I OW 71/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Bogucka (spr.), Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska, Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski, po rozpoznaniu w dniu 18 października 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Wójta Gminy R. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy R. a Prezydentem Miasta L. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. K. o przyznanie pomocy w formie zasiłku stałego oraz na zakup żywności postanawia: wskazać Prezydenta Miasta L. jako organ właściwy w sprawie. UZASADNIENIE Pismem z 29 marca 2019 r. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w R., działający z upoważnienia Wójta Gminy R., wystąpił z wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem Miasta L. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku A. K.o przyznanie pomocy w formie zasiłku stałego oraz na zakup żywności. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że 5 marca 2019 r. strona zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie Filia Nr [...] w L. (dalej jako: MOPR w L.) o przyznanie pomocy w formie zasiłku stałego z tytułu niepełnosprawności oraz pomocy na zakup żywności. Pismem z 12 marca 2019 r. MOPR w L. przekazał wniosek wraz z załącznikami do Ośrodka Pomocy Społecznej w R. (dalej jako: "OPS w R."), celem rozpatrzenia według kompetencji. Z przesłanych akt sprawy wynika, że strona od lipca 2018 r., zamieszkuje w L., gdzie wynajmuje pokój, jest panną i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Posiada umowę najmu pokoju na okres od 16 lipca 2018 r. do 31 stycznia 2019 r., która została przedłużona na czas nieokreślony. Podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego, podała, że siedziba jej lekarza podstawowej opieki zdrowotnej znajduje się w L. Stały adres zameldowania strony to D., [...] R., ale od wielu lat nie zamieszkuje pod wskazanym adresem. Z powodu pogorszenia stanu zdrowia przebywała na zwolnieniu lekarskim przez okres 6 miesięcy oraz na świadczeniu rehabilitacyjnym z ZUS do listopada 2018 r., a decyzje z ZUS Oddział w L. były adresowane na adres w L. Wnioskodawca podniósł, że zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz.1508 z późn. zm.; dalej jako: "u.p.s.") właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Natomiast z treści art. 101 ust. 2 u.p.s. wynika, że w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. Miejscem zamieszkania osoby fizycznej, zgodnie z art. 25 k.c. jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W rozpoznawanym przypadku takie okoliczności jak: zamieszkiwanie co najmniej od kilku miesięcy w wynajętym lokalu/pokoju w L. na podstawie umowy najmu zawartej na czas nieokreślony, korzystanie z podstawowej opieki zdrowotnej u lekarza w L., świadczą o tym, że miejscowością, w której skupia się aktywność życiowa strony jest L. Strony nie można uznać za osobę bezdomną, gdyż zamieszkuje na podstawie umowy najmu w wynajętym lokalu/pokoju mieszkalnym. Wobec tego MOPR w L. jest organem właściwym do rozpatrzenia w/w wniosku. W odpowiedzi na wniosek Dyrektor MOPR w L., działający z upoważnienia Prezydenta Miasta L., wniósł o wskazanie Wójta Gminy R. jako organu właściwego w sprawie. W uzasadnieniu podniesiono, że strona ma adres stałego zameldowania i podaje go do korespondencji, o czym świadczy informacja, jaką podała w trakcie przeprowadzonego przez MOPR w L. wywiadu środowiskowego. Z informacji tej wynika również, że korespondencja przesyłana do strony jest odbierana przez członków jej rodziny, co oznacza, że jest skutecznie doręczana. Gdyby nie zamierzała wiązać swojego centrum życiowego z miejscem stałego zamieszkania,, nie podawałaby tego adresu jako adresu do korespondencji, zaś osoby przebywające pod wskazanym przez nią adresem nie miałyby upoważnienia do odbioru korespondencji z konsekwencjami jej prawidłowego doręczenia. Jest to argument przemawiający za uznaniem, że strona nie przebywa w L. z zamiarem stałego pobytu. Podnoszony przez wnioskodawcę argument podpisania przez stronę na czas nieokreślony umowy najmu lokalu mieszkalnego położonego w L. nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym. Umowa najmu lokalu z 4 lipca 2018 r. została zawarta na czas określony do 31 stycznia 2019 r. Wprawdzie na umowie znajduje się odręczny zapis o jej przedłużeniu na czas nieokreślony, ale zapis ten nie jest podpisany przez żadną ze stron umowy, co czyni niewiarygodnym przywołany przez wnioskodawcę argument o podjętym zamiarze stałego pobytu na terenie Miasta L. Zwrócono również uwagę na podanie w umowie najmu adresu zamieszkania strony w gminie R., co uzasadnia przyjęcie, że organem właściwym do rozpoznania wniosku o przyznanie zasiłku stałego z tytułu niepełnosprawności oraz pomocy na zakup żywności jest Wójt Gminy R. Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje: Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Spór między organami jednostek samorządu terytorialnego, nie mającymi wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem o właściwość, rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 kpa). Rozstrzyganie sporów o właściwość, należących do sądów administracyjnych, objęte jest właściwością Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie spór jaki zaistniał pomiędzy Wójtem Gminy R. i Prezydentem Miasta L. jest sporem negatywnym o właściwość, gdyż żaden z tych organów nie uznaje się za właściwy do rozpoznania wniosku strony o przyznanie pomocy w formie zasiłku stałego oraz na zakup żywności. Zgodnie z art. 101 ust. 1 u.p.s. właściwość miejscową gminy zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. Od tej zasady przewidziano wyjątek w odniesieniu do osób bezdomnych, wobec których, w myśl art. 101 ust. 2 u.p.s., właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały. W niniejszej sprawie strona nie może zostać uznana za osobę bezdomną, zebrany w sprawie materiał potwierdza, że strona od 16 lipca 2018 r. zamieszkuje w L., gdzie wynajmuje pokój w domu jednorodzinnym. Dla ustalenia organu właściwego istotna jest wobec tego przesłanka miejsca zamieszkania strony ubiegającej się o świadczenia z pomocy społecznej. Zgodnie z art. 25 k.c. przez miejsce zamieszkania osoby fizycznej rozumie się miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że o uznaniu konkretnej miejscowości za miejsce zamieszkania danej osoby decyduje takie przebywanie na jej terenie, które posiada cechy założenia tam aktualnego ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. O miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Przesłanki te muszą wystąpić łącznie. O ile ustalenie pierwszej przesłanki na ogół nie nastręcza trudności, o tyle przy ustaleniu zamiaru stałego pobytu mogą decydować różnorakie okoliczności. Przyjmuje się, że o zamiarze stałego pobytu można mówić wówczas, gdy występują okoliczności pozwalające na wyciągnięcie wniosku, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej osoby, tam też ześrodkowana jest jej aktywność życiowa. Należy jednocześnie zauważyć, że samo zameldowanie, będące kategorią prawa administracyjnego, nie przesądza o miejscu zamieszkania w rozumieniu prawa cywilnego (vide postanowienie NSA z 14 stycznia 2010 r., I OW 154/09). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie jest czynnością prawną, a zatem nie wymaga złożenia stosownego oświadczenia woli. Wystarczy, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby, polegającego na ześrodkowaniu aktywności życiowej w określonej miejscowości. Zebrany w sprawie materiał pozwala na przyjęcie, że w dacie ubiegania się o świadczenie, miejscem zamieszkania strony był L. Nie przeczy temu podanie miejsca zameldowania do kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego i do umowy najmu lokalu. Wszelkie bowiem towarzyszące pobytowi strony w L. okoliczności potwierdzają, że strona w tym mieście ma centrum swojego życia. Równolegle przy sporządzaniu wywiadu środowiskowego strona wskazała adres w L., ponadto korzysta z opieki lekarza podstawowej opieki zdrowotnej również w L., wszelkie ostatnie pisma z ZUS wysyłane były na jej adres w L., a z oświadczenia matki z 22 marca 2019 r. wynika, że córka nie mieszka w miejscu zameldowania od co najmniej 8 lat. Nie ustalono, aby z jeszcze jakąś inną miejscowością strona miała związki. Tym samym stwierdzić należy, że to właśnie L. stał się miejscem aktualnego pobytu oraz ośrodkiem osobistych spraw strony, a tym samym miejscem jej zamieszkania w rozumieniu art. 101 ust. 1 u.p.s. w zw. z art. 25 k.c. W konsekwencji przyjąć trzeba, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku w niniejszej sprawie jest Prezydent Miasta L. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 4 w związku z art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a.