II FZ 326/08

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Sędzia WSA del. Sławomir Presnarowicz po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E. M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 8 listopada 2007 r. sygn. akt I SA/Wr 1788/06 z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wydanego w sprawie ze skargi E. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 18 września 2006 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia jako bezzasadnych zarzutów na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu nieziszczenia składek za okres I-V 2002 r. postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 8 listopada 2007 r., sygn. akt l SA/Wr 1788/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, zwany dalej WSA, odmówił E. M. przyznania prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 18 września 2006 r. Nr [...] w przedmiocie oddalenia jako bezzasadnych zarzutów na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu nieziszczenia składek za okres I - V. 2002 r. Podstawą prawną powyższego orzeczenia WSA był art. art. 245 oraz, art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. ), określanej dalej, jako p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynikało, że WSA zarządzeniem z dnia 7 grudnia 2006 r. wezwał E. M. - na podstawie art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a. oraz § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 221, poz. 2193), do uiszczenia wpisu sądowego od skargi z dnia 3 listopada 2006 r. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 18 września 2006 r. - w kwocie 100 zł. Na powyższe zarządzenie E. M. pismem z dnia 8 stycznia 2007 r. wniosła zażalenie domagając się jego uchylenia w całości oraz zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. Postanowieniem z dnia 16 lipca 2007 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił niniejsze zażalenie, jako nie zasługujące na uwzględnienie, pozbawione usprawiedliwionych podstaw. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, iż zaskarżone zarządzenie w zakresie wezwania skarżącej do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł. odpowiada prawu. Odnosząc się natomiast do zawartego w zażaleniu żądania przyznania skarżącej prawa pomocy stwierdził, iż rozpoznawanie przedmiotowych wniosków należy do kompetencji właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Nadto E. M. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu sporządzony na urzędowym formularzu odrębny wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazując, iż osiągany przez nią dochód nie pozwala na uiszczenie wpisu, który stanowi 1/6 uzyskiwanego dochodu. Podniosła nadto, iż posiada zadłużenie w ZUS, jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym - wymaga leczenia i rehabilitacji. Na jej utrzymaniu pozostaje mąż, który jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni wskazała, iż prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z mężem, nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych, ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3000 zł. W prowadzonym gospodarstwie domowym dochody osiąga tylko skarżąca z tytułu renty w kwocie 650 zł. Strona dodała, iż w styczniu 2007 r. zakończyła działalność gospodarczą. Z przedłożonych na wezwanie referendarza sądowego w WSA dokumentów wynika, iż małżonkowie, rozliczający się oddzielnie, w 2006 r. uzyskali łączny przychód w wysokości 56.353,09 zł, ponieśli koszty uzyskania przychodów w kwocie 27.645,18 zł i osiągnęli dochód w kwocie 28.707,91 zł. Strona nadto przedłożyła zestawienie dochodów i rozchodów, w którym wykazała jako dochód kwotę renty oraz dochód z działalności gospodarczej w kwocie 1.000 zł. Jako wydatki wyliczyła ratę kredytu w kwocie 1.000 zł i podała, że 384 zł pozostaje na konieczne utrzymanie. Z wyciągów posiadanego rachunku bankowego, związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą wynika, że skarżąca na ten rachunek uzyskała dwa przelewy od innych firm, a saldo na dzień 31 sierpnia wyniosło (-) 12,55 zł. Nadto przedłożony został także akt notarialny, który dokumentuje dokonanie darowizny 1/10 części użytkowania wieczystego działki i nieruchomości położonej pod adresem zamieszkania strony. Postanowieniem z dnia 1 października 2007 r., referendarz sądowy WSA odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Odpis powyższego postanowienia doręczono wnioskodawczyni w dniu 12 października 2007 r., która to w dniu 19 października 2007 r. wniosła sprzeciw żądając uchylenia wyżej wskazanego orzeczenia referendarskiego. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy, WSA między innymi podkreślał, że w niniejszej sprawie skarżąca wzywana, nie dostarczyła informacji wskazanych przez referendarza sądowego, w tym min. szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków (opłaty, żywność, środki higieny, ubrania lekarstwa, spłata kredytów) ze wskazaniem źródeł ich finansowania. Natomiast w sprzeciwie podniosła, iż przy ustalaniu jej sytuacji majątkowej nie wzięto pod uwagę stanu jej zdrowia, wysokości wydatków koniecznych, które musi ponieść na utrzymanie siebie i męża, czy też na zakup leków i rehabilitację. Jednocześnie jednak, jak zauważał WSA, nie przedstawiła innych dokumentów, których treść uprawdopodobniłaby, iż jej sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie jej wniosku. W konsekwencji Sąd nie mógł w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości ustalić sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. W tej sytuacji przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być relatywnie odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których - w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów zostałby przeniesione. W ocenie WSA, podkreślenia wymaga również okoliczność, iż E. M. na urzędowym formularzu wniosku podała, iż jej jedynym źródłem dochodu jest renta, z której utrzymuje siebie i męża, a prowadzoną dotychczas działalność gospodarczą zakończyła w styczniu 2007 r. Podczas, gdy w odpowiedzi na wezwanie Sądu, wskazała jako jedno ze źródeł dochodów, z których pokrywa wydatki, działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody w kwocie 1.000 zł. Treść materiału dowodowego zawartego w aktach niniejszej sprawy obligowała WSA do stwierdzenia, iż nie została spełniona przesłanka przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie, E. M. złożyła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jego uchylenie w całości. W uzasadnieniu między innymi wskazywała, że prawo pomocy powinno być rozpatrywane w dwóch aspektach, tj. z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych strony oraz jej możliwości w tym zakresie. W części dotyczącej tego drugiego aspektu, E. M. podkreślała, że zwolnienie jej z kosztów sądowych, dotyka uprawnień zaliczanych do praw człowieka. W tej części wywodów skarżąca powołała się na unormowania ponadnarodowych aktach ratyfikowanych przez Polskę oraz Konstytucję RP. E. M. w końcowej części uzasadnienia podkreślała, że jej sytuacja jest bardzo trudna, a ona rzetelnie przedstawiła swój stan majątkowy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do regulacji z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykładnia wyżej przytoczonych przepisów prawa wskazuje, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, iż znajduje się w takim położeniu, iż nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania, i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc Państwa. Przepisy dotyczące prawa pomocy nie zawierają wyczerpującego katalogu danych, które wnioskodawca powinien przedstawić składając wniosek o przyznanie tego prawa. Zgodnie jednak z art. 252 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Zatem wniosek ten powinien obejmować dane, umożliwiające rzetelną ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, iż WSA właściwie ocenił wniosek skarżących. Słusznie Sąd administracyjny I instancji podkreślał, że to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie. Tymczasem w niniejszej sprawie skarżąca wzywana, nie dostarczyła informacji wskazanych przez referendarza sądowego, w tym min. szczegółowego - określonego kwotowo - zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków (opłaty, żywność, środki higieny, ubrania lekarstwa, spłata kredytów) ze wskazaniem źródeł ich finansowania. Nie przedstawiła także innych dokumentów, których treść chociażby uprawdopodobniłaby, iż jej sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie jej wniosku. Zasadnie podnosi WSA, iż E. M. na urzędowym formularzu wniosku podała, iż jej jedynym źródłem dochodu jest renta, z której utrzymuje siebie i męża, a prowadzoną dotychczas działalność gospodarczą zakończyła w styczniu 2007 r. Podczas, gdy w odpowiedzi na wezwanie WSA, wskazała jako jedno ze źródeł dochodów, z których pokrywa wydatki, działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochody w kwocie 1.000 zł. Nadto, pomimo wezwania do przedstawienia szczegółowego zestawienia miesięcznego wydatków wraz z dowodami opłat, ograniczyła się jedynie do wskazania wydatku jakim jest rata kredytowa. Podczas gdy fakt spłaty raty kredytu nie wynika z przedstawionych wyciągów rachunku bankowego. W najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 - nie publikowane). Odpowiadając na zarzut skarżącej odnośnie naruszenia art. 255 w związku z art. 252 p.p.s.a., czyli brak wezwania przez WSA składającej wniosek na posiedzenie, należy uznać go za całkowicie nieusprawiedliwiony. Należy bowiem podkreślić, że stosownie do treści art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 tejże ustawy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W świetle powyższych unormowań nie ma wątpliwości, że to WSA jest uprawniony do dokonania oceny, czy oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., jest wystarczające, czy też jest niewystarczające. Jeżeli WSA w oparciu o ten przepis nie wzywał skarżącej na posiedzenie aby uzyskać wiarygodne dane o jej dochodach i sytuacji życiowej, to oznacza, że uznał tą czynność za zbędną. Mając na uwadze powyższe wywody Naczelnego Sądu Administracyjnego należy stwierdzić, że w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia unormowań zawartych w ponadnarodowych aktach ratyfikowanych przez Polskę, ani również nie uchybiono zarzucanym przepisom Konstytucji RP. Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. ).