I ACa 409/20

<p> <strong> <!-- -->Sygn. akt I ACa 409/20 </strong> </p> <div> <h2>POSTANOWIENIE</h2> <p> <strong> <!-- --> Dnia 9 grudnia 2020 r.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie następującym:</strong> </p> <p>Przewodniczący:Sędzia Roman Dziczek (spr.)</p> <p>Sędziowie:Beata Byszewska</p> <p>Dorota Markiewicz</p> <p>Protokolant: Konrad Stanilewicz</p> <p> <strong> <!-- -->po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2020 r. w Warszawie</strong> </p> <p>na rozprawie przy drzwiach zamkniętych</p> <p>sprawy z wniosku <span class="anon-block">G. V.</span> </p> <p>z udziałem <span class="anon-block">P. K.</span> i prokuratora</p> <p>o nakazanie powrotu dziecka</p> <p>na skutek apelacji wnioskodawcy</p> <p>od postanowienia Sądu Okręgowego we Wrocławiu</p> <p>z dnia 29 maja 2020 r., sygn. akt XIII Ns 173/20</p> <p>postanawia</p> <p>1.  <strong> <!-- -->sprostować oczywistą omyłkę pisarską w zaskarżonym postanowieniu w ten sposób, że datę „28 maja 2020 r.” zastąpić „datą 29 maja 2020 r.”;</strong> </p> <p>2.  <strong> <!-- -->uchylić zaskarżone postanowienie, znieść postępowanie co do wszystkich czynności w postępowaniu przed Sądem Okręgowym we Wrocławiu następujących po wniesieniu przez <span class="anon-block">G. V.</span> wniosku o zarządzenie powrotu do miejsca stałego pobytu w Wielkiej Brytanii małoletniej córki <span class="anon-block">A. V.</span> i przekazać sprawę Sądowi Okręgowemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach instancji apelacyjnej. </strong> </p> <p> <em> <!-- --> Dorota Markiewicz Roman Dziczek Beata Byszewska </em> </p> <p> <strong> <!-- -->Sygn. akt I ACa 409/20</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Postanowieniem z 29 maja 2020 r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu oddalił wniosek <span class="anon-block">G. V.</span> i kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa.</p> <p>Orzeczenie do zapadło przy następujących ustaleniach faktycznych i prawnych poczynionych przez Sąd Okręgowy.</p> <p> <span class="anon-block">G. V.</span> złożył wniosek o powrót małoletniej <span class="anon-block">A. V.</span> <span class="anon-block">ur. (...)</span> do miejsca stałego pobytu w Wielkiej Brytanii. W uzasadnieniu wskazał, że nie wyrażał zgody na wyjazd <span class="anon-block">A.</span> do Polski, zaś uczestniczka otwarcie mówiła, że jeżeli wróci do Wielkiej Brytanii to nie będzie mieszkać z wnioskodawcą.</p> <p>W odpowiedzi na wniosek uczestniczka <span class="anon-block">P. K.</span> wskazała, że nigdy nie zamierzała opuścić Wielkiej Brytanii na stale i otwarcie mówiła o tym wnioskodawcy. Jej przedłużający się pobyt był związany z obostrzeniami wynikającymi z pandemii. Inną kwestią jest to, że uczestniczka nie chce wrócić do wspólnego miejsca zamieszkania z uwagi na problemy psychiczne z jakimi mierzy się wnioskodawca.</p> <p>Sąd Okręgowy ustalił, że Małoletnia <span class="anon-block">A. V.</span> <span class="anon-block">urodzona (...)</span> w <span class="anon-block">I.</span> (<span class="anon-block">W.</span> <span class="anon-block">B.</span>) jest córką wnioskodawcy i uczestniczki.</p> <p> <span class="anon-block">G. V.</span> i <span class="anon-block">P. K.</span> pozostają w związku małżeńskim, który zawarli w dniu 23 sierpnia 2018 r.</p> <p>W 2019 r. w małżeństwie pojawiły się problemy, wnioskodawca zmagał się z problemami natury psychicznej, usiłował popełnić samobójstwo. W rodzinie interweniowały miejscowe służby socjalne i Policja. Uczestniczka postanowiła na</p> <p>krótko wyjechać do Polski, o czym informowała zarówno wnioskodawcę jak i jego matkę, która przyjechała aby opiekować się synem.</p> <p>Uczestniczka zamierza wrócić do Wielkiej Brytanii tak szybko jak tylko będzie to możliwe (zdjęcie ograniczeń związanych z pandemią). Jednocześnie <span class="anon-block">P. K.</span>, po powrocie, nie zamierza zamieszkać wspólnie z wnioskodawcą o czym został on poinformowany.</p> <p> <span class="anon-block">P. K.</span> umożliwia mężowi kontakt z małoletnią córką za pomocą mediów społecznościowych dwa razy w tygodniu.</p> <p>Sąd Okręgowy uznał wniosek za niezasługujący na uwzględnienie.</p> <p>Wskazując na relewantne w niniejszej sprawie postanowienia Konwencji z 25 października 1980 r. dotyczącej cywilnych aspektów uprowadzenia dziecka za granicę (Dz. U. z 25 września 1995 roku), ocenił, że w sposób oczywisty nie doszło do bezprawnego uprowadzenia małoletniej <span class="anon-block">A. V.</span> przez jej matkę <span class="anon-block">P. K.</span>. Podkreślił, że bezprawne uprowadzenie następuje w chwili przekroczenia przez dziecko granicy państwa, w którym ma stały pobyt, bez wymaganej zgody osoby, której przysługuje prawo do opieki nad nim, natomiast w niniejszej sprawie, jak dalej wskazał Sąd Okręgowy, wnioskodawca nie kwestionował okoliczności wyjazdu, o których mówiła uczestniczka. Uczestniczka zamierzała wyjechać na krótko do Polski, jednak z uwagi na niezależne od niej okoliczności (pandemia) jej pobyt przedłużył się. Sąd ten zwrócił uwagę, że z treści zeznań wnioskodawcy wynika wprost, że wie on o tym, iż uczestniczka z małoletnią niedługo wrócą do Wielkiej Brytanii, a jego zainteresowanie koncentruje się głównie na tym, żeby małoletnia i uczestniczka zamieszkały z nim wspólnie po powrocie, co, zdaniem Sądu Okręgowego, nie jest przedmiotem niniejszego postępowania.</p> <p>Ostatecznie Sąd Okręgowy ocenił, że nie zaistniały określone w art. 1 i 3 Konwencji Haskiej przesłanki zastosowania jej postanowień w przypadku bezprawnego zatrzymania dziecka.</p> <p>Mając na uwadze art. 26 Konwencji Sąd Okręgowy nie obciążył uczestników postępowania wydatkami w sprawie związanymi z przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego przez kuratora.</p> <p>Apelację od orzeczenia Sądu Okręgowego we Wrocławiu wywiódł wnioskodawca. Zarzucił naruszenie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 578(2);art. 578(2) § 1)">art. 578^{<!-- -->2} § 1 k.p.c.</a> i wniósł o uchylenie zaskarżanego orzeczenia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Ustanowiony dla wnioskodawcy pełnomocnik wniósł ponadto o zasądzenie na jego rzecz nieopłaconej w całości ani w części kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.</strong> </p> <p>Apelacja zawiera usprawiedliwione podstawy.</p> <p>Zarówno przeprowadzenie postępowania przed Sądem Okręgowym we Wrocławiu (w części następującej po wniesieniu wniosku, dla skuteczności której to czynności ustawodawca nie przewidział konieczności spełnienia obowiązku, o którym mowa niżej – <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 578(2);art. 578(2) § 2)">art. 578^{<!-- -->2} § 2 k.p.c.</a>) jak również wydanie i ogłoszenie przez ten Sąd orzeczenia kończącego sprawę w pierwszej instancji zostało dokonane przy braku obowiązkowego zastępstwa uczestników postępowania przez adwokata lub radcę prawnego, który to wymóg statuuje przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 578(2);art. 578(2) § 1)">art. 578^{<!-- -->2} § 1 k.p.c.</a> (nie zaistniały przy tym podmiotowe wyłączenia określone w paragrafie drugim tego przepisu dezaktualizujące rzeczony obowiązek). Pełnomocnicy z urzędu dla uczestników zostali ustanowieni przez Sąd Okręgowy we Wrocławiu dopiero po wydaniu zaskarżonego orzeczenia.</p> <p>Rozpoznanie niniejszej sprawy przez Sąd Okręgowy we Wrocławiu nastąpiło zatem w warunkach pozbawienia uczestników, pożądanej przez ustawodawcę i mającej charakter bezwzględny, ich reprezentacji przez profesjonalnego pełnomocnika gwarantującego sprawność i rzetelność obrony ich praw. Co więcej, w tej sytuacji czynności przedsiębrane przed sądem osobiście przez uczestników pozostawały bezskuteczne. Obowiązek zastępstwa przez profesjonalnego pełnomocnika jest w tym przypadku związany z utratą przez samych uczestników zdolności postulacyjnej, a więc możliwości samodzielnego i osobistego działania w postępowaniu (podejmowania czynności procesowych).</p> <p>Nakreślona wadliwość postępowania związana z naruszeniem przez Sąd Okręgowy we Wrocławiu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 578(2);art. 578(2) § 1)">art. 578^{<!-- -->2} § 1 k.p.c.</a> skutkująca zasadniczym ograniczeniem skutecznego działania uczestników w postępowaniu w aspektach wskazanych wyżej ma charakter pozbawienia możności obrony swoich praw, tj. przesłanki nieważności postępowania określonej w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 379;art. 379 pkt. 5)">art. 379 pkt 5 k.p.c.</a>, doszło wszak do uniemożliwienia skutecznego podejmowania przez uczestników (za pośrednictwem profesjonalnych pełnomocników) czynności procesowych zmierzających do ochrony ich sfer prawnych.</p> <p>Z tych względów Sąd Apelacyjny orzekł w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386 § 2 pkt. 2)">punkcie drugim</a> na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 2)">art. 386 § 2 k.p.c.</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 2)">art. 108 § 2 k.p.c.</a> </p> <p>W punkcie pierwszym, na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 350;art. 350 § 1)">art. 350 § 1 k.p.c.</a>, sprostowano oczywistą omyłkę zawartą w komparycji zaskarżonego orzeczenia w zakresie dat wydania wyroku i rozpoznania sprawy, w sposób odpowiadający rzeczywistemu przebiegowi postępowania wynikającemu z akt sprawy.</p> <p>Beata Byszewska Roman Dziczek Dorota Markiewicz </p> </div>