I OW 205/18

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Wiśniewska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Starosty D. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Starostą D. a Starostą Powiatu B. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego D. K. umieszczonego w rodzinie zastępczej postanawia: wskazać Starostę D. jako organ właściwy w sprawie. UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia [...] października 2018 r. Starosta D. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Starostą Powiatu B. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego D. K. umieszczonego w rodzinie zastępczej, wskazując Starostę Powiatu B. jako organ właściwy w sprawie. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że Sąd Rejonowy w D. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2018 r., sygn. akt [...], w trybie zabezpieczenia – do czasu prawomocnego zakończenia postępowania o pozbawienie wykonywania władzy rodzicielskiej E. K. i T. K. nad małoletnim D. K. oraz o ustanowienie rodziny zastępczej dla małoletniego – powierzył bezpośrednią pieczę na zasadzie rodziny zastępczej babce M. M. oraz dziadkowi J. M., zamieszkałym [...], L. (powiat D.), poczynając od dnia [...] kwietnia 2018 r. i w tym zakresie zmienił swoje wcześniejsze postanowienie z dnia [...] czerwca 2017 r. o powierzeniu bezpośredniej pieczy nad małoletnim babce oraz dziadkowi. Sąd uznał, że rodzice małoletniego nie starają się regularnie kontaktować z synem, a ich zachowanie w stosunku do dziadków, jak i syna, stwarza problemy związane z załatwianiem wszelkich spraw opiekuńczo-wychowawczych oraz utrudnia sprawowanie przez dziadków prawidłowej opieki nad wnuczkiem. Powołując się na art. 191 ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (tj. Dz.U. z 2018 r. poz. 998, dalej: "ustawa"), organ wnioskujący wskazał, że w zakresie obowiązku ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej, odpłatność ponosi powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Zgodnie z art. 26 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1025, dalej: "kc"), miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. W ocenie organu, mając na uwadze, że zarówno matka, jak i ojciec dziecka, w dniu [...] kwietnia 2018 r. mieli pełną władzę rodzicielską nad dzieckiem, właściwy miejscowo do ponoszenia odpłatności jest powiat B. według miejsca zamieszkania rodziców (J.). W odpowiedzi na powyższy wniosek Starosta Powiatu B. zarzucił, że organem właściwym do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego D. K. umieszczonego w rodzinie zastępczej jest Starosta D., bowiem Sąd Rejonowy w D. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia [...] czerwca 2017 r., sygn. akt [...] bezpośrednią pieczę nad dzieckiem powierzył jego dziadkom M. i J. M., zamieszkałym w L., powiat D. W ocenie organu, w zaistniałej sytuacji zastosowanie powinien mieć art. 27 kc, zgodnie z którym, miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna. Oznacza to, że małoletni przed utworzeniem po raz pierwszy opieki na zasadzie rodziny zastępczej, tj. w dniu [...] kwietnia 2018 r., mieszkał w miejscowości swoich opiekunów dziadków, czyli na terenie powiatu D. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, dalej "ppsa") Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość powstałe między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, jeżeli odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. W niniejszej sprawie mamy do czynienia ze sporem o właściwość w ujęciu negatywnym, bowiem żaden z organów nie uznaje się właściwy do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego D. K. umieszczonego w rodzinie zastępczej. Właściwość w zakresie obowiązku ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej określa art. 191 ust. 1-3 ustawy. W pierwszej kolejności ponosi je powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Dopiero, jeśli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, zastosowanie znajduje zasada określona w ust. 2, zgodnie z którą właściwy jest powiat ostatniego miejsca zameldowania dziecka na pobyt stały. W ostatniej kolejności właściwy jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej. Powołana ustawa nie zawiera definicji pojęcia "miejsce zamieszkania", a zatem przy jego ustaleniu należy posłużyć się uregulowaniem zawartym w art. 25 kc, zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Oznacza to, że miejscem pobytu stałego osoby fizycznej jest miejscowość, w której koncentrują się jej czynności życiowe, bez względu na adres zameldowania. Na prawną konstrukcję miejsca zamieszkania składają się dwa elementy: zewnętrzny, tj. przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości oraz wewnętrzny, tj. wola, zamiar stałego pobytu. Oba te elementy muszą występować łącznie. Z kolei miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców lub tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (art. 26 § 1 kc). W sytuacji, gdy władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego ono stale przebywa. Jeżeli natomiast dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (art. 26 § 2 kc). Zgodnie natomiast z art. 27 kc, miejscem zamieszkania osoby pozostającej pod opieką jest miejsce zamieszkania opiekuna. W przedmiotowej sprawie Sąd Rejonowy w D. powołanym wyżej postanowieniem z dnia [...] czerwca 2017 r., w trybie zabezpieczenia – do czasu prawomocnego zakończenia postępowania o pozbawienie wykonywania władzy rodzicielskiej E. K. i T. K. nad małoletnim D. K. oraz o ustanowienie rodziny zastępczej dla małoletniego – powierzył bezpośrednią pieczę nad dzieckiem jego dziadkom M. i J. M. Sąd ten wskazał, że rodzice małoletniego D., będący osobami niepełnosprawnymi, głuchoniemymi, opuścili swoje dziecko, a jego wychowywaniem oraz leczeniem właściwie od urodzenia zajmują sie dziadkowie, z którymi chłopczyk cały czas przebywa i jest emocjonalnie z nimi związany i którzy na bieżąco zaspokajają wszystkie jego potrzeby, darząc go miłością. Z tych przyczyn uznał, że mając na względzie dobro małoletniego i konieczność zapewnienia mu poczucia bezpieczeństwa oraz stabilizacji, należy powierzyć pieczę nam małoletnim jego dziadkom. Kolejnym postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2018 r., wydanym także w trybie zabezpieczającym, Sąd ten powierzył bezpośrednią pieczę na zasadzie rodziny zastępczej dziadkom małoletniego, poczynając od dnia [...] kwietnia 2018 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powierzenie dziadkom przez sąd opiekuńczy postanowieniem z dnia [...] czerwca 2017 r., w ramach środka zabezpieczającego, bezpośredniej pieczy nad małoletnim jest jednoznaczne z ustaleniem dla tego dziecka miejsca jego zamieszkania u dziadków. Skoro zatem małoletni nie przebywa stale u żadnego z rodziców, lecz u swoich dziadków, którzy go wychowują i się nim opiekują, to należy przyjąć, że tam jest jego miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 26 § 2 kc. Z tych przyczyn należy przyjąć, że miejscem zamieszkania małoletniego D. K. przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy są L., tym samym na podstawie art. 191 ust. 1 ustawy, zobowiązany do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniego w rodzinie zastępczej jest Starosta Powiatu D. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 ppsa, postanowił jak w sentencji.