IV SA/Gl 560/08

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska Asesor WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant Sekretarz sądowy Magdalena Kurpis po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 września 2008 r. sprawy ze skargi K.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Burmistrz Miasta L., na mocy m.in. art.7, art.8 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz.732 ze zm.) oraz art.3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz.992), odmówił przyznania K. J. zaliczki alimentacyjnej na małoletnie jej dzieci M. M. i K. M. W jego ocenie matka nie wychowuje [...] samotnie, a wspólnie z konkubentem K. S. - ojcem innego dziecka, a to A. S. Przeto przedmiotowego świadczenia nie może otrzymać. W odwołaniu strona wniosła o uchylenie tej decyzji, uznając ją za błędną. Wywiodła, iż spełnia wszelkie warunki do uzyskania prawa do zaliczki alimentacyjnej na wspomniane dzieci, w tym również w zakresie samotnego ich wychowywania. Podniosła bowiem, że jest sobą rozwiedzioną, a konkubent, z którym zamieszkuje nie jest ojcem tych dzieci i ich nie wychowuje. Również ich biologiczny ojciec nie poświęca im żadnej uwagi. Podała także, że stan majątkowy rodziny jest trudny i uniemożliwia zaspokojenie podstawowych potrzeb. Argumentów tych nie podzieliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze i zaskarżoną decyzją, na podstawie m.in. art.138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało powyższe rozstrzygnięcie w mocy. Organ ten uznał je bowiem za prawidłowe. Ustalił i zważył, że po myśli art.7 i art.2 pkt 5 lit. a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych... zaliczka alimentacyjna przysługuje, jeżeli m.in. osoba uprawniona jest wychowywana przez osobę samotną w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. Natomiast zgodnie z brzmieniem art.3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych osobą samotnie wychowującą dziecko jest panna, kawaler, wdowa, wdowiec, osoba pozostająca w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osoba rozwiedziona, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem. W ocenie Kolegium, mimo pewnych wątpliwości zaakcentowanych w motywach decyzji, obowiązującym jest wskazany przepis w brzmieniu opublikowanym w tekście jednolitym ustawy (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz.992). Jego zastosowanie w sprawie uznał za zasadne, gdyż z akt wynika jednoznacznie, iż odwołująca się wychowuje dziecko A. S. wspólnie z jego ojcem – K. S. W tym stanie rzeczy sporne świadczenie jej nie przysługuje. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji, eksponując okoliczności faktyczne zaprezentowane w odwołaniu. W szczególności, podważyła konkluzję jakoby nie była osobą samotnie wychowującą dzieci, na które zaliczki się domagała, przecząc wspólnemu ich wychowywaniu z konkubentem. Dowodziła, że ich ojciec nimi się nie interesuje i nie łoży na nie. Podniosła nadto, że pozbawienie jej uprawnień do spornego świadczenia stanowi duże utrudnienie w zaspokojeniu bieżących potrzeb rodziny. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w motywach zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 27 listopada 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zawiesił postępowanie do czasu zakończenia postępowania wszczętego przed Trybunałem Konstytucyjnym, a zmierzającego do uzyskania odpowiedzi na pytanie o konstytucyjność przepisów art.2 ust.5 lit. a w związku z art.7 ust.1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art.3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Mocą postanowienia z dnia 17 lipca 2008 r. postępowanie niniejsze zostało podjęte, a to wobec wydania wyroku w powyższej sprawie. Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga musiała odnieść skutek. Na wstępie godzi się wyjaśnić, że - jak stanowi przepis art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) - sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Zatem kontrolują czy organy administracyjne wydające je nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, i to naruszenia mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy czy stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo wreszcie naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność, albowiem jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności (p. art.145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1271 ze zm.). Jak głosi jej art.134 § 1 kontrola legalności obejmuje nie tylko zarzuty skargi, ale też podstawy brane pod rozwagę z urzędu. Przeprowadzone w tych ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej w sprawie decyzji wykazało, iż jako zapadła w warunkach naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, podlega uchyleniu. Decyzja ta uchybia przepisom prawa materialnego, gdyż została wydana na podstawie przepisów sprzecznych z Konstytucją. W świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 czerwca 2008 r., sygn. akt P 18/06 (zbiór urzędowy z 2008 r. nr 5A, poz.83), art.2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art.3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo do zaliczki alimentacyjnej osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim oraz osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, jest niezgodny z art.18, art.32 ust.1 i art.71 ust.1 Konstytucji RP. Orzeczenie ma skutek eliminujący ten zakres przepisu z dniem 7 lipca 2008 r., gdyż w tym dniu ukazał się Dziennik Ustaw publikujący je (Nr 119, poz.770). Wedle przepisu art.145a k.p.a. wyrok Trybunału Konstytucyjnego stanowi podstawę wznowienia postępowania administracyjnego. Bezsprzecznie w sprawie, w której zapadła zaskarżona decyzja zastosowano przepis objęty wspomnianym wyrokiem. Przeto wystąpienie podstawy wznowieniowej uzasadnia uchylenie tej decyzji na zasadzie zart.145 § 1 pkt 1 lit. b Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Co prawda można formułować wątpliwość co do zastosowania stanu prawnego ukształtowanego tym orzeczeniem i jego skutku dla oceny legalności zaskarżonej decyzji dokonywanej wedle stanu faktycznego i prawnego w dacie jej wydania, wszak w tym momencie nie ma ona znaczenia, gdyż już samo istnienie wskazanej podstawy uzasadnia uchylenie decyzji. Nadto ten stan prawny będzie miał zastosowanie w sprawie administracyjnej w trakcie ponownego jej rozpatrzenia. Niepodobna bowiem bronić poglądu, iż orzeczenia tegoż Trybunału mają zastosowanie wyłącznie do spraw wszczętych po jego wejściu w życie. Po pierwsze po uchyleniu decyzji organ winien rozpatrzyć ją w stanie istniejącym w dacie orzekania, po wtóre nie sposób dopuścić do orzekania na podstawie przepisów uznanych za niekonstytucyjne. Dlatego rzeczą organu odwoławczego w toku ponownego rozpatrzenia odwołania skarżącej od decyzji z dnia[...] będzie wydanie decyzji uwzględniającej wspomniany wyrok. Wydaje się, że winna ona być korzystna dla skarżącej, bowiem zaliczka alimentacyjna przysługiwać powinna również osobom wychowywanym przez osoby, które wspólnie wychowują inne dzieci z ich rodzicem i to niezależnie czy pozostają w związku małżeńskim. W przekonaniu Sądu uprawnienia te służą osobom wychowywanym przez osoby, które nie wychowują dziecka objętego żądaniem zaliczki wspólnie z jego biologicznym rodzicem, jeżeli spełniają dalsze warunki, w tym przede wszystkim w zakresie wysokości dochodów rodziny. Taki jest bowiem sens wywodów zawartych w uzasadnieniu omawianego wyroku Trybunału. Należy jeszcze też zaznaczyć, iż w świetle podniesionej kwestii, gdy rozwiązany został sporny w sprawie problem prawny, a materiał sprawy pozwala na poczynienie koniecznych ustaleń faktycznych, zatem na jej rozstrzygnięcie, niecelowym byłoby uchylanie również decyzji organu pierwszej instancji. Końcowo należy wyjaśnić, że zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wywody dotyczące stanu prawnego w omawianym zakresie nie w pełni są trafne. Oczywistym jest bowiem, że w sprawie ma zastosowanie przepis art.3 pkt 17 a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zawiązku z art.2 pkt 5 lit. a ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych... Art.3 pkt 17 pierwszej z wymienionych wyżej ustaw utracił moc z dniem 31 grudnia 2005 r.. Co prawda nie nastąpiło to na skutek na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r., sygn. akt K 16/04, bo ten uchylił go w poprzednim brzmieniu (nowe nadane zostało ustawą nowelizacyjną z dnia 22 kwietnia 2005 r. i obowiązywało od dnia 1 września 2005 r.), skoro jednak art.3 pkt 17 a został dodany przez ustawę nowelizacyjną z dnia 29 grudnia 2005 r. i wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2006 r., a więc później, to stosownie do reguł wykładni prawa uchylił (zastąpił) poprzednie brzmienie. Tak też zagadnienie to ujął Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu przywołanego wyroku. Zatem w tej materii brzmienie przepisu określone w tekście jednolitym ustawy nie ma przesądzającego znaczenia. Co mając na względzie, na mocy przytoczonego wyżej przepisu orzeczono jak sentencji niniejszego wyroku. Z uwagi na charakter zaskarżonej decyzji odstąpiono od wyrzeczenia w przedmiocie wykonalności zaskarżonej decyzji opartego na art.152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. ----------------------- 4