II GSK 747/10

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia del. WSA Krystyna Józefczyk (spr.) Protokolant Małgorzata Suchocka po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 25 marca 2010 r. sygn. akt V SA/Wa 433/09 w sprawie ze skargi A. J. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie pomocy finansowej z budżetu Unii Europejskiej oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 433/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uwzględnił skargę A. J. i uchylił decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej ze środków z budżetu Unii Europejskiej. Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia faktyczne: W dniu 30 czerwca 2008 r. A. J. wystąpił z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007–2013. Pismem z dnia 31 lipca 2008 r. skarżący został wezwany przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w O. do udokumentowania, iż na dzień złożenia wniosku posiadał minimalną powierzchnię 22,68 ha użytków rolnych spełniających warunek użytkowania minimum 5 lat od momentu złożenia wniosku o płatność. W odpowiedzi na wezwanie skarżący poinformował, iż uzyskał potwierdzenie w Oddziale Terenowym Agencji Nieruchomości Rolnych (ANR OT), że aneks do umowy dzierżawy działki nr 69/4 o pow. 3,0302 ha załączonej do wniosku z dnia 30 czerwca 2008 r. zostanie sprostowany tak, że umowa dzierżawy będzie zawarta do dnia 31 sierpnia 2014 r. Decyzją z [...] sierpnia 2008 r., nr[...], Dyrektor Oddziału ARiMR w O. odmówił skarżącemu przyznania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom". W uzasadnieniu decyzji wskazał, iż skarżący nie spełnił wymogów określonych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007–2013 (Dz. U. Nr 200, poz. 1443 ze zm., dalej rozporządzenie) dotyczących posiadania minimalnej powierzchni użytków rolnych w dacie złożenia wniosku o przyznanie pomocy. Średnia powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie rolnym w województwie w. wynosi 22,68 ha. W ocenie organu orzekającego powierzchnia gruntów rolnych w gospodarstwie wnioskodawcy jest mniejsza, ponieważ działki nr 69/4 o pow. 3,0302 ha nie można zaliczyć do powierzchni gruntów użytkowanych w gospodarstwie, gdyż umowa dzierżawy na tę działkę wygasa w 2011 r., tj. po 3 latach i 3 miesiącach licząc od dnia złożenia wniosku o dofinansowanie, a zgodnie z treścią § 3 ust. 5 pkt 3 powołanego rozporządzenia, umowa dzierżawy powinna być zawarta na czas nieoznaczony lub na okres co najmniej 6 lat, licząc od dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy. Po rozpatrzeniu odwołania A. J., decyzją z [...] stycznia 2009 r., nr [...], Prezes ARiMR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji podkreślił, iż w dniu 6 maja 2008 r. wnioskodawca został właścicielem gruntów o łącznej powierzchni 16,39 ha. Jednocześnie na podstawie aneksów do umów dzierżawy wnioskodawca został dzierżawcą działki nr 65/10 o pow. 6,4652 ha – do dnia 13 lutego 2015 roku i działki nr 69/4 o pow. 3,0302 ha – na okres do 1 września 2011 r., a więc na okres krótszy niż wymagany przepisami rozporządzenia Ministra Rolnictwa. A zatem na dzień złożenia wniosku – tj. 30 czerwca 2008 r. powierzchnia użytków rolnych w gospodarstwie wnioskodawcy (stanowiących własność wnioskodawcy bądź dzierżawionych na co najmniej 6 lat) wynosiła 22,54 ha, była więc mniejsza niż średnia wielkość powierzchni gruntów rolnych w gospodarstwie w województwie w. za rok 2007, poprzedzającym rok złożenia wniosku, która wynosiła 22,68 ha. W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił organom orzekającym błędne ustalenie powierzchni użytków rolnych posiadanych w chwili składania wniosku – poprzez niewliczenie do posiadanego areału działki nr 69/4 o pow. 3,0302 ha. Podniósł, iż umowa dzierżawy na przedmiotową działkę była ustnie przedłużona do 2016 roku, ze względów technicznych potwierdzenie ważności umowy miało miejsce dopiero w dniu 22 sierpnia 2008 r. Uwzględniając powyższą skargę Sąd I instancji stwierdził, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów merytorycznych skutkujących wadliwością rozstrzygnięć organów. Zdaniem Sądu I instancji organy administracyjne nie poddały ocenie i nie zweryfikowały informacji, które przedłożył skarżący już na etapie postępowania przed organem I instancji, iż z przyczyn od niego niezależnych opóźnia się podpisanie aneksu do umowy, mocą którego potwierdzony zostanie fakt zawarcia umowy na okres przekraczający 6 lat od daty złożenia wniosku. Taki dokument – tj. aneks do umowy dzierżawy – został przez skarżącego złożony wraz z odwołaniem. W aneksie podpisanym w dniu 22 sierpnia 2008 r. Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w O. stwierdziła, że umowa dzierżawy odnośnie działki oznaczonej nr 69/4 o pow. 3,0302 ha, została zawarta na okres 16 lat licząc od dnia 1 września 1998 r., a więc do 1 września 2014 roku (§ 3 pkt 1 aneksu). W ocenie Sądu takie sformułowanie uprawnia do przyjęcia, że Agencja Nieruchomości Rolnych potwierdziła, że umowa na dzierżawę przedmiotowej działki była zawarta na okres do 1 września 2014 r. już w dacie składania przez skarżącego wniosku o dofinansowanie. Sąd I instancji podniósł nadto, iż przepis art. 660 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 19, poz. 93 ze zm., dalej k.c.), stosowany odpowiednio do dzierżawy z mocy art. 694 k.c., przewiduje wymóg zachowania formy pisemnej przy umowach dzierżawy zawieranych na czas dłuższy niż rok. Jednakże niezachowanie tej formy nie skutkuje nieważnością czynności prawnej; czynność ta zostaje dokonana i jest ważna, ale nie wywołuje skutków prawnych określonych w przepisie przewidującym wymóg zachowania takiej formy. Nie ma natomiast żadnych ograniczeń odnośnie potwierdzenia na piśmie postanowień umowy zawartej w formie ustnej. W ocenie Sądu na taką właśnie sytuację powoływał się skarżący, podnosząc w piśmie z dnia 8 sierpnia 2008 r., iż uzyskał potwierdzenie w Oddziale Terenowym Agencji Nieruchomości Rolnych, że umowa dzierżawy zostanie "sprostowana" poprzez przedłużenie daty obowiązywania umowy do 31 sierpnia 2014 r. Skargę kasacyjną od wyroku z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt V SA/Wa 433/09, wniósł Prezes ARiMR. Strona wnosząca skargę kasacyjną zaskarżyła powyższy wyrok w całości, żądając jego uchylenia i oddalenia skargi oraz zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) strona zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, to jest § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 7 ust. 7 pkt 1 w zw. z § 26a ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 października 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007–2013 poprzez przyjęcie, iż Pan A. J. na dzień złożenia wniosku o pomoc spełnił warunek posiadania powierzchni użytków rolnych w gospodarstwie rolnym, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a) ww. rozporządzenia. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż warunkiem zaliczenia dzierżawionych użytków rolnych z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa do areału gospodarstwa rolnego spełniającego wymóg minimalnej powierzchni użytków rolnych w gospodarstwie, jest dzierżawa na podstawie umowy zawartej na czas nieoznaczony lub na okres co najmniej 6 lat, licząc od dnia złożenia wniosku o przyznanie pomocy. W rozpatrywanej sprawie umowa dzierżawy obejmująca działkę ewidencyjną o numerze 69/4 została zawarta w dniu 1 września 1998 r. pomiędzy A. i E. J. a ANR OT w O. na okres 13 lat. W dniu 9 czerwca 2008 r. pp. J. zawarli umowę o przejęciu praw i obowiązków wynikających m.in. z ww. umowy dzierżawy z dnia 1 września 1998 r. przez ich syna – A. J. W dniu 9 czerwca 2008 r. A. J. zawarł aneks do umowy dzierżawy, z którego wynikało, iż okres dzierżawy nie uległ zmianie i obowiązuje do dnia 1 września 2011 r., natomiast ze względu na podział geodezyjny działka nr 69/2 o pow. 2,88 ha będzie oznaczona numerem 69/4 i posiadać powierzchnię 3,0302 ha. Wniosek o przyznanie pomocy finansowej w ramach programu "Ułatwianie startu młodym rolnikom" wnioskodawca złożył w dniu 30 czerwca 2008 r. Z zestawienia powyższych dat zdaniem strony jednoznacznie wynika, iż umowa dzierżawy działki nr 69/2 nie mogła zostać uwzględniona przy obliczaniu spełnienia wymogu posiadania gospodarstwa rolnego o minimalnej powierzchni określonej dla województwa warmińsko-mazurskiego w roku 2007, tj. 22,68 ha, gdyż została zawarta na okres krótszy niż 6 lat, licząc od dnia złożenia wniosku o przyznanie przedmiotowej pomocy (obowiązywała do 1 września 2011 r.). Strona wnosząca skargę kasacyjną zwróciła także uwagę, iż w § 3 ust. 1 aneksu z dnia 9 czerwca 2008 r. do umowy dzierżawy strony zgodnie postanowiły, iż "Jeśli którakolwiek ze stron najpóźniej na 3 miesiące przez upływem tego terminu, wystąpi z wnioskiem o przedłużenie umowy i strony uzgodnią istotne jej postanowienia – umowę przedłuża się na dalszy okres." W ocenie strony tak sformułowana treść postanowienia umowy jednoznacznie wskazuje, iż strony z celu zapobieżenia dorozumianemu kontynuowaniu dzierżawy (694 k.c. w zw. z art. 674 k.c.) zastrzegły, że oświadczenie woli co do przedłużenia powinno być dokonane na piśmie, a niezachowanie takiej formy wyłącza możliwość powoływania się przez dzierżawcę na wyrażenie przez wydzierżawiającego w jakikolwiek inny sposób woli przedłużenia tejże dzierżawy. A. J.nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przystępując do rozpoznania skargi kasacyjnej podnieść należy, że stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje konkretną sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego przepisu. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania nie występują żadne z wad uzasadniających stwierdzenie nieważności postępowania prowadzonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., a których zaistnienie powodowałoby konieczność zakończenia sprawy już na tym etapie postępowania kasacyjnego. Związanie sądu granicami skargi kasacyjnej oznacza, że zakres kontroli zaskarżonego wyroku przez sąd odwoławczy wyznacza sama strona poprzez sformułowanie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Podstawy kasacyjne, czyli zawarte w nich zarzuty wyznaczają zakres kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny orzeczenia Sądu I instancji. Stąd też jest rzeczą bardzo ważną prawidłowe ich sformułowanie, co powinien zapewnić tzw. przymus adwokacki, o którym mowa w art. 175 p.p.s.a. W skardze kasacyjnej konieczne jest powołanie konkretnych przepisów prawa, którym – zdaniem skarżącego – uchybił Sąd, uzasadnienie zarzutu ich naruszenia, przy czym zarzut naruszenia prawa materialnego wymaga sprecyzowania jego postaci, to znaczy wskazania czy naruszenie to nastąpiło przez błędną jego wykładnię, czy niewłaściwe jego zastosowanie. Naruszenie zaś prawa procesowego wymaga wykazania, że naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna opiera się na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. i zarzuca naruszenie przepisów postępowania, to jest § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z § 7 ust. 7 pkt 1 w zw. z § 26a ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 17.10.2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Ułatwianie startu młodym rolnikom" poprzez przyjęcie, że A. J. na dzień złożenia wniosku o pomoc spełniał warunek posiadania powierzchni użytków rolnych w gospodarstwie rolnym, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia. Autor skargi kasacyjnej nie wskazuje czy naruszenie przepisów postępowania ma istotny wpływ na wynik sprawy. Oparcie skargi kasacyjnej na zarzucie naruszenia przepisów postępowania sądowego, tj. art. 174 pkt 2 p.p.s.a. jest niezbędne, w sytuacji gdy skarżący zamierza kwestionować ustalenia stanu faktycznego przyjęte przy wyrokowaniu przez sąd I instancji. Przepisami prawa procesowego są normy instrumentalne określające drogę i sposób dochodzenia uprawnień wynikających z norm materialnoprawnych, służące realizacji obowiązków i uprawnień określonych normami prawa materialnego (patrz: wyrok NSA z 7 marca 2006 r. sygn. akt II FSK 523/06). W badanej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej nie dotyczą rozstrzygnięcia Sądu objętego skargą. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że ubiegający się o pomoc A. J., składając wniosek w dniu 30 czerwca 2008 r., przedłożył dokumenty potwierdzające fakt, że jest właścicielem gruntów o powierzchni 16,39 ha oraz dzierżawi na okres dłuższy niż 6 lat działkę nr 65/10 o powierzchni 6,465 ha, łącznie użytkował 22,565 ha, zaś dla przyznania pomocy finansowej należało wykazać użytkowanie gruntów o powierzchni 22,68 ha. Do wniosku o przyznanie pomocy z 30 czerwca 2008 r. dołączył aneks do umowy dzierżawy działki nr 69/4 potwierdzający, że przejął uprawnienia rodziców i dzierżawi tę działkę do 1.09.2011 roku. Zgodnie z obowiązującymi przepisami, działka ta nie mogła być zaliczona do użytkowanych przez niego gruntów, ponieważ był to okres krótszy niż 6 lat, licząc od daty złożenia wniosku. Już w trakcie postępowania przed organem I instancji przedłożył pismo, z którego wynikało, że ma zgodę wydzierżawiającego na jej przedłużenie do 2014 roku. Do odwołania dołączył aneks do umowy dzierżawy tej działki z dnia 22 sierpnia 2008 r., w którym Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w O. stwierdziła, że działka nr 69/4 o powierzchni 3,03 ha została wydzierżawiona od 1.09.1998 r. do 1.09.2014 r. Trafnie Sąd przyjął, uchylając decyzją organu odwoławczego, że w aktach brak odniesienia się do zapisów przedłożonego aneksu do umowy dzierżawy z dnia 22 sierpnia 2008 roku. Poza tym zarzut naruszenia przepisów procesowych, o których mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a został nieprawidłowo sformułowany i nie odnosi się do zaskarżonego rozstrzygnięcia Sądu. Żaden z powołanych w skardze kasacyjnej zarzutów nie jest przepisem procesowym. Wszystkie z nich są normami prawa materialnego niepowiązane z przepisami procesowymi. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzutami skargi kasacyjnej nieprawidłowo sformułowanymi musi skutkować jej oddaleniem na zasadzie art. 184 p.p.s.a.