I GSK 1541/18

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zajda Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.) Sędzia del. NSA Anna Apollo Protokolant Magdalena Chewińska po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej K. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 24 stycznia 2017 r. sygn. akt I SA/Sz 860/16 w sprawie ze skargi K. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od K. Z. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 24 stycznia 2017 r., sygn. akt I SA/Sz 860/16, oddalił skargę K. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z [...] czerwca 2016 r. w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy: Naczelnik Urzędu Skarbowego w Gryficach (organ egzekucyjny) wszczął postępowanie egzekucyjne wobec K. Z. (zobowiązany), na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 14 marca 2016 r., wystawionego przez Pocztę Polską S.A. (wierzyciel). Obowiązek objęty ww. tytułem dotyczy zaległości z tytułu opłaty abonamentowej RTV za okres od stycznia 2011 r. do września 2015 r. Organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 18 kwietnia 2016 r. dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę u pracodawcy zobowiązanego – [A] w T. (dłużnik zajętej wierzytelności). Zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono zobowiązanemu 22 kwietnia 2016 r. Dłużnik zajętej wierzytelności potwierdził odbiór zawiadomienia w dniu 21 kwietnia 2016 r. Pismem z dnia 6 maja 2016 r. zobowiązany złożył na podstawie art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r. poz. 599, dalej: u.p.e.a.) skargę na czynność egzekucyjną zajęcia wynagrodzenia za pracę, wnosząc o uchylenie zaskarżonej czynności. Zarzucił naruszenie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. tj. dokonanie czynności egzekucyjnej pomimo przedawnienia zobowiązania oraz nieistnienia obowiązku. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Gryficach postanowieniem z dnia [...] maja 2016 r. oddalił skargę zobowiązanego. Organ uznał, że zaskarżona czynność została dokonana zgodnie z przepisami u.p.e.a. Postanowieniem z [...] marca 2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Szczecinie utrzymał w mocy ww. postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego. Zdaniem organu, skarga na czynność egzekucyjną nie może dotyczyć przypadków, które mogą być przedmiotem np. zgłoszenia zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. Organ podzielił stanowisko Naczelnika Urzędu Skarbowego w Gryficach, zgodnie z którym kwestie dotyczące nieistnienia obowiązku oraz braku doręczenia zobowiązanemu upomnienia nie mogą być podstawą wniesienia skargi, o której mowa w art. 54 u.p.e.a., gdyż nie dotyczą one sposobu i formy dokonania czynności egzekucyjnej jaką było zajęcie wynagrodzenia za pracę. Podlegają one rozstrzygnięciu na mocy art. 34 u.p.e.a. Dyrektor ocenił sposób i formę dokonanej czynności egzekucyjnej (zajęcie wynagrodzenia za pracę) pod względem zgodności z prawem i nie stwierdził w tym zakresie nieprawidłowości ani naruszenia prawa przez organ egzekucyjny. Organ odwołąwczy stwierdził, że z analizy materiału dowodowego zebranego w przedmiotowej sprawie wynikało, że wszystkie wymogi formalne wymienione w art. 72 u.p.e.a. zostały przez organ egzekucyjny spełnione. Zgłoszone przez zobowiązanego zarzuty nieistnienia obowiązku i braku doręczenia upomnienia były przedmiotem odrębnie toczącego się postępowania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Gryficach w trybie określonym w art. 34 § 1 u.p.e.a., zaś wniesienie zarzutów skutkowało zawieszeniem przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę na powyższe postanowienie. Sąd wskazał, że skarżący – oprócz zarzutów egzekucyjnych w trybie art. 34 u.p.e.a. – złożył także skargę na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę w trybie art. 54 u.p.e.a., powielając zarzuty podniesione w zarzutach egzekucyjnych. WSA podkreślił, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić jedynie zarzuty wiążące się bezpośrednio z zaskarżoną czynnością. Jak słusznie wskazał organ w zaskarżonym postanowieniu, wniesiona skarga tego warunku nie spełniała. Skarżący podniósł w niej kwestie związane z nieistnieniem obowiązku oraz niedoręczeniem upomnienia, które to kwestie nie mogą być podstawą wniesienia skargi, o której mowa w art. 54 u.p.e.a., gdyż nie dotyczą one sposobu i formy dokonania czynności egzekucyjnej, jaką było wynagrodzenie za pracę. W takim stanie skarga na wskazaną czynność egzekucyjną nie znajduje żadnego uzasadnienia, a zarzuty naruszenia art. 7, 10, 77 § 1 i art. 80 oraz art. 85 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.; dalej: k.p.a.) poprzez niewyczerpujące zabranie i rozpoznanie całego materiału dowodowego i niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy są – zdaniem WSA – całkowicie bezzasadne. Za nieuzasadniony uznano też zarzut naruszenia przepisu art. 2 ust. 2 ustawy abonamentowej. Sąd I instancji wyjaśnił, że w myśl art. 1a pkt 2 u.p.e.a. pod pojęciem czynności egzekucyjnej należy rozumieć wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania środka egzekucyjnego. Działania te obejmują działania faktyczne oraz oświadczenia woli lub wiedzy organu egzekucyjnego, od których nie przysługuje żaden środek zaskarżenia. Z kolei środek egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym to konkretne narzędzie, przy użyciu którego dokonuje się egzekucji. Wskazał, że jednym ze środków egzekucyjnych mających zastosowanie przy egzekucji należności pieniężnych jest egzekucja z wynagrodzenia za pracę. Zatem przewidziane w art. 54 § 1 u.p.e.a. prawo zobowiązanego do złożenia skargi na tę czynność ograniczać się musi jedynie do określonych, faktycznych działań organu egzekucyjnego lub niezaskarżalnych zażaleniem oświadczeń woli lub wiedzy organu egzekucyjnego. Skarżący nie przedstawił jednak żadnego zarzutu dotyczącego tej czynności. Zarzuty skarżącego dotyczyły nieistnienia obowiązku i niedoręczenia upomnienia, zatem wykraczają poza ramy postępowania prowadzonego w oparciu o art. 54 p.p.s.a. Są one natomiast przedmiotem odrębnie toczącego się postępowania w sprawie zarzutów, co wynika z zaskarżonego postanowienia i czego skarżący nie kwestionuje. W ramach rozpoznania skargi na czynności egzekucyjne wykluczona była możliwość konkurencyjnej oceny kwestii rozstrzyganych w odrębnym postępowaniu. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasadzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie: 1. art. 54 § 1 u.p.e.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym uznaniu, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne nie można podnieść zarzutu nieistnienia obowiązku objętego tytułami wykonawczymi; 2. art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy istotnych dla jej rozstrzygnięcia, co skutkowało oddaleniem skargi; 3. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 3 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, iż stan faktyczny ustalony przez organ administracji publicznej był zgodny z rzeczywistością, co skutkowało oddalenie skargi. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego wskazał, że Sąd powinien odnieść się do stawianych zarzutów nieistnienia obowiązków, które zostały objęte tytułem wykonawczym. Ponadto, w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, albowiem Sąd nie badał, czy skarżący w ogóle posiada telewizor oraz czy jest on zarejestrowany. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy przypomnieć, że skargę kasacyjną można oprzeć na dwóch wskazanych w art. 174 pkt 1) i pkt 2) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) podstawach, tj. na naruszeniu prawa materialnego (pkt 1) i naruszeniu prawa procesowego, jeżeli uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Formułowane przez ustawodawcę wymagania co do skargi kasacyjnej klasyfikowane są jako wymagania formalne (wymagania właściwe dla każdego pisma procesowego – art. 46 § 1 p.p.s.a.) i materialne, wśród których należy wymienić m.in. wskazanie, czy określony wyrok jest zaskarżony w całości czy też w części, a także przywołanie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Rozróżnienie to ma o tyle istotne znaczenie, że brak jednego z elementów formalnych skargi kasacyjnej może zostać usunięty w trybie art. 49 p.p.s.a., zaś niespełnienie wymogu materialnego dyskredytuje ten środek zaskarżenia i stanowi o jego niedopuszczalności (vide: B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne i sądowoadministracyjne, LexisNexis wyd. 1, str. 467). Jak zgodnie przyjmuje się w orzecznictwie i doktrynie, skarga kasacyjna pozbawiona zasadniczych elementów konstrukcyjnych z uwagi na niemożność traktowania jej w tym charakterze, czyni ją niedopuszczalną, a więc podlegającą odrzuceniu przez Naczelny Sąd Administracyjny ( vide: postanowienie SN z dnia 6 grudnia 1996 r., II UKN 24/96, OSNAPiUS nr 13, poz. 242 przywoł. B. Gruszczyński [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, wyd II, Zakamycze Wolters Kluwer, str. 399; postanowienie SN z 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 52 przywoł. J.P.Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, wyd. II LexisNexis, str. 382). Konieczne dla takiego pisma procesowego jak skarga kasacyjna przywołanie podstaw kasacyjnych polega na wskazaniu, czy kasator zarzuca naruszenie przepisów prawa materialnego czy prawa procesowego, czy też uznaje, że naruszone zostało prawo materialne i procesowe, przy czym oznaczeniu podlega konkretny przepis (numer artykułu, paragrafu ustępu i punktu lub litery). Autor skargi kasacyjnej zobowiązany jest ponadto, zgodnie z wymogiem art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. podać, czy naruszenie przejawiło się w błędnej wykładni czy wadliwym zastosowaniu określonych przepisów. Nadto dodać wypada, że przywołanie podstaw kasacyjnych nie będzie pełne, jeśli kasator postawionych zarzutów nie uzasadni. Należy jednak zgodzić się z tymi poglądami doktryny i orzecznictwa, które traktują brak uzasadnienia zarzutów kasacyjnych umiarkowanie rygorystycznie, uznając, iż braki te mogą być podstawą odrzucenia skargi kasacyjnej tylko wówczas, jeśli będzie ona pozbawiona uzasadnienia w ogóle lub podane uzasadnienie nie będzie nosiło takiego charakteru (por. B.Gruszczyński op. cit. str. 401, wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2004 r. sygn. akt FSK 208/04, ONSAiWSA 2004, nr 3 poz. 55). Wymóg wskazania konstrukcyjnych elementów skargi kasacyjnej, w tym podstaw kasacyjnych wraz z uzasadnieniem, wynika z wyrażonej w art. 183 § 1 p.p.s.a. zasady związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej, która polega na obowiązku kontroli przez ten Sąd zaskarżonego wyroku wyłącznie z perspektywy przepisów uznanych przez kasatora za naruszone w formie przez niego podanej. Dotyczy to również konkretyzacji podnoszonych naruszeń, którą to rolę pełni uzasadnienie zarzutów. W tym miejscu należy dodać, że oparcie skargi kasacyjnej na podstawie z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. skutkuje obowiązkiem wyjaśnienia, jaki wpływ miało naruszenie przepisów prawa procesowego na wynik sprawy. Jak już wyżej wspomniano, brak uzasadnienia jako materialnego elementu skargi kasacyjnej oznacza niedopuszczalność uzupełnienia tego braku przez kasatora w późniejszym czasie, ale także niemożność wypełnienia tej luki jakimkolwiek działaniem sądu kasacyjnego (vide: postanowienie NSA z 9 lutego 2004r. sygn. akt GSK 20/04, wyrok NSA z 14 października 2004 r. FSK 585/04 niepublik.). Skarga kasacyjna w przedmiotowej sprawie obarczona jest wadliwością, która wprawdzie nie skutkuje jej odrzuceniem, lecz powoduje, że należy uznać ją za nieusprawiedliwioną i podlegającą oddaleniu. Składający skargę kasacyjną po pierwsze nie wskazał podstawy prawnej podniesionych zarzutów, tj. czy przepisy wskazane przez niego jako naruszone kwalifikuje jako naruszenie prawa materialnego czy procesowego. Ponadto, podnosząc zarzut naruszenia art. 54 § 1 u.p.e.a. poprzez błędną jego wykładnię, nie wskazał, jaka – jego zdaniem – powinna być jego prawidłowa wykładnia. Zgodnie z tym przepisem, zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. W zaskarżonym wyroku Sąd I instancji stwierdził, że skoro skarżący nie przedstawił w toku postępowania żadnego zarzutu bezpośrednio związanego z czynnością egzekucyjną, to nie przysługuje mu środek prawny, o którym mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a. Skarżący kasacyjnie w żaden sposób tego twierdzenia nie podważył – nie wskazał bowiem żadnego przepisu prawa ani nie przedstawił argumentacji, z których wynikałoby uprawnienie do złożenia skargi na czynność egzekucyjną (zajęcie wynagrodzenia za pracę) w sytuacji, gdy – jak twierdzi – obowiązek będący podstawą egzekucji nie istniał oraz nie doręczono mu upomnienia. Zarzut ujęty w pkt 2 skargi kasacyjnej również nie mógł zostać przez Sąd uwzględniony z tego powodu, że kasator nie przedstawił argumentacji, która pozwalałaby na ocenę, w jaki sposób doszło do naruszenia tych przepisów oraz jaki to miało wpływ na wynik sprawy. Wskazanie jedynie naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy istotnych dla jej rozstrzygnięcia de facto uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu jego ocenę. Skoro skarżący sam nie wyjaśnił, na czym polegało naruszenie tych przepisów, tj. jakich konkretnie istotnych okoliczności Sąd nie wziął pod uwagę, to zarzut taki nie może okazać się skuteczny w postępowaniu kasacyjnym. Wynika to z omówionej powyżej zasady związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej. Podobnie jako nieuzasadniony należało uznać zarzut naruszenia art. 141 § 4 w zw. z art. 3 p.p.s.a. Zauważyć należy, że przepis art. 3 p.p.s.a. składa się z trzech paragrafów. Autor skargi kasacyjnej nie wskazał jednak, który z nich – jego zdaniem – został przez WSA naruszony, ani też nie wskazał sposobu jego naruszenia. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. określa natomiast niezbędne elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku. Są nimi: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy; zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Ani w treści tego zarzutu ani w krótkim uzasadnieniu skarżący nie wskazał jednak sposobu naruszenia tego przepisu. Treść zarzutu odnosi się raczej do sposobu prowadzenia postępowania przez organ egzekucyjny, a nie zawiera żadnego odniesienia się do wadliwości konstrukcji uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wobec braku wystarczająco klarownego i jasnego uzasadnienia wszystkich trzech zarzutów, stwierdzić można jedynie, że skarżący nie zgadza się z oceną Sądu, iż postępowanie egzekucyjne zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy. Nie sposób jednak wywieść z treści skargi kasacyjnej ani sposobu, w jaki kasator upatruje naruszenia wskazanych przepisów, ani wpływu tego naruszenia na wynik sprawy, co czyni niemożliwym merytoryczną kontrolę zaskarżonego wyroku przez NSA. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.).