II FZ 1876/14

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. R. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 2242/14 w sprawie ze skargi L. R. na decyzję Ministra Finansów z dnia 13 maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE II FZ 1876/14 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 2242/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi L. R. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 13 maja 2014 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne postanowił zwolnić skarżącego od kosztów sądowych oraz w pozostałym zakresie odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Z uzasadnienia postanowienia Sądu pierwszej instancji wynika, że skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W złożonym na urzędowym formularzu oświadczeniu z dnia 2 września 2014 r. o stanie rodzinnym majątku i dochodach skarżący powołał się na niepełnosprawność, skomplikowany charakter sprawy, prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z żoną a także wyjaśnił, że miesięcznie uzyskuje wraz z żoną dochody na poziomie około 1.980,00 zł brutto. Doszło też do zajęcia rachunku bankowego skarżącego i wynagrodzenia za pracę 1.680,00 zł. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego skarżący przedłożył m.in.: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 20 maja 2013 r., ksero umów o pracę jako pracownik ochrony (1600- 1800 zł brutto), PIT-37 za 2013 r., PIT-11, wyciągi z rachunku bankowego. Postanowieniem z dnia 9 września 2014 r. referendarz sądowy zwolnił skarżącego od wpisu od skargi i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Pismem z dnia 20 września 2014 r. skarżący wniósł sprzeciw na ww. postanowienie. W zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że wniosek zasługuje na uwzględnienie w zakresie częściowym. Sąd wskazał, że z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, gdyż wraz z żoną osiąga miesięczny dochód na poziomie około 2.000,00 zł brutto, ale od dnia 10 sierpnia 2013 r. jego wynagrodzenie za pracę zostało zajęte, więc możliwe jest zaspokajanie tylko niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd podniósł, że obecne dochody skarżącego nie wystarczają na pokrycie we własnym zakresie kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 100 zł bez negatywnego wpływu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych skarżącego, tym samym za zasadne uznano zwolnienie skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych. Nie dopatrując się podstaw do przyznania prawa pomocy w szerszym zakresie, tj. w zakresie ustanowienia pełnomocnika, Sąd podniósł, że ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym możliwe jest w szczególności, gdy w sprawie zachodzi tzw. "przymus adwokacki", co nie ma obecnie miejsca, zaś nie jest wykluczone wystąpienie przez skarżącego z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, kiedy jego udział w sprawie będzie obowiązkowy. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wskazał, iż zaskarżona decyzja Ministra Finansów jest niezgodna z prawem, zaś sąd administracyjny jest zobowiązany do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest wstanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Podkreślić należy, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią omawianego przepisu, ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu. Skarżący wraz z żoną osiąga miesięczny dochód na poziomie 2.000,00 zł, jednak od dnia 10 sierpnia 2013 r. jego wynagrodzenie za pracę zostało zajęte, możliwe jest więc tylko zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych. W tym zakresie sytuacja skarżącego uzasadnia zwolnienie go od ponoszenia kosztów sądowych. Wskazać należy, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Sąd pierwszej instancji dokonał oceny sprawy i analizy dokumentów przedstawionych przez skarżącego, o czym świadczy treść uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Sąd nie znalazł przy tym okoliczności uzasadniających przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, jednak biorąc pod uwagę sytuację skarżącego stwierdził, że zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (zwolnienie od kosztów sądowych). Wobec zajęcia wynagrodzenia, słusznie uznał Sąd pierwszej instancji, że wypełnia ono przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest wstanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Odnosząc się do kwestii ustanowienia pełnomocnika profesjonalnego wskazać należy, że zgodnie z art. 6 p.p.s.a. Sąd powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, a według art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany granicami skargi. Podkreślić również trzeba, że odmowa przyznania prawa pomocy nie pozbawia skarżącej możliwości złożenia kolejnego wniosku w tym przedmiocie na dalszym etapie postępowania – na okoliczność tę wskazywał również Sąd pierwszej instancji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodzić się należy z oceną dokonaną przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu, tym bardziej, że w rozpatrywanym zażaleniu skarżący nie zaprezentował żadnych nowych argumentów czy też wyjaśnień, które mogłyby rzutować na podjęte przez Sąd rozstrzygnięcie. Zważywszy, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.