I SA/Po 835/14

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący : sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku X.A o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi X.A na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2014 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości wraz z odsetkami za zwłokę postanawia: oddalić wniosek UZASADNIENIE Pismem z dnia [...] lipca 2014 r. X.A wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję wskazaną w sentencji. Następnie złożyła sporządzony na urzędowym formularzu w dniu [...] września 2014 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu po wezwaniu do uzupełnienia powyższego wniosku postanowieniem z dnia 30 października 2014r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Postanowienie to utraciło moc wskutek wniesienia przez skarżącą sprzeciwu do tutejszego Sądu, który rozpoznaje złożony wniosek, na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 poz.270 – dalej w skrócie: "p.p.s.a."). W złożonym we wniosku oświadczeniu skarżąca podała, że nie ma możliwości opłacenia wpisu sądowego z powodu złej sytuacji majątkowej. Skarżąca podniosła, że jej wynagrodzenie jest zajęte przez komornika na rzecz zobowiązań alimentacyjnych. Po potrąceniu środków windykowanych przez komornika do jej dyspozycji pozostaje równowartość ok. [...] zł odpowiadająca kwocie najniższego wynagrodzenia. Z pieniędzy tych musi opłacić rachunki za media oraz dokonać zakupu podstawowych produktów żywnościowych i higienicznych dla całej rodziny. W dniu 18 września zlicytowany został ostatni składnik jej majątku – ½ udziału w nieruchomości zabudowanej pawilonem handlowym. Skarżąca oświadczyła, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i z córkami w wieku 18 i 24 lat. Wnioskodawczyni nie posiada domu, mieszkania, nieruchomości rolnej, innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Córki skarżącej posiadają dom jednorodzinny o pow. 190 m2, jedna z córek jest właścicielem samochodu osobowego [...] o wartości [...],- zł. Starsza córka studiuje, młodsza uczy się. Skarżąca oświadczyła, że z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje dochód brutto w wysokości[...] ,- zł, jest to kwota po odliczeniu alimentów, mąż z tytułu wynagrodzenia za pracę otrzymuje[...],- zł brutto. Na wezwanie z dnia [...] września 2014 r. skarżąca w odpowiedzi oświadczyła, że małżonek nie posiada czynnego rachunku bankowego. Skarżąca podała, że ona i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym ponoszą koszty miesięcznego utrzymania w wysokości [....] zł, przy czym energia elektryczna, ogrzewanie, ciepła woda ok. [...] - zł, woda + ścieki [...],- zł, wywóz nieczystości [...],- zł, opłaty TV [...],- zł, ubezpieczenie oraz eksploatacja samochodu córki [...],- zł, ubezpieczenie domu [...],- zł, wyżywienie [...] zł, środki czystości [...] zł, koszty leczenia [...] zł, koszty nauki, - czesne, podręczniki i opłaty szkolne [...] zł, niektóre koszty studiów córki – opłata za stancję w [...] oraz przejazdy koleją i komunikacją miejską w [...][...] zł, telefon [...] zł. Skarżąca podała, że nie spłaca kredytu zaciągniętego w[...], roszczenie banku zaspokajane jest z egzekucji udziałów w nieruchomości przy ul. [...] należącej do wnioskodawczyni i jej męża oraz z wynagrodzenia. Skarżąca oświadczyła, że nie uzyskuje innych dochodów poza wynagrodzeniem za pracę. Starsza córka w miesiącach lipiec – wrzesień 2014 r. otrzymała wynagrodzenie w łącznej kwocie [...] zł za trzy miesiące, a środki te zostały przeznaczone na bieżące płatności. Obecnie żadna z córek nie otrzymuje ani stypendium ani innej formy wsparcia. Starsza córka posiada 49 udziałów o wartości [...] zł w spółce [...] z o.o. Spółka rozpoczęła działalność gospodarczą we wrześniu 2014r. Skarżąca ani żadna z osób pozostających w gospodarstwie domowym nie prowadzą działalności gospodarczej. Córki wnioskodawczyni są właścicielami domu jednorodzinnego, Sąd Rejonowy w[...] w wyroku z 2006 r. wyraził zgodę na sprzedaż poprzedniego, znacznie większego domu należącego wówczas do małoletnich córek skarżącej celem spłaty ciążącej na tamtej nieruchomości pożyczki hipotecznej, a z pozostałej kwoty uzyskanej ze sprzedaży domu nakazał zakup działki budowlanej i wybudowanie na niej domu dla córek. Samochód osobowy należący do córki o wartości ok.[...] ,- zł został zakupiony za środki uzyskane ze sprzedaży poprzedniego pojazdu o podobnej wartości. Skarżąca oświadczyła, że ona, jej mąż, jak i żadna inna osoba nie udzielały córkom od 2005 r. żadnej darowizny. Skarżąca podała, że małżonek nie otrzymał wynagrodzenia w okresie ostatnich trzech miesięcy z uwagi na brak zatrudnienia. Do pisma załączyła kserokopie zeznań rocznych podatkowych za 2012 i 2013 r. złożonych przez nią i małżonka, zaświadczenie o zatrudnieniu z dnia 13 października 2014 r., wyciąg z [...] i z[...]. Z oświadczeń skarżącej wynika, że ona i jej starsza córka posiadają rachunki bankowe. W dniu [...] grudnia 2014r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, strona skarżąca złożyła sprzeciw w którym wskazała, że z powodu braku wiedzy o przyczynach odmowy przyznania prawa pomocy uzupełni sprzeciw o uzasadnienie sprzeciwu po zapoznaniu się z aktami. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na mocy art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako p.p.s.a.), przyznane prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ustanowionej w art. 199 p.p.s.a. zasady ponoszenia przez stronę postępowania sądowego jego kosztów. Ponadto instytucja ta, która ma gwarantować stronie możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi nie tylko odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony, ale także od zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Skoro przyznanie takiej pomocy skutkuje wydatkami z budżetu państwa, to korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami (por. wyrok NSA z 4 lipca 2013 r., II GZ 324/13, LEX nr 1335108; wyrok NSA z 29 maja 2013 r., II OZ 406/13, LEX nr 1319089). Podkreślić też należy, że obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów. Wymóg ponoszenia kosztów sądowych nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (wyrok NSA z 25 kwietnia 2013 r., II OZ 313/13, LEX nr 1320752). W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to winno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na finansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych strona powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe (wyrok NSA z 4 lipca 2013 r., II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (wyrok NSA z 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, LEX nr 1319081). Wydaje orzeczenie na podstawie oświadczenia strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dokumentach. Wymaga to przedstawienia przez stronę wszelkiej możliwej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej, a zwłaszcza, gdy została do tego zobowiązana przez sąd (por. wyrok NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13, LEX nr 1320697). Przytoczone w oświadczeniu okoliczności i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie wnioskodawcy, a do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Oceniając sytuację materialną strony, sąd bada nie tylko jej dochody, ale również czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych (wyrok NSA z 21 maja 2013 r., II OZ 382/13, LEX nr 1319080). Oceniając przedstawioną sytuację materialną skarżącej, Sąd uznał, iż nie zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę sytuację rodzinną, majątkową i finansową wnioskodawczyni Sąd stwierdził, iż skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy. Z dokumentów, którymi Sąd dysponował wynika, że skarżąca pozostaje w związku małżeńskim, pomiędzy małżonkami istnieje rozdzielność majątkowa małżeńska, małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni pozostaje również we wspólnym gospodarstwie domowym z córkami w wieku 18 i 24 lat, przy czym, jak wynika z akt administracyjnych, skarżąca płaci alimenty na córki. Skarżąca i jej mąż nie posiadają majątku, córki posiadają dom jednorodzinny o pow. 190 m2, starsza córka posiada również samochód osobowy marki [...] o wartości ok.[...],- zł oraz 49 udziałów w spółce z o.o. o wartości [...] zł. Obecnie skarżąca i osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym utrzymują się z dochodów skarżącej z tytułu wynagrodzenia za pracę i z alimentów, które łącznie wynoszą ok. [...] zł (ok. [...] zł alimenty + [...] zł kwota wynagrodzenia wypłacana skarżącej po potrąceniu alimentów). Skarżąca podała, że koszty miesięcznego utrzymania [...] zł. Z oświadczeń skarżącej wynika, że nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów, małżonek od trzech miesięcy nie pracuje, starsza córka w okresie wakacyjnym uzyskała dochód w wysokości [...] zł (za trzy miesiące), a zatem średniomiesięczny dochód córki wyniósł ok. [...] zł. Biorąc pod uwagę wyjaśnienia skarżącej zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz w piśmie uzupełniającym, w zakresie uzyskiwanego dochodu, należy podnieść, że pozostają one w sprzeczności ze wskazanymi wydatkami, przy uwzględnieniu, że skarżąca nie zadeklarowała oszczędności czy uzyskiwania dodatkowego dochodu. W złożonych oświadczeniach podała, że dochody skarżącej i osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym, łącznie wynoszą ok. [...]zł natomiast koszty miesięcznego utrzymania [...]zł. W takiej sytuacji uznać należy, że składane przez stronę oświadczenia są nierzetelne i niewiarygodne, albowiem nielogiczna jest sytuacja, w której wydatki skarżącej i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, przewyższają wykazane dochody, przy czym strona i osoby pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiadają żadnych oszczędności oraz nie uzyskują dodatkowych dochodów. Tymczasem chcąc skorzystać z prawa pomocy, skarżąca winna liczyć się z koniecznością udzielenia wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej oraz pozostałych członków rodziny, a także udokumentowania podnoszonych okoliczności. O braku rzetelności przedstawionej przez stronę sytuacji finansowej świadczy również przedłożony wyciąg z rachunku bankowego. Pomimo wezwania do złożenia wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy skarżąca przedłożyła wyciągi ze swojego rachunku bankowego sporządzone na dzień [...] września 2014 r. i [...] października 2014 r. Z wyciągów tych nie wynika w jakiej wysokości i z jakiego tytułu na ten rachunek wpływają środki pieniężne. Ponadto zauważyć należy, że środki dostępne na wyciągu z dnia [...].09.2014 r. wynosiły [...] zł, na wyciągu z dnia [...].10.2014 r. [...]zł. Skarżąca załączyła również wyciąg z rachunku bankowego prowadzonego przez [...] "Konto<30", saldo początkowe na tym rachunku na dzień [...].04.2014 r. wynosiło [...] zł, saldo końcowe na dzień [...].10.2014 r. [...] zł. Na ten rachunek w dniu [...].10.2014 r. wpłynęły tytułem "Wynagrodzenie za wrzesień 2014 r." środki w wysokości [...]zł oraz tytułem "X.A [...]" w wysokości [...]zł. Z wyciągu nie wynika w jakiej wysokości i z jakiego tytułu na ten rachunek wpływały środki pieniężne we wcześniejszym okresie. Zauważyć również należy, że z przedłożonych przez skarżącą wyciągów z rachunków bankowych wynika, że saldo na tych rachunkach jest dodatnie, co świadczy o posiadaniu przez stronę jednak jakiś oszczędności. Podkreślić należy, że postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącej w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, bądź są sprzeczne, mimo istniejącego po stronie skarżącej ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Zauważyć należy, że strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienia NSA z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt I FZ 221/11, LEX nr 948887; z dnia 27 września 2011 r., sygn. akt II GZ 427/11, LEX nr 1151759; z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt II FZ 569/11, LEX nr 984607; z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt II GZ 473/11, LEX nr 984650; z dnia 16 grudnia 2011 r., sygn. akt I FZ 479/11 LEX, nr 1148689). To na wnioskodawcy ciąży obowiązek rzetelnego współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź składanie niepełnych lub sprzecznych oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt II GZ 165/11, LEX nr 786130; z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. akt I GZ 455/10, LEX nr 711445). Tak więc, w sytuacji, gdy strona uchyla się od przedstawienia rzetelnych informacji, w sposób wybiórczy bądź ze sobą sprzeczny przedstawia okoliczności związane z sytuacją materialną i rodzinną, akcentując przy tym te z nich, które mogłyby świadczyć o jej trudnej sytuacji, to powinna liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał podstaw do przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2010 r., sygn. akt II FZ 607/10, LEX nr 742666). Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.