II SA/Wa 1222/19

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania, Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, , Marcin Rusinowicz-Borkowski, Protokolant sekretarz sądowy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego oddala skargę UZASADNIENIE B. W. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2019 r. nr [...] o odmowie przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, na podstawie ustawy z 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2019 r., poz. 303). W zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające może być przyznane m. in. matce, która urodziła i wychowała lub wychowała, co najmniej czworo dzieci i która zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i posiada po ukończeniu 16 roku życia centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych), o którym mowa w art. 3 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przez okres co najmniej 10 lat; jest obywatelem Rzeczypospolitej Polskiej lub posiadającym prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelem państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej lub cudzoziemcem legalnie przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; osiągnęła wiek 60 lat; nie posiada dochodu zapewniającego niezbędne środki utrzymania; nie jest uprawniona do emerytury lub renty w wysokości, co najmniej najniższej emerytury. W ocenie Prezesa ZUS, w przypadku skarżącej nie został spełniony warunek wychowania co najmniej czworga dzieci. Organ wyjaśnił, że wychowanie w rozumieniu ustawy oznacza sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi, polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci, w celu należytego sprawowania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem. Dodał, że zasadą jest, iż proces wychowawczy ustaje z chwilą uzyskania przez dziecko pełnoletności. Wskazał, że to długotrwały proces, który łączy się z systematycznością sprawowania ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dziecka. Organ ustalił, że B. W. urodziła pięcioro dzieci. Jedna z córek M. zmarła przy porodzie, druga córka - D., urodzona [...] stycznia1980 r., zmarła [...] lutego 1988 r., mając zaledwie 8 lat. W ocenie organu, z chwilą śmierci dzieci nastąpiło zaprzestanie ich wychowywania, polegające na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach względem dzieci. Nie został zatem spełniony warunek wychowania co najmniej czworga dzieci. B. W. w skardze na powyższą decyzję postawiła organowi następujące zarzuty: 1. naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało istoty wpływ na rozpoznanie sprawy: a) art. 2, art. 7, art. 8, art. 18, art. 32 ust. 1 oraz art. 71 Konstytucji RP, przez całkowite zignorowanie norm konstytucyjnych polegające na przyjęciu, że nie wychowała czwórki dzieci, gdyż jedna z córek zmarła w wieku 8 lat, co stanowi nierówne traktowanie skarżącej względem innych osób uprawnionych, b) art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy, przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że nie wychowała czwórki dzieci, c) art. 3 ust. 5 pkt 2 ustawy, przez jego błędną wykładnię, polegające na przyjęciu, że zaprzestała wychowywać swoje dzieci; 2. błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że nie wychowała czwórki dzieci, podczas gdy urodziła pięcioro dzieci i wychowała czworo z nich. Wnosząca skargę wniosła o: 1. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, 2. zobowiązanie organu do wydania decyzji w sprawie o przyznanie rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego na podstawie ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym ze wskazaniem sposobu załatwienia sprawy, 3. zwrotu wszystkich kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty od pełnomocnictwa. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, wskazując, że zaskarżona decyzja zgodna jest z ustalonym stanem faktycznym i obowiązującym stanem prawnym. Rozpatrując wniosek B. W. ustalono, że nie wychowała ona co najmniej czworga dzieci. Wnioskodawczyni urodziła pięcioro dzieci, ale jedno z nich zmarło przy porodzie, natomiast drugie zmarło w wieku 8 lat. Zasadą natomiast jest, że proces wychowawczy powstaje z chwilą urodzenia dziecka i zazwyczaj ustaje z chwilą uzyskania przez dziecko pełnoletności. Wnioskodawczyni wychowała troje dzieci do uzyskania przez nie pełnoletności, nie spełnia zatem przesłanki przyznania jej rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, wskazanej w art. 3 ust. 1 pkt. 2 ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Prezesa ZUS z [...] marca 2019 r., nie narusza obowiązujących przepisów, tak proceduralnych, jak i prawa materialnego. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, ustosunkowując się w sposób wystarczający do argumentacji skarżącej. Celem świadczenia z ustawy z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym (Dz. U. z 2019 r., poz. 303), dalej "ustawy", jest zabezpieczenie sytuacji dochodowej osób, które poświęciły się wychowaniu co najmniej czworga dzieci i w związku z długoletnim zajmowaniem się potomstwem nie wypracowały emerytury w wysokości odpowiadającej, co najmniej kwocie najniższej emerytury. Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy, świadczenie może być przyznane: matce, która urodziła i wychowała lub wychowała, co najmniej czworo dzieci. Przepis art. 2 pkt 9 stanowi, że wychowanie oznacza sprawowanie osobistej opieki nad dziećmi, polegającej na stałym, bezpośrednim i ciągłym wykonywaniu ogółu obowiązków spoczywających na rodzicach w ramach praw im przysługujących względem dzieci w celu należytego sprawowania pieczy nad nimi i nad ich majątkiem. Po pierwsze, zdaniem Sądu, ustawa posługuje się pojęciem wychowania (czas dokonany), a nie wychowywania (czas niedokonany), zatem w rozumieniu ustawy chodzi o działanie ciągłe, dokonane. W uzasadnieniu do rządowego projektu - druk nr 3157 - podano, że wychowanie jest najważniejszym procesem w życiu człowieka. Ma bowiem wpływ na stosunek jednostki do otaczającego świata, kształtowanie się systemu wartości, norm, celu życia. W literaturze przez definicję wychowania rozumie się całość wpływów i oddziaływań, kształtujących rozwój człowieka oraz przygotowujących go do życia w społeczeństwie. W powyższym sformułowaniu wychowywanie ujmowane jest jako proces złożony, obejmujący różnorodne formy oddziaływania na człowieka, warunkujący jego rozwój w poszczególnych fazach całego życia. Wśród tych różnorodnych czynników oddziałujących na człowieka możemy wyróżnić wpływy rodziny, otoczenia i rówieśników. Dziecko, będąc członkiem rodziny, uczestniczy w jej życiu, obserwuje zachowanie dorosłych w rożnych sytuacjach życiowych, które przejmuje i włącza w postępowanie własne, uczy się mówić, odróżniać zachowania właściwe od niewłaściwych, przyswaja sobie wiele nawyków. Powolne i stopniowe wprowadzenie młodych ludzi w świat dorosłych, zachęcanie do naśladowania sposobów działania, kontrolowanego przez rodziców, a następnie dopuszczanie do coraz większego udziału w obowiązkach i prawach dorosłych, mają zapewnić trwałe przyswojenie tradycji i obyczajów. W ten sposób realizowana jest pierwszoplanowa funkcja, jaką jest niewątpliwie funkcja socjalizacyjna: przekazywanie języka, wzorów kulturowych, norm moralnych i obyczajowych. Wychowanie to również czuwanie nad prawidłowym rozwojem fizycznym i psychicznym dzieci. Jest to więc proces, który nie tylko zaczyna się najwcześniej, ale i trwa najdłużej, w którym dodatkowo, przez pierwsze kilkanaście lat życia, najważniejsi dla dziecka są rodzice. Długotrwałość wychowania należy rozumieć, jako proces, który łączy się z systematycznością. Faktem jest, że ustawa nie wprowadziła ram czasowych wychowania, ale spowodowane to było ratio legis ustawy, jak i okolicznościami fatycznymi poszczególnych przypadków, które mogą powstawać na gruncie tej ustawy. Zdaniem Sądu, 8 lat życia dziecka to za mało, aby uznać na gruncie ustawy, że ubezpieczona wychowała dziecko. W omawianej sprawie proces wychowawczy trwał, ale ustał w początkowej fazie (dziecko wchodziło w wiek szkolny). Nie jest to wystarczające dla przyznania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Świadczenie nie przysługuje tylko z tytułu urodzenia, co najmniej 4 dzieci, a z tytułu ich urodzenia i wychowania lub wychowania. Ustawa zatem większą rolę i nacisk kładzie na wychowanie dzieci, ujmowane, jako proces długoletni i złożony. Po drugie, w ocenie Sądu, należy uwzględnić cel wprowadzenia ustawy. W uzasadnieniu do rządowego projektu ustawy, druk nr 3157, wskazano, że podstawowym celem projektowanej regulacji jest zapewnienie środków utrzymania osobom, które zrezygnowały z zatrudnienia lub go nie podjęły ze względu na wychowywanie dzieci w rodzinach wielodzietnych. Ponadto, w dokumencie pt. "Ocena skutków regulacji zawartych w rządowym projekcie ustawy o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym" (nr druku 3157) z dnia 28 stycznia 2019 r., wydanym przez Biuro Analiz Sejmowych Kancelarii Sejmu, podniesiono, że projekt wprowadza świadczenie pieniężne dla rodziców co najmniej czworga dzieci, którzy z powodu pełnienia obowiązków wychowawczych nie wypracowali sobie stażu uprawniającego do otrzymania emerytury. Stwierdzono też, że projektowana ustawa określa warunki i tryb przyznawania oraz zasady wypłacania i finansowania rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego. Ma ono być wypłacane osobom, które wychowały co najmniej czworo dzieci i z tytułu długoletniego zajmowania się potomstwem nie wypracowały emerytury w wysokości odpowiadającej, co najmniej kwocie najniższej emerytury. Zatem, ratio legis ustawy sprowadza się do tego, że rodzicielskie świadczenie uzupełniające jest przeznaczone dla osób, które urodziły i wychowały lub wychowały co najmniej czworo dzieci i w tym czasie nie mogły podjąć zatrudnienia. Osoby te (co do zasady kobiety) poświęciły się wychowaniu dzieci - i to nie dowolnej ilości, a co najmniej czwórki - co wyłączyło ich możliwość pracy zawodowej i co w konsekwencji spowodowało, że nie wypracowały sobie prawa do emerytury. Rodzicielskie świadczenie uzupełniające jest formą rekompensaty za poświęcenie związane z trudem długotrwałego wychowania. Tym samym, nie każdy przypadek urodzenia dziecka i pieczy nad nim może być uznany za wychowanie dziecka. W omawianym przypadku rekompensata, której żąda skarżąca, w postaci prawa do emerytury, byłaby niewspółmierna do stopnia zaangażowania w pieczę nad zmarłą córką D. Niezależnie od sytuacji, w której znalazła się skarżąca i niekwestionowanego dramatu, który ją spotkał, okres 8 lat sprawowania pieczy nad dzieckiem, w ocenie Sądu, nie stanowi dokonanego procesu wychowania dziecka, w rozumieniu ustawy. Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325), oddalił skargę.