II FSK 3149/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędziowie NSA Anna Dumas (sprawozdawca), WSA del. Stefan Kowalczyk, Protokolant Magdalena Nowakowska–Halemba, po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi "G." sp. z o. o. z siedzibą w W. o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 sierpnia 2012 r. sygn. akt II FSK 466/10 w sprawie ze skargi kasacyjnej "G." sp. z o. o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 17 marca 2009 r., sygn. I SA/Gd 300/08 w spawie ze skargi "G." sp. z o. o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 30 stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za rok podatkowy od dnia 1 października 2002 r. do dnia 30 września 2003 r. oddala skargę o wznowienie postępowania. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 17 marca 2009 r., I SA/Gd 300/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę "G" sp. z o.o. z siedzibą w W (dalej jako Spółka) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Gdańsku z dnia 30 stycznia 2008 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za rok podatkowy obejmujący okres od 1 października 2002 r. do 30 września 2003 r. Pismem z dnia 27 maja 2009 r. Spółka wniosła skargę kasacyjną od ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku. Pismem z dnia 26 lipca 2010 r. pełnomocnik Spółki wniósł o zawieszenie postępowania na podstawie przepisu art. 124 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej jako P.p.s.a.) z powodu utraty przez skarżącą zdolności procesowej będącej następstwem rezygnacji z funkcji jedynego członka zarządu. Postanowieniem z dnia 30 listopada 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie do czasu uzupełnienia zarządu spółki. Na wezwanie Sądu z dnia 30 stycznia 2012 r. pełnomocnik Spółki wskazał, że Spółka nadal nie posiada zarządu. Zarządzeniem z dnia 17 kwietnia 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyznaczył Spółce 30 dniowy termin do uzupełnienia składu zarządu pod rygorem prawnym określonym w art. 31 § 3 P.p.s.a Strona skarżąca nie uzupełniła wskazanego braku. Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny zniósł postępowanie toczące się na skutek skargi kasacyjnej Spółki, w części w jakiej toczyło się ono po utracie przez stronę zdolności procesowej, to jest od dnia 24 czerwca 2009 r. oraz umorzył postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Pismem z dnia 5 grudnia 2012 r. Spółka wnosiła skargę o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 sierpnia 2012 r. Wniesiono o wznowienie postępowania zakończonego ww. prawomocnym postanowieniem, uchylenie zaskarżonego postanowienia w związku z ustaniem przyczyny zawieszenia oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej założonej w niniejszej sprawie oraz przyznanie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych. Jako podstawę skargi wskazano art. 271 pkt 2 P.p.s.a. Pełnomocnik Spółki wskazał, że brak należytej reprezentacji Spółki w niniejszej sprawie ustał w dniu 10 września 2012 r., czyli w dniu podjęcia przez zgromadzenie wspólników Spółki uchwały o powołaniu zarządu. W tym samym dniu przywrócona została po stronie skarżącej możność działania w sprawie. W uzasadnieniu skargi o wznowienie postępowania wskazano, że zgodnie z art. 124 § 1 pkt 2 P.p.s.a. jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie, zawieszenie postępowania z urzędu jest obligatoryjne. Z kolei zgodnie z art. 128 § 1 P.p.s.a. sąd podejmuje zawieszone postępowanie z urzędu, gdy ustanie przyczyna zawieszenia. Zatem jeżeli braki w organie spółki nie zostały uzupełnione, postępowanie powinno pozostawać zwieszone. W razie zawieszenia postępowania na podstawie art. 124 § 1 pkt 2 P.p.s.a. brak jest również podstaw do umorzenia postępowania z uwagi na braki w składzie organów uniemożliwiające działanie strony. Umorzenie zawieszonego postępowania jest możliwe i dopuszczalne wyłącznie w wypadkach określonych w art. 130 § 1 P.p.s.a. Skoro w dniu wydania i doręczenia pełnomocnikowi Spółki postanowienia z dnia 23 sierpnia 2012 r. skarżąca w dalszym ciągu posiadała braki w zarządzie, to nie była ona należycie reprezentowania w rozumieniu art. 271 pkt 2 P.p.s.a. W konsekwencji, skoro Spółka nie była należycie reprezentowana w rozumieniu art. 271 pkt 2 P.p.s.a. to postępowanie w tym zakresie było nieważne i zachodzi określona w tym przepisie podstawa wznowienie postępowania. Podkreślono, że podstawa wznowienia postępowania w postaci braku należytej reprezentacji ma charakter bezwzględny i jej wystąpienie skutkuje uchyleniem orzeczenia, bez względu na rozstrzygnięcie sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga o wznowienie postępowania jest niezasadna. Na wstępie należy podkreślić, iż skarga o wznowienie postępowania jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia prawomocnych orzeczeń sądów administracyjnych. Wznowienie postępowania jest więc instytucją wyjątkową i może być uruchomione w oparciu o jedną ze wskazanych w dziale VII P.p.s.a. podstaw. W niniejszej sprawie w skardze o wznowienie postępowania (w jej pkt 1) pełnomocnik Skarżącej powołał się na podstawę wznowienia postępowania określoną w art. 271 pkt 2 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, iż można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. Pełnomocnik skarżącej podnosi, iż strona pozbawiona była możliwości działania w sprawie w wyniku naruszenia przez Naczelny Sąd Administracyjny art. 128 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 183 § 2 pkt 2 i z art. 124 §. 1 pkt 2 oraz art. 130 § 1 P.p.s.a. przez wydanie orzeczenia o umorzeniu postępowania w sytuacji gdy strona skarżąca nie posiadała organu powołanego do jej reprezentowania oraz naruszenia art. 31 § 1 i 3 P.p.s.a przez bezpodstawne zniesienie postępowania, mimo, że strona skarżąca nigdy nie utraciła zdolności procesowej. Jak więc z powyższego wynika, zastrzeżenia pełnomocnika skarżącej i wskazywane przez niego okoliczności uzasadniające nieważność postępowania dotyczą tej fazy postępowania sądowoadministracyjnego, która nastąpiła już po wydaniu wyroku przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (w dniu 17 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Gd 300/08) i wniesieniu skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2012 r., sygn. akt II FSK 466/10 Naczelny Sąd Administracyjny zniósł postępowanie toczące się na skutek skargi kasacyjnej Spółki w części w jakiej toczyło się ono po utracie przez stronę zdolności procesowej tj. od dnia 24 czerwca 2009 r. i umorzył postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Podkreślić należy, że wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania jest instytucją o charakterze wyjątkowym. Oznacza to, że powinna być oparta na wąsko określonych podstawach. Jest to uzasadnione zwłaszcza z uwagi na konieczność zapewnienia stabilności orzeczeń sądowych. Obalenie prawomocnego orzeczenia sądowego jest możliwe jedynie, gdy zapadło ono z pogwałceniem bezwzględnie obowiązujących zasad prawa i jest rażąco sprzeczne z rzeczywistym stanem sprawy. Zgodnie art. 271 pkt 2 P.p.s.a. "Można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności [...] jeżeli strona [...] wskutek naruszenia przepisów prawa pozbawiona była możności działania". Z uwagi na wspomnianą wyjątkowość instytucji, wznowienie postępowania na tej podstawie, mogłoby nastąpić jeżeli w sprawie łącznie wystąpiły trzy przesłanki: – w sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa; – strona pozbawiona była możności działania; – bezpośrednią i wyłączną przyczyną pozbawienia strony możności działania było naruszenie przepisów prawa. Zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, nie wystąpiła w niej żadna z wymienionych przesłanek. Odnosząc się do wskazywanej przez pełnomocnika strony skarżącej podstawy wznowienia postępowania stwierdzić należy, iż jeżeli chodzi o ten etap postępowania sądowoadministracyjnego, który miał miejsce przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, nie ma żadnych podstaw, aby mówić o niemożności działania. Pismem z dnia 27 maja 2009 r. strona skarżąca wniosła skargę kasacyjną od wyroku WSA w Gdańsku z dnia 17 marca 2009 r. sygn. akt I SA/Gd 300/08. Następnie pismem z dnia 26 lipca 2010 r. pełnomocnik Spółki wniósł o zawieszenie postępowania z powodu utraty przez stronę skarżąca zdolności procesowej wobec rezygnacji z funkcji jedynego członka zarządu. Postanowieniem z dnia 30 listopada 2010 r. NSA zawiesił postępowanie do czasu uzupełnienia zarządu spółki. Zarządzeniem z dnia 17 kwietnia 2012 r. NSA wyznaczył spółce 30 dniowy termin do uzupełnienia zarządu pod rygorem określonym w art. 31 par. 3 P.p.s.a., a strona braków nie uzupełniła. Brak należytej reprezentacji Spółki ustał dopiero w dniu 10 września 2012 r. Zgodnie z art. 31 § 1 P.p.s.a. jeżeli braki w zakresie zdolności sadowej lub procesowej albo w skaldzie właściwych organów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy odpowiedni termin na ich uzupełnienie. Zgodnie z art. 31 § 3 P.p.s.a. jeżeli powyższych braków nie można uzupełnić albo nie zostały one w wyznaczonym terminie uzupełnione, sąd zniesie postępowanie, w zakresie w jakim jest ono dotknięte brakami i w miarę potrzeby wyda odpowiednie postanowienie (w przedmiocie umorzenia postępowania sądowego). Sąd administracyjny na każdym etapie postępowania ma obowiązek badać, czy strona jest wyposażona w zdolność sadowa i procesową (art. 25 i 26 P.p.s.a). W razie stwierdzenia nieprawidłowości, które mają charakter usuwalny, sąd zobowiązuje stronę do usunięcia braków w tym zakresie w wyznaczonym terminie (art. 31 par. 1 P.p.s.a.). Zarządzenie wzywające do usunięcia braków w zakresie zdolności sądowej, procesowej albo w skaldzie właściwych organów powinno zawierać pouczenie o skutkach jego niewykonania. Konsekwencją nieuzupełnienia braków jest zniesienie postępowania w zakresie w jakim jest dotknięte brakami. W przypadku zniesienia postępowania występuje potrzeba wydania odpowiedniego postanowienia kończącego postępowanie o umorzeniu postępowania. Analizując skargę o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym postanowieniem NSA z dnia 23 sierpnia 2012 r., sygn. akt II FSK 466/10, należy stwierdzić, że w sprawie nie zachodzi przesłanka z art. 271 pkt 2 P.p.s.a. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 282 § 2 P.p.s.a. oddalił skargę o wznowienie postępowania sądowego.