I FZ 417/10

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Janusz Zubrzycki (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2010r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 sierpnia 2010 r. sygn. akt III SA/Wa 839/10 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi E. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 22 stycznia 2010 r., nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za styczeń i luty 2005 r. oraz za poszczególne miesiące od kwietnia do grudnia 2005 r. a także kwoty nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za marzec 2005 r. postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z 16 sierpnia 2010 r., sygn. akt III SA/Wa 839/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił E. M. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd uznał, że wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonywujący, że spełnia wymogi pozwalające na skorzystanie z prawa pomocy. Sąd zauważył, że należny w niniejszej sprawie wpis w wysokości 8.479 zł. jest jedynym wymaganym na obecnym etapie postępowania kosztem sądowym. Zwrócił uwagę, że przedstawione przez Skarżącą informacje są niespójne, a momentami sprzeczne. Skarżąca w urzędowym formularzu PPF oświadczyła bowiem, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dziećmi i mężem, który ich utrzymuje. Natomiast po otrzymaniu wezwania o dokumenty obrazujące sytuację majątkową męża wycofała się ze swego oświadczenia stwierdzając, że jednak nie pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie. Ponadto Skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnych dochodów i jednocześnie nie wyjaśniła skąd pochodzą środki na wynagrodzenie jej profesjonalnego pełnomocnika - doradcy podatkowego. Skarżąca również – mimo wezwania – nie określiła kosztów jakie ponosi na miesięczne utrzymanie i nie wskazała czy i ewentualnie w jakiej wysokości zobowiązania obecnie posiada. W odniesieniu do podnoszonej przez Skarżącą kwestii rozdzielności majątkowej małżonków Sąd wskazał, że przy badaniu ustawowych przesłanek o przyznanie prawa pomocy, należy wziąć pod uwagę treść art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, z którego wynika, że małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że jedynymi dokumentami jakie zostały złożone przez skarżącą w celu udokumentowania jej sytuacji majątkowej i rodzinnej są - poza formularzem PPF - wyciąg z jej rachunku bankowego za okres od 1 stycznia do 30 kwietnia 2010 r. oraz kserokopia aktu notarialnego umowy majątkowej małżeńskiej z 21 stycznia 2004 r. o ustanowieniu rozdzielności majątkowej. W tym stanie rzeczy nastąpił brak możliwości porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi winna się liczyć wnioskodawczyni w postępowaniu sądowym na jego obecnym etapie z jej rzeczywistymi możliwościami płatniczymi, biorąc pod uwagę koszty niezbędnego utrzymania. Mając na uwadze, że wezwanie do złożenia oświadczeń oraz przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów nie zostało przez wnioskodawczynię w pełni wykonane w zakreślonym terminie, jak również brak wskazania we wniesionym sprzeciwie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, Sąd uznał, że Skarżąca nie wykazała ustawowych przesłanek do jego udzielenia. W zażaleniu Skarżąca wniosła o zmianę powyższego postanowienia i zwolnienia jej z kosztów sądowych w całości. Sądowi pierwszej instancji zarzuciła przy tym naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") przez jego niezastosowanie. W uzasadnieniu Skarżąc podnosiła, że Sąd odmówił jej przyznania prawa pomocy opierając się jedynie na domysłach odnośnie środków na wynagrodzenie pełnomocnika oraz ewentualnych dochodach męża w świetle ustawowego obowiązku wzajemnej pomocy małżonków. Ponadto Skarżąca podkreśliła, że wydanie rozstrzygnięcia na podstawie ww. domniemań w sytuacji, gdy Sąd dysponował wieloma dokumentami obrazującymi jej sytuację majątkową jest nie do przyjęcia. Dodatkowo Strona wskazała, że wpis od skargi w kwocie 8.479 zł nie jest jedynym kosztem w tej sprawie, ponieważ w przypadku przegranej przed Sądem pierwszej instancji, będzie ona musiała ponieść koszty skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie – wobec braku uzasadnionych podstaw – podlega oddaleniu. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stosownie do przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powyższych uwag należy przyjąć, że postanowienie Sądu pierwszej instancji w pełni odpowiada przepisom prawa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadne jest stwierdzenie Sądu pierwszej instancji, że Skarżąca nie wykazała jakoby jej sytuacja majątkowa uzasadniała przyznanie prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem, tj. zwolnienia od kosztów sądowych. W zaskarżonym postanowieniu trafnie przyjęto, że wnioskodawczyni w sposób wybiórczy odniosła się do wezwania referendarza sądowego w przedmiocie uzupełnienia dokumentacji mającej zobrazować jej sytuację finansową. Wprawdzie Skarżąca nadesłała wyciąg z rachunku bankowego oraz kopię umowy majątkowej małżeńskiej, jednakże – nawet w zestawieniu z danymi wynikającymi z formularza PPF – informacje zawarte w tych dokumentach nie pozwalają na przyjęcie stanowiska odmiennego od prezentowanego przez Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację Sądu pierwszej instancji co do tego, że w sytuacji, gdy Skarżąca nie wskazała i nie udokumentowała źródła i wysokości dochodów oraz ewentualnych obciążeń, brak jest podstaw aby uznać, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tej sytuacji nie jest zasadna argumentacja zaprezentowana w zażaleniu, jakoby WSA w Warszawie oparł swoje rozstrzygnięcie jedynie na domysłach. Skarżąca swoim zachowaniem spowodowała bowiem, że Sąd ten musiał orzekać na podstawie bardzo niekompletnych i miejscami sprzecznych ze sobą oświadczeń Skarżącej i przedłożonych przez nią nielicznych dokumentów. W tym miejscu należy przypomnieć, że prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową. Zasadą jest bowiem ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowoadministracyjnego (art. 199 P.p.s.a.). Wobec powyższego to do strony takiego postępowania należy inicjatywa i na tej stronie spoczywa ciężar, jeśli chodzi o wykazanie, że zasługuje ona na takie wyjątkowe traktowanie, czego Skarżąca w niniejszej sprawie wydaje się nie zauważać. W tym stanie rzeczy za trafne uznać należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym Skarżąca nie wykazała, iż zasługuje na dofinansowanie ze strony Skarbu Państwa, a taki charakter ma w istocie instytucja prawa pomocy. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o treść art. 185 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.