogranicza ryzyko zacięcia lub powstania innych uszkodzeń, bowiem nóż ma schowane ostrze w czasie, gdy nie jest wykorzystywany. W momencie, gdy kończy się powierzchnia kartonu ostrze samoczynnie chowa się do środka narzędzia i pracownik nie ma kontaktu z ostrzem podczas pracy z nożem. Taka konstrukcja noża powoduje, że podczas jego użytkowania ryzyko uszkodzenia kończyn górnych jest istotnie ograniczone. Producent wskazał jedynie, że korzystanie z rękawic ochronnych przy użytkowaniu tych narzędzi może stanowić dodatkowy środek ochronny. Skarżąca podała, że w latach od 2016 do 2018 jedynie dwa wypadki w przedsiębiorstwie skarżącej były związane z korzystaniem z noża, co stanowi zaledwie 0,73 % wszystkich wypadków. W obu wypadkach obrażenia poniesione przez pracowników zostały uznane za lekkie. Wobec znikomej liczby wypadków spowodowanych użyciem noża należy uznać, że cel określony w § 1 załącznika nr 2 do rozporządzenia został osiągnięty, bowiem skarżąca dzięki zapewnieniu odpowiedniej organizacji pracy wystarczająco ograniczyła zagrożenia wynikające ze stosowania noża. W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga w rozpatrywanej sprawie nie jest zasadna. Stosownie do art. 2376 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2018 r. poz. 917) pracodawca jest obowiązany dostarczyć pracownikowi nieodpłatnie środki ochrony indywidualnej zabezpieczające przed działaniem niebezpiecznych i szkodliwych dla zdrowia czynników występujących w środowisku pracy oraz informować go o sposobach posługiwania się tymi środkami. W myśl art. 2378 § 1 Kodeksu pracy pracodawca ustala rodzaje środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego, których stosowanie na określonych stanowiskach jest niezbędne w związku z art. 2376 § 1 i art. 2377 § 1, oraz przewidywane okresy użytkowania odzieży i obuwia roboczego. Natomiast szczegółowe zasady stosowania środków ochrony indywidualnej zostały określone w załączniku nr 2 do rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (Dz. U. z 2003 r. Nr 169, poz. 1650 ze zm.). Zgodnie z § 1 załącznika nr 2 do rozporządzenia środki ochrony indywidualnej powinny być stosowane w sytuacjach, kiedy nie można uniknąć zagrożeń lub nie można ich wystarczająco ograniczyć za pomocą środków ochrony zbiorowej lub odpowiedniej organizacji pracy. Natomiast zgodnie z § 4 załącznika nr 2 do rozporządzenia w zależności od stopnia zagrożenia, częstości narażenia na zagrożenie, cech stanowiska pracy każdego pracownika i skuteczności działania środków ochrony indywidualnej - pracodawca powinien określić warunki stosowania środków ochrony indywidualnej, a w szczególności czas i przypadki, w których powinny być używane. Przy ustalaniu środków ochrony indywidualnej niezbędnych do stosowania przy określonych pracach pracodawca powinien uwzględniać wskazania zawarte w tabelach nr 1-3 (§ 8 załącznika nr 2 do rozporządzenia). Zgodnie z tabelą nr 1 załącznika nr 2 do rozporządzenia jako zagrożenia, przy których wymagane jest stosowanie środków ochrony indywidulnej wymieniane jest zagrożenie fizyczne – mechaniczne w postaci przekłucia, przecięcia, otarcia i dotyczy ono m. in. kończyn górnych – dłoni i rąk. Natomiast zgodnie z tabelą nr 2 załącznika nr 2 do rozporządzenia wśród rodzajów prac, przy których wymagane jest stosowanie środków ochrony indywidualnej w postaci środków ochrony kończyn górnych (pkt 4) wymieniono prace stwarzające ryzyko urazów rąk, w szczególności prace z użyciem przedmiotów lub materiałów ostrych, tnących, kłujących, parzących lub szczególnie chropowatych albo inne narażające na uszkodzenia rąk, z wyłączeniem prac przy obsłudze maszyn, przy których istnieje niebezpieczeństwo wciągnięcia rękawicy. W tabeli nr 3 - rodzaje środków ochrony indywidualnej, wymieniono w pkt 3 jako środki ochrony kończyn górnych rękawice ochronne. Jak ustalił w trakcie kontroli przeprowadzonej u pracodawcy organ pierwszej instancji, pracownicy sklepu wykonywali prace rozładunkowe i magazynowe z użyciem noża marki Martor, polegające na rozcinaniu opakowań zawiniętych w folię typu stretch oraz taśmy zamykającej kartony z towarem. W instrukcji obsługi noża, opracowanej przez producenta (wskazówki bezpieczeństwa – wskazówki specjalne), stwierdzono że w celu zapobiegania urazom należy używać noża z zachowaniem szczególnej ostrożności. Jak wskazano, ostrze noża jest ostre i może być przyczyną niebezpiecznych i głębokich ran ciętych. Z tego powodu nigdy nie należy chwytać ostrza. Nie należy umieszczać drugiej ręki na drodze cięcia noża i zasadniczo należy ciąć w obszarze poza ciałem. Jako dodatkowy środek ochronny zalecono korzystanie z rękawic. Natomiast w instrukcji bhp przy pracy z nożem, opracowanej przez pracodawcę, wskazano że nóż służy do cięcia papieru, kartonu, folii, taśmy, a ostrze noża samoczynnie się chowa, nie ma możliwości jego zablokowania. Z instrukcji tej wynika, że po zakończeniu cięcia kartonu ostrze samoczynnie się chowa (wcześniej należy usunąć kciuk z suwaka). Jednakże podczas cięcia taśmy i folii należy trzymać suwak noża i dopiero po zakończeniu cięcia usunąć kciuk z suwaka, aby ostrze schowało się. Należy więc wywnioskować, że po zakończeniu cięcia folii i taśmy ostrze noża nie chowa się samoczynnie, wymagane jest bowiem zdjęcie kciuka z suwaka. Zapisy obu powyższych instrukcji potwierdzają, że ostrze noża jest bardzo ostre i nie w każdej sytuacji chowa się samoczynnie po zakończeniu cięcia. Ostrze to może być przyczyną głębokich ran ciętych, zwłaszcza dłoni i dlatego dodatkowym środkiem ochrony winny być rękawice ochronne. W ocenie Sądu, wskazywana przez stronę skarżącą odpowiednia organizacja pracy, polegająca na przeprowadzaniu szkoleń dla pracowników, zapewnieniu wsparcia regionalnego inspektora ds. bhp, organizowaniu pracy w magazynie o charakterze tymczasowym, uświadamianiu pracowników przez plakaty, praktyczne warsztaty, filmy na platformie e-learningowej, zapewnieniu bezpiecznych narzędzi pracy, zapoznaniu pracowników z instrukcjami bezpiecznego korzystania z udostępnianych im narzędzi pracy, nie spowoduje wystarczającego ograniczenia zagrożenia powstania ran ciętych dłoni u pracowników używających noża. Szkolenia, akcje uświadamiające, instrukcje, wsparcie inspektora ds. bhp nie zapobiegną nieostrożnemu obchodzeniu się z ostrym narzędziem pracy i jego konsekwencjom. Zagrożenie spowodowania uszkodzeń i ran dłoni zniwelować mogą jedynie rękawice ochronne, które pracownicy winni stosować przy pracy z nożem. Organy inspekcji pracy słusznie nakazały pracodawcy opracowanie dokumentu i określenie, jakiego rodzaju środki ochrony indywidualnej powinny być stosowane na stanowiskach pracy utworzonych na terenie sklepu, w tym rękawice ochronne dłoni. Nieuzasadniony jest więc zarzut naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez nieuwzględnienie konstrukcji noża bezpiecznego i wdrożonej organizacji pracy oraz stwierdzenie, że w sklepie wykonywane są prace z użyciem narzędzi ostrych, tnących, stwarzających ryzyko uszkodzenia kończyn górnych. Niewątpliwie z instrukcji producenta noża oraz instrukcji bhp przy pracy z nożem wynika, że ostrze noża stwarza ryzyko powstania głębokich ran ciętych, a po zakończeniu cięcia niektórych materiałów ostrze noża nie chowa się samoczynnie i stwarza ryzyko uszkodzenia kończyn górnych. Natomiast opisana przez stronę skarżącą organizacja pracy w sposób wystarczający nie może ograniczyć zagrożenia, wynikającego ze stosowania noża, co czyni również niesłuszny zarzut naruszenia § 1 załącznika nr 2 do rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Nie trafny jest również zarzut naruszenia art. 2378 § 1 w związku z art. 2376 § 1 i art. 2377 Kodeksu pracy, a także § 4 załącznika nr 2 do rozporządzenia oraz § 8 załącznika nr 2 w związku z pkt 4 tabeli nr 2 załącznika nr 2 przez przyjęcie, że skarżąca powinna określić w udokumentowanej formie, jakie rodzaje środków ochrony indywidualnej powinny być stosowane na określonych stanowiskach pracy. Jak już bowiem wyżej wskazano, przy pracach stwarzających ryzyko urazów rąk, w tym pracach z użyciem przedmiotów ostrych i tnących (a do takich należy praca z nożem marki Martor) winny być stosowane środki ochrony kończyn górnych w postaci rękawic ochronnych. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.