I OSK 2353/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jolanta Rajewska Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz (spr.) del. WSA Sławomir Wojciechowski Protokolant sekretarz sądowy Paweł Florjanowicz po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Komendanta Głównego Policji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 752/12 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 752/12 po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. M. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu wyroku podano następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Decyzją z dnia [...] marca 2012 r. nr 36, Komendant Główny Policji na podstawie art. 127 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpoznaniu wniosku A. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją nr [...] Komendanta Głównego Policji z dnia [...] grudnia 2011 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wskazał, że A. M. raportem z dnia [...] października 2011 r. zwrócił się do Komendanta Głównego Policji o "zaliczenie do pracowniczego stażu pracy okresu pracy wykonywanej od 16 roku życia w gospodarstwie rolnym rodziców W. i T. M. (tj. okresu od 1 grudnia 1987 r. do 3 czerwca 1991 r.)". Do raportu załączył własne oświadczenie z dnia 20 lipca 2011 r. w sprawie braku dokumentów, zeznania dwóch świadków: M. P. oraz M. B., zaświadczenie z Urzędu Gminy Załuski z dnia 20 lipca 2011 r. informujące, że rodzice wnioskodawcy – W. i T. M. figurowali w rejestrach wymiarowych podatków i opłat lokalnych oraz że z gruntów opłacany był podatek rolny oraz leśny, poświadczenie zameldowania z dnia 10 października 2011 r. wydane przez Urząd Gminy Załuski, zaświadczenie ze Starostwa Powiatowego w Płońsku z dnia 19 marca 2007 r. o własności gruntów rolnych. Ponadto załączył własne "oświadczenie uzupełniające" na temat pracy w gospodarstwie rolnym, kserokopię orzeczenia Komisji Lekarskiej do spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 10 maja 1983 r. zaliczające W. M. do trzeciej grupy inwalidów, pisma dwóch świadków (obydwa z 20 lipca 2011 r.), którzy złożyli w sprawie oświadczenia, oświadczenie T. M. z dnia 21 sierpnia 2011 r., V. S. z dnia 8 października 2011 r., R. S. z dnia 10 października 2011 r. oraz D. W. z dnia 21 sierpnia 2011 r. Organ na podstawie art. 64 § 2 k.p.a., pismem z dnia 2 listopada 2011 r. wezwał stronę do uzupełnienia żądania, tj. przedstawienia dokumentacji potwierdzającej fakt istnienia gospodarstwa rolnego (wraz z określeniem jego położenia), zawierającej także informację, kto we wnioskowanym okresie był jego właścicielem lub posiadaczem. W dniu 28 listopada 2011 r. A. M. dołączył do dokumentacji zaświadczenie z Urzędu Gminy w Załuskach z dnia 25 listopada 2011 r., stwierdzające, iż urząd ten nie może potwierdzić okresu pracy w gospodarstwie rolnym. Decyzją nr [...] z dnia 27 grudnia 2011 r. Komendant Główny Policji na podstawie § 4 ust. 1 pkt 5 i § 5 ust. 3 i 4 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz.U. Nr 152, poz. 1732 ze zm.) w związku z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. Nr 54, poz. 310) – po rozpatrzeniu wniosku A. M. – odmówił przyznania wymienionemu prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat za okres pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1 grudnia 1987 r. do dnia 3 czerwca 1991 r. Odwołanie A. M. od powyższej decyzji zostało przesłane Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji w celu rozpatrzenia. Pismem z dnia 6 lutego 2012 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, działając w oparciu o art. 65 § 1 k.p.a., przekazał odwołanie A. M. Komendantowi Głównemu Policji jako organowi właściwemu w sprawie. Komendant Główny Policji wskazał w zaskarżonej decyzji, że zaliczenie policjantowi do wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego, okresu pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym może nastąpić w oparciu o unormowania ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. Nr 54, poz. 310). Unormowania te stanowią bowiem odrębne przepisy w rozumieniu § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której uzależniony jest wzrost uposażenia zasadniczego (Dz.U. Nr 152, poz. 1732 ze zm.). W myśl art. 1 ust. 1 pkt 3 powołanej ustawy wliczeniu do stażu pracy podlegają przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Pojęcie "domownika" wykonującego pracę w gospodarstwie rolnym nie zostało zdefiniowane w powołanej ustawie z dnia 20 lipca 1990 r., lecz ustawodawca odesłał w zakresie ustalania jego normatywnej treści do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Do oceny stanu faktycznego mającego miejsce w okresie od dnia 1 grudnia 1987 r. do dnia 3 czerwca 1991 r. mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 268 ze zm.), a następnie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 7, poz. 24 ze zm.). Zgodnie z art. 3 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 20 lipca 1990 r., na wniosek zainteresowanej osoby właściwy urząd gminy zgodnie z art. 1 jest obowiązany stwierdzić okresy jej pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym, wydając stosowne zaświadczenie w celu przedłożenia w zakładzie pracy. Natomiast ust. 2 tegoż artykułu stanowi, że jeżeli organ, o którym mowa w ust. 1, nie dysponuje dokumentami uzasadniającymi wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, zawiadamia ją o tej okoliczności na piśmie. Z kolei z zapisu ust. 3 tegoż artykułu wynika, że w przypadku, o którym mowa w ust. 2, okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne. Organ wskazał, że wobec braku stosownego zaświadczenia z urzędu gminy, w rozpatrywanej sprawie należało oprzeć się na przedstawionych przez A. M. zeznaniach świadków. Po dokonaniu analizy treści tych zeznań stwierdzono, że w ocenie organu, zeznania te nie mogą zostać uznane za wiarygodny dowód potwierdzający świadczenie przez A. M. od dnia 1 grudnia 1987 r. do dnia 3 czerwca 1991 r. pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika, w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, bowiem zeznania te pozostają w sprzeczności z innymi posiadanymi przez organ dowodami, znajdującymi się w aktach osobowych policjanta. Organ zakwestionował twierdzenie, że A. M. wykonywał pracę w gospodarstwie rolnym rodziców w charakterze domownika, skoro praca ta nie mogła być świadczona w wymiarze pozwalającym na uznanie jej za jego główne źródło utrzymania, czy też pracę o charakterze stałym (zgodnie z wymogami wynikającymi z przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin). Wymieniony policjant, zamieszkując w miejscowości K. w latach 1987-1991 był uczniem Technikum Mechanizacji Rolnictwa w Płońsku, a więc musiał uczestniczyć w zajęciach szkolnych (trwających przeciętnie 6–8 godzin lekcyjnych), poświęcić niezbędny czas na domowe przygotowanie się do tych zajęć, a także uczestniczyć w obligatoryjnych praktykach zawodowych w różnych zakładach. Ponadto, w ankiecie osobowej (uzupełnianej w dniu 23 maja 1991 r.) przy przyjęciu w Policji A. M. jako swoje zainteresowania pozazawodowe wskazał "sport – karate (klub Tsunami-Płońsk)", o którym to zainteresowaniu w swych obszernych oświadczeniach ani on sam, ani inne osoby, nie wspomnieli. Mało prawdopodobnym jest zatem, aby A. M. wobec konieczności wypełniania obowiązków szkolnych, co było wówczas jego głównym zadaniem i celem, miał możliwość świadczenia pracy w gospodarstwie rolnym, jak twierdzą świadkowie w pełnym wymiarze czasu pracy. Zdaniem organu czynności, czyli pomocy, jaką w warunkach wiejskich zwyczajowo udziela się w ramach pomocy rodzinnej osobom prowadzącym gospodarstwo rolne nie powinno być utożsamiane z pojęciem pracy, bowiem pomoc rodzicom w gospodarstwie rolnym nie jest synonimem pracy w nim. Ponadto zwrócono uwagę, że wszyscy świadkowie podkreślają w swoich zeznaniach, iż A. M. "odrabiał pracę" w gospodarstwach rolnych M. P. oraz R. S. (który mieszkał w innej miejscowości). Nie bez znaczenia też pozostaje w ocenie organu fakt, iż poza M. P. i M. B. wszystkie inne osoby, które złożyły oświadczenia w przedmiotowej sprawie pozostają blisko spokrewnione z A. M. Dlatego przyjęto, że najbardziej prawdopodobnym jest, że A. M. świadczył w gospodarstwie rolnym rodziców we wskazanym okresie jedynie doraźną pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wymaganych od dzieci jako członków rodziny rolnika. Skargę na powyższą decyzję Komendanta Głównego Policji wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. M., domagając się uchylenia zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji, zaliczenia wnioskowanego okresu pracy w gospodarstwie rolnym rodziców do pracowniczego stażu pracy oraz o zasądzenie kosztów według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, nie znajdując podstaw do zmiany stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że organ Policji naruszył w sprawie przepisy prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku Sąd podał, że zgodnie z treścią art. 101 ustawy o Policji (Dz.U. z 2007 r. Nr 43, poz. 277 ze zm.), wysokość uposażenia zasadniczego policjanta jest uzależniona od grupy zaszeregowania jego stanowiska służbowego oraz od posiadanej wysługi lat. Na podstawie tego przepisu Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał rozporządzenie z dnia 6 grudnia 2001 r. (Dz.U. Nr 152, poz. 1732 ze zm.) w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego. Na mocy § 4 ust. 1 pkt 5 tego rozporządzenia, do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się inne okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Problematykę wliczania okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu reguluje ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. Nr 54, poz. 310), która pozwala zaliczyć okresy pracy w gospodarstwie rolnym pod warunkiem spełniania kryterium domownika. Na mocy art. 1 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. W okresie, którego zaliczenia do stażu pracy domaga się skarżący, kwestie powyższe regulowała ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1991 r., oraz uchylona przez nią ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 i Nr 35, poz. 190 oraz z 1990 r. Nr 14, poz. 90 i Nr 34, poz. 198), obowiązująca do dnia 31 grudnia 1990 r. Definicja pojęcia "domownik" zawarta została w art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z dnia 20 grudnia 1990 r. Zgodnie z tym przepisem, ilekroć w ustawie jest mowa o domowniku – rozumie się przez to osobę bliską rolnikowi, która: a) ukończyła 16 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Obowiązująca wcześniej ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz.U. Nr 40, poz. 260 ze zm.) w art. 2 pkt 2 zawiera definicję domowników, przez których rozumie się członków rodziny rolnika i inne osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowi ich główne źródło utrzymania. Wymienioną definicję domownika doprecyzowywało rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (tekst jedn.: Dz.U. z 1988 r. Nr 2, poz. 10 ze zm.), również obowiązujące do dnia 31 grudnia 1990 r., które w § 2 ust. 1 stanowiło, iż przy ustalaniu obowiązku ubezpieczenia domowników uznaje się, że domownik pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym, jeżeli zamieszkuje na terenie gospodarstwa rolnego prowadzonego przez rolnika lub w bezpośrednim jego sąsiedztwie, a praca domownika w gospodarstwie rolnym stanowi jego główne źródło utrzymania, jeżeli nie osiąga on dochodów z innych źródeł w wysokości przekraczającej miesięcznie połowę najniższego wynagrodzenia obowiązującego w gospodarce uspołecznionej. Praca domownika w gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła utrzymania, jeżeli domownik kształci się w szkole ponadpodstawowej lub wyższej (§ 2 ust. 2 pkt 1 powołanego rozporządzenia). Biorąc pod uwagę, że ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, uchylająca ustawę z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, nie zawiera żadnych przepisów intertemporalnych, które wskazywałyby przypadki stosowania ustawy uchylonej, w niniejszej sprawie należało, zdaniem Sądu I instancji, stosować – zgodnie z ogólną zasadą postępowania administracyjnego – przepisy obowiązujące w dniu orzekania przez organ. Aby zaliczyć skarżącemu do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego wnioskowane przez niego okresy pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, należało ustalić, czy w podanych okresach wnioskodawca miał ukończone 16 lat, pozostawał z rolnikiem w gospodarstwie domowym lub zamieszkiwał na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracował w tym gospodarstwie, nie będąc związanym z rolnikiem stosunkiem pracy. Innych przesłanek, niż wyżej wymienione, skarżący spełniać nie musi, bowiem nie wymienia ich zarówno przepis art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, jak i przepis art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, definiujący pojęcie "domownika". W ocenie Sądu I instancji, organy orzekające w niniejszej sprawie błędnie zinterpretowały przepis art. 6 pkt 2 lit. "c" ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, przyjmując, iż sam fakt kształcenia się osoby pozostającej z rolnikiem w gospodarstwie rolnym w szkole ponadpodstawowej, wyklucza wykonywanie pracy o charakterze stałym w tym gospodarstwie. Wyjaśnienia pojęcia "wykonywania pracy w charakterze stałym w gospodarstwie rolnym" wielokrotnie podejmował się Sąd Najwyższy. W wyroku z dnia 4 października 2006 r. o sygn. akt II UK 42/2006 (publ. OSNP 2007/19-20/292) Sąd Najwyższy wskazał na potrzebę odstąpienia od rozumienia "stałości pracy w gospodarstwie rolnym" jako nieustannego, przez cały czas, ciągłego wykonywania prac w gospodarstwie. Zestawienie art. 6 pkt 2 i art. 6 pkt 1 ustawy pokazuje, że istota działań domownika, który nie prowadzi zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, sprowadza się do pomocy rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa, czyli do wykonywania prac wskazanych mu przez prowadzącego gospodarstwo, leżących w zakresie jego decyzji gospodarczych. Mając to na względzie, Sąd I instancji, zaaprobował stanowisko, że wystarczające dla uznania pracy domownika w gospodarstwie rolnym za stałą jest wykonywanie w jej przebiegu wszystkich zabiegów agrotechnicznych związanych z prowadzoną produkcją w rozmiarze dyktowanym potrzebami i terminami tych prac oraz używaniem ułatwiającego te prace sprzętu. Stanowisko to nawiązuje do wyroku z dnia 21 kwietnia 1998 r. o sygn. akt II UKN 3/98. Natomiast w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 listopada 1998 r., sygn. akt II UKN 299/98, przedstawiony jest pogląd, iż dopuszczalność uwzględnienia pracy w gospodarstwie rolnym w charakterze stałym należy co najmniej oceniać poprzez jej wykonywanie w wymiarze nie niższym niż połowa normalnie wymaganego czasu pracy w rolnictwie, Sąd nie zastrzegł w tym wyroku, iż pobieranie nauki w szkole średniej wyłącza możliwość uznania pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracowniczego. Tylko pobieranie nauki w miejscowości znacznie oddalonej od gospodarstwa rolnego, uniemożliwiające wykonywanie w nim pracy w wymiarze ponad połowy wymaganego czasu pracy w rolnictwie, wyłącza możliwość zaliczenia pracy w gospodarstwie rolnym do stażu pracowniczego. Sąd I instancji podkreślił również, że w rozumieniu ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, charakter pracy domownika w gospodarstwie rolnym nie może być utożsamiany z charakterem pracy rolnika w takim gospodarstwie. Domownik nie prowadzi bowiem zawodowej działalności rolniczej na własny rachunek, lecz wyłącznie pomaga rolnikowi w prowadzeniu takiej działalności, zatem nie musi on pracować w takim samym wymiarze godzinowym, jak rolnik, i może pozwolić sobie na jednoczesne kształcenie się. Na takie rozumienie charakteru pracy domownika wskazuje zresztą już sam fakt rozróżnienia przez ustawodawcę w art. 6 pkt 1 i 2 powołanej ustawy definicji rolnika i domownika. Nie można zatem przyjąć, że skoro osoba mająca status domownika, realnie pomagając rolnikowi w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, jednocześnie pobiera naukę w szkole, to jej praca w tym gospodarstwie nie ma z tego powodu charakteru stałego. Powyższe stanowisko znajduje również odzwierciedlenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w tym w wyroku z dnia 29 lipca 2011 r. o sygn. akt I OSK 321/11, NSA stwierdził, że przykładowo nauka w szkole w systemie zaocznym, niepołączona z wykonywaniem dodatkowych zajęć zarobkowych, nie stanowi przeszkody do uznania tego okresu jako pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym. Wskazał też, iż obecnie w orzecznictwie bardziej liberalnie podchodzi się do przesłanki "stałej pracy" i przyjmuje się, że nie należy utożsamiać jej z koniecznością nieustannego wykonywania prac w gospodarstwie rolnym. W związku z tym ocena "stałości pracy w gospodarstwie rolnym" musi być dokonywana na tle okoliczności konkretnej sprawy. Sformułowanie "stała praca", "staż pracy", "uprawnienia pracownicze" wskazują, że przy zaliczaniu do przedmiotowego stażu w rachubę mogą wchodzić tylko okresy wykonywania zajęć o charakterze i systemie przynajmniej zbliżonym do pracowniczego. Stała praca w gospodarstwie polega na pewnej systematyczności i co najmniej na gotowości do wykonywania pracy rolnej, gdy jest to niezbędne rolnikowi prowadzącemu gospodarstwo. Wymaga to zamieszkania na terenie gospodarstwa lub w jego pobliżu. Konieczne też jest psychiczne nastawienie polegające na wiązaniu się na określony czas z gospodarstwem rolnym. W tej sytuacji uzasadniony jest zdaniem Sądu I instancji zarzut skargi co do nieprawidłowej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Fakt, że większość świadków jest spokrewniona ze skarżącym nie umniejsza – sam przez się – mocy dowodowej ich zeznań ani też nie stanowi o nieprawdziwości ich twierdzeń. Ich zeznania nie mogą być kwestionowane tylko dlatego, że pozostają w sprzeczności z oświadczeniem, złożonym przez skarżącego w roku 1991, podczas starania się o przyjęcie do służby w Policji. W tym zakresie skarżący tłumaczył, że oświadczenie iż "nigdy nie pracował" złożył, nie mając obecnej wiedzy co do znaczenia pracy w gospodarstwie rodziców dla przyszłych uprawnień pracowniczych. Sąd I instancji stwierdził, że nietrafne jest ustalenie organów, że A. M. nie spełnia przesłanki do uznania go za domownika, w rozumieniu art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, a w konsekwencji okres jego pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców od 1 grudnia 1987 r. do 3 czerwca 1991 r. nie powinien zostać przez organ zaliczony do stażu służby (wysługi lat). Z akt sprawy wynika, że we wskazanym okresie skarżący dojeżdżał z miejsca zamieszkania (z domu rodziców) do Technikum Mechanizacji Rolnictwa w Płońsku (odległość ok. 15 km). Szkoła ta znajdowała się niedaleko gospodarstwa rolnego rodziców skarżącego, zatem fakt pobierania w niej nauki nie mógł wpływać negatywnie na udzielaną rodzicom pomoc przy prowadzeniu gospodarstwa. Pojęcia "stałej pracy" nie należy utożsamiać z koniecznością nieustannego jej wykonywania i nie zawsze praca ta musi polegać na codziennym wykonywaniu czynności rolniczych, a zatem sam fakt pobierania przez skarżącego nauki w szkołach – co istotne – pobliskich z racji jego miejsca zamieszkania, przy jednoczesnym wykonywaniu pracy w gospodarstwie rolnym, nie może stanowić przeszkody do uznania go za domownika, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Komendant Główny Policji reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżając go w całości. Wyrokowi Sądu I instancji zarzucono: 1) naruszenie prawa materialnego, tj. § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego, (Dz.U. Nr 152, poz. 1732 ze zm.) w związku z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. Nr 54, poz. 310) i art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż osoba, która stale pobierała naukę w szkole średniej mogła stale pracować w gospodarstwie rolnym; 2) naruszenie przepisów procesowych, tj. art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ ustawy – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Podnosząc powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej przytoczono treść zaskarżonego wyroku oraz art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, zawierającego definicję "domownika" rolnika. Ponadto odwołano się do poglądów orzecznictwa wyrażonych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Wa 1436/09, wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2000 r., sygn. akt II UKN 535/99 i w wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 24 stycznia 1996 r., sygn. akt III Aur 833/05). Następnie stwierdzono, że stanowisko Komendanta Głównego Policji trafnie i logicznie, opierając się na doświadczeniu życiowym, ocenia zeznania świadków. Słuszne są ustalenia, że na skutek pobierania nauki w systemie dziennym w szkole średniej skarżący nie mógł być traktowany jako domownik stale pracujący w gospodarstwie rolnym. Dlatego Sąd, uchylając zaskarżony rozkaz personalny i rozkaz go poprzedzający dopuścił się naruszenia prawa materialnego, tj. § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w związku z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. i art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r., a także naruszył przepisy procesowe, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, bo skarga powinna być oddalona. A. M. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie. Ustosunkowując się do jej uzasadnienia wskazał na błędy w ustaleniach faktycznych, jakie jego zdaniem popełniono w tej skardze. Przytoczył okoliczności faktyczne, które zdaniem skarżącego pozwalały przyjąć, że istniały podstawy do zaliczenia do pracowniczego stażu pracy okresu pracy wykonywanej w gospodarstwie rolnym rodziców. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli, tak jak w rozpoznawanej sprawie, nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami. Wniesiona w sprawie niniejszej skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), stwierdzić należy, że zarzut ten został w skardze kasacyjnej postawiony w sposób, który wykluczał możliwość jego uwzględnienia. Art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a., którego naruszenie zarzucił Komendant Główny Policji, zawiera unormowanie ustawowe regulujące sposób rozstrzygania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w przypadku, gdy w wyniku rozpoznania skargi stwierdzone zostanie w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji inne (niż objęte art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Aby więc tego rodzaju zarzut mógł być skuteczny niezbędne jest wykazanie w skardze kasacyjnej jakie konkretnie przepisy regulujące postępowanie przed organami administracji publicznej zostały w powyższy sposób w sprawie naruszone, a czego nie dostrzegł Sąd pierwszej instancji w toku przeprowadzonej kontroli pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji albo też, że mimo braku naruszenia przez organy konkretnych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego skarga została przez Sąd I instancji uwzględniona na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, skoro tego rodzaju zarzutów w skardze kasacyjnej nie przedstawiono to wadliwie sformułowany zarzut dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. nie mógł być rozważony. W takiej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny, skoro powyższy zarzut był nieuzasadniony, ocenił zasadność zarzutu naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). W ramach tego zarzutu organ wskazał na naruszenie § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażenia zasadniczego w związku z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy i art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż osoba, która stale pobierała naukę w szkole średniej mogła stale pracować w gospodarstwie rolnym. Również co do tego zarzutu zauważyć trzeba, że nie został on poprawnie sformułowany. Zarzucając Sądowi mylne rozumienie treści określonej normy materialnoprawnej skarżący kasacyjnie winien nie tylko wskazać kwestionowaną interpretację przepisu, ale wyjaśniać na czym polegał jego zdaniem błąd Sądu i przedstawić własne rozumienie tej normy. Takiej argumentacji skarga kasacyjna nie zawiera. Kwestionując pogląd Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dotyczący rozumienia przepisów materialnoprawnych odwołano się w tym zakresie do orzecznictwa sądowego, w tym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 grudnia 2009 r. sygn. akt II SA/Wa 1436/09, w którym stwierdzono, że w okresie obowiązywania ustawy z 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin praca domownika w gospodarstwie rolnym nie stanowiła jego głównego źródła utrzymania, jeżeli domownik kształcił się w szkole ponadpodstawowej lub wyższej. Ponadto podano, że w wyroku z dnia 10 maja 2000 r. sygn. akt II UKN 535/99 Sąd Najwyższy uznał, że doraźna pomoc w wykonywaniu typowych obowiązków domowych, zwyczajowo wykonywanych przez dzieci jako członków rodziny rolnika nie stanowi stałej pracy w gospodarstwie rolnym zaliczanej do stażu ubezpieczeniowego. Wskazano też, że zdaniem Sądu Apelacyjnego w Poznaniu (wyrok z dnia 24 stycznia 1996 r. sygn. akt III Aur 833/95) nauka w szkole średniej, w innej miejscowości od miejsca zamieszkiwania, odbywana w systemie dziennym, uniemożliwiała podjęcie stałej pracy w gospodarstwie rolnym w rozmiarze pozwalającym na jego zaliczenie do okresu zatrudnienia. Takie uzasadnienie omawianego zarzutu nie mogło być uznane za wystarczające. W myśl § 4 ust. 1 pkt 5 powołanego rozporządzenia z dnia 6 grudnia 2001 r.: "Do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się inne okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego". Natomiast zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy "Ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczanie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy, do stażu tego wlicza się pracownikowi także przypadające po dniu 31 grudnia 1982 r. okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników i ich rodzin". Zgodnie z art. 6 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ilekroć w ustawie jest mowa o domowniku – rozumie się osobę bliską rolnikowi, która: a) ukończyła 16 lat, b) pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w pobliskim sąsiedztwie, c) stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że sam fakt kształcenia się osoby pozostającej z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym w szkole ponadpodstawowej nie wyklucza możliwości uznania tej osoby za wykonującą pracę o charakterze stałym w tym gospodarstwie rolnym. Sąd szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko, odwołał się do poglądów wyrażonych w orzecznictwie, w tym m.in. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2011 r., I OSK 321/11, w którym zawarto obszerne rozważania co do rozumienia pojęcia "stała praca w gospodarstwie rolnym". Nawiązując do tych rozważań Sąd pierwszej instancji stwierdził w zaskarżonym wyroku, że sam fakt pobierania przez skarżącego nauki w szkołach – co istotne – pobliskich z racji jego miejsca zamieszkania, przy jednoczesnym wykonywaniu pracy w gospodarstwie rolnym nie może stanowić przeszkody do uznania go za domownika w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Zawarta w zaskarżonym wyroku wykładnia prawa materialnego nie została w skardze kasacyjnej skutecznie podważona. Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę kasacyjną.