II SA/Bd 1086/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie: sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz asesor WSA Mariusz Pawełczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi T. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2021r. nr [...] UZASADNIENIE 1. Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2021r. T. B. (skarżący) zwrócił się do Prezydenta M. B. o ustalenie prawa do doświadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną T. N.. 2. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2021r. Prezydent M. B. odmówił skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1, 1a i 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 – dalej "u.ś.r.") organ stwierdził, że przeszkodą dla przyznania świadczenia są okoliczności: - niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia; - dzieci osoby wymagającej opieki żyją i nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; - pobieranie przez wnioskodawcę świadczenia emerytalnego. 3. W odwołaniu storna wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono: - zastosowanie wykładni językowej art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1a u.ś.r. podczas, gdy zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych taką wykładnię należy uznać za niewystarczającą, organ pominął jednocześnie dominującą linię orzeczniczą stanowiącą, że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą jej wymagającą, mogą uzasadnić przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie z dalszym stopniem pokrewieństwa, sprawującej faktyczną opiekę i zobowiązanej do alimentacji w dalszej kolejności; - oparcie rozstrzygnięcia na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem wpływu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13) na treść wyżej wymienionego artykułu, jako naruszające przepisy prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy; - naruszenie art. 32 Konstytucji RP poprzez niezasadne różnicowanie sytuacji osób niepełnosprawnych w zależności od daty powstania niepełnosprawnych w zależności od daty powstanie niepełnosprawności. 4. Rozpoznając sprawę w postępowaniu odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] lipca 2021r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ przywołał treść art. 17 ust. 1 u.ś.r. wskazując, że strona jest mężem osoby wymagającej opieki, natomiast ustawodawca w katalogu uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, nie wymienił małżonka osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki w związku ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Końcowo organ odwoławczy wskazał, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014, o sygn. akt K 38/13 przepis art. 17 b ust. 1 u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny i nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, osobom wymienionym w art. 17 ust. 1 u.ś.r. 5. W skardze do tut. Sądu strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta M. B. z dnia [...] kwietnia 2021r. zarzucając: * naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 1-3 oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. poprzez błędną wykładnię wyrażającą się w uznaniu, że mężowi sprawującemu faktyczną opiekę nad żoną, a będącemu zobowiązanym do alimentacji zgodnie z treścią art. 27 i 28 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego i w rezultacie nie przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną żoną; * naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021r. poz. 735 – dalej "k.p.a."), poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy (w szczególności w związku z błędną wykładnią wyżej wymienionych przepisów prawa materialnego) oraz dokonanie błędnej oceny materiału dowodowego w kontekście nie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. 6. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 7. Na wstępie wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tj. Dz.U. z 2020r., poz. 1842 ze zm.). Zgodne z tym przepisem, przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Przed wydaniem wyroku umożliwiono stronie wypowiedzenie się w sprawie. Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 137) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a. lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a ). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd kontrolując w tak zakreślonych granicach legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie. 8. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia czy świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane małżonkowi osoby niepełnosprawnej. Jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego skarżący wystąpił z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną – T. N., legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] października 2020 r., zaliczającym T. N. do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia [...] października 2023r., z informacją, że niepełnosprawność istnieje od dnia [...] czerwca 2017r. W pierwszej kolejności wskazać należy, że prawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego, iż w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wobec tego nie może powodować odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego moment powstania niepełnosprawności - po ukończeniu 18. lub 25. roku życia przez osobę podlegającą opiece, jeżeli wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad taką osobą. W związku z powyższym art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia. Natomiast stanowisko organu I instancji zaaprobowane przez organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji o braku obowiązku alimentacyjnego pomiędzy małżonkami w rozumieniu art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. nie zasługuje na aprobatę. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Natomiast w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z powyższych regulacji wynika, że art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. dotyczy innych osób niż wymienione w pkt 1-3 art. 17 ust. 1, a więc innych niż matka i ojciec, opiekun faktyczny dziecka i osoba będąca rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Tak więc przepis ten może dotyczyć zarówno małżonka, jak i innych krewnych, na których zgodnie z przepisami ustawy dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tj. Dz. U. z 2020r. poz. 1359 - dalej "k.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny. Z kolei art. 17 ust. 1a u.ś.r. stanowi, kiedy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, spośród osób wymienionych w ust. 1 pkt 4, osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. Z literalnego brzmienia tego przepisu można by zatem wnioskować, że z kręgu osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. – tj. krewnych bez względu na stopień pokrewieństwa i małżonków – wyłączeni zostali i poddani ograniczeniom wynikającym z tego przepisu wszyscy inni niż spokrewnieni w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, a więc jej małżonek i krewni w dalszym stopniu. Oznaczałoby to, że w przypadku małżonka, dla otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego spełnione musiałyby zostać przesłanki wskazane w ust. 1a pkt 1-3, a w przypadku rodziców i rodzeństwa osoba wymagająca opieki nie mogłaby pozostawać w związku małżeńskim (chyba, że małżonek legitymowałby się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności). Przyjęcie literalnej wykładni omawianych przepisów jest nie do pogodzenia z założeniem o racjonalności ustawodawcy, gdyż taka wykładnia niweczyłaby możliwość przyznania świadczenia w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują małżonkowie, pomimo że na małżonku ciąży względem drugiego małżonka obowiązek alimentacyjny, który wyprzedza obowiązek krewnych małżonka wymagającego opieki. Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z treścią art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny to obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych i innych, o których mowa w Tytule II "Pokrewieństwo i powinowactwo", co wynika nie tylko z usytuowania przepisów, ale z ich treści, przy czym obowiązek alimentacyjny małżonka wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych nawet w sytuacji, gdy małżonkowie są w separacji lub po rozwodzie. Zgodnie bowiem z art. 23 k.r.o. małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Z kolei art. 130 k.r.o. stanowi, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Wobec powyższego bezspornie małżonek należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji. Wynika to jednoznacznie z treści art. 130 k.r.o. Skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa, to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa, na podstawie art. 27 k.r.o. Reasumując stwierdzić należy, że małżonek jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego wymienioną w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż jest, poza wymienionymi w pkt 1 - 3 art. 17 ust. 1 u.ś.r. (matką, ojcem, opiekunem faktycznym dziecka, rodziną zastępczą) inną osobą, na której, zgodnie z k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny. Ustawa o świadczeniach rodzinnych, poza wyłączeniem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego małżonka będącego osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie wymienia żadnych innych przesłanek w stosunku do małżonka poza ogólnymi przesłankami dotyczącymi wszystkich uprawnionych. W rezultacie powyższego nie podlega jakimkolwiek wątpliwościom, że małżonek jest osobą, na której, w rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z przepisami ustawy k.r.o., ciąży obowiązek alimentacyjny względem współmałżonka. Powyższe prowadzi do wniosku, że Kolegium, jak również organ I instancji dokonały błędnej interpretacji ww. przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, co miało wpływ na wynik. Ze względu na powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a orzekł jak sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organy winny rozpatrzeć wniosek skarżącej stosując się do powyższego stanowiska Sądu