VIII SA/Wa 593/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński (sprawozdawca) Sędzia WSA Cezary Kosterna Sędzia WSA Leszek Kobylski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 22 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2020 r. znak [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. UZASADNIENIE Syg. akt VIII SA/Wa 593/20 Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2020 roku, nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławczego w R. biorąc za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego(DZ.U z 2020 roku, poz. 256 dalej kpa) po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym odwołania D. M. od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia [...] czerwca 2020 roku, nr [...] odmawiającej skarżącemu przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na leki, środki czystości, odzież i koszty związane z utrzymaniem mieszkania – orzekło – utrzymać w mocy zaskarżoną decyzję. Podstawą rozstrzygnięcia były następujące ustalenia i ocena prawna. Decyzją z [...] czerwca 2020 roku Burmistrz Miasta i Gminy S. odmówił D.M. przyznania świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na leki, środki czystości, odzież i na koszty związane z utrzymaniem mieszkania. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podał, że dochód czteroosobowej rodziny skarżącego wyniósł [...] zł, co stanowi kwotę [...] zł na osobę i przekracza kwotę ustawowego kryterium dochodowego Organ wskazał, iż podstawą materialnoprawną roszczenia był przepis art. 41 ustawy z 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej( DZ.U z 2019 roku, poz. 1507 ze zm. dalej jako ustawa). Zdaniem organu w ostatnim czasie nie zaistniały żadne szczególne okoliczności ani nieprzewidziane zdarzenia, które spowodowałyby zachwianie bytu rodziny i uzasadniałyby przyznanie zasiłku celowego na zgłoszoną potrzebę. W roku zgłoszenia wniosku skarżący trzykrotnie otrzymał pomoc w formie zasiłku celowego. Organ wyjaśnił, iż rodzina w miesiącu czerwcu 2020 roku otrzymała skierowanie do pomocy żywnościowej w ramach programu operacyjnego – pomoc żywnościowa 2014- 2020 współfinansowanego z Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym w Podprogramie 2019. Od decyzji organu pierwszej instancji odwołanie złożył D. M.. W uzasadnieniu odwołania podnosił, iż niezrozumiałym dla niego jest pozbawienie go otrzymywanego dotychczas zasiłku celowego w sytuacji gdy dochód rodziny nie uległ zmianie. Wyjaśniał, że żona ma dwoje dzieci [...] letnią córkę i [...] letniego niepełnosprawnego syna. Żona nie pracuje, dużo pieniędzy przeznacza na lekarzy i leki. Skarżący również leczy się [...] i [...]. W obecnym czasie sytuacja finansowa rodziny pogorszyła się. Pogorszył się również jego stan zdrowia w związku z czym obecnie nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Obecnie kontynuuje leczenie prywatnie co powoduje, iż na to przeznaczać określone środki pieniężne. Organ odwoławczy wskazał, iż skarżący wnioskiem z dnia [...] czerwca 2020 roku zwrócił się do organu o przyznanie zasiłku celowego na leki, środki czystości, ubrania, rachunki. Z przeprowadzonego wywiadu wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żona i jej dziećmi. Małżonkowie są wieku aktywności zawodowej, nie pracują zawodowo, ani też dorywczo. Dzieci są w wieku szkolnym. Zgodnie z orzeczeniem skarżący został zaliczony do [...] stopnia niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem odpowiedniego zatrudnienia na stanowisku pracy z przystosowaniem do stopnia niepełnosprawności. Z wywiadu wynika, że skarżący na leki wydaje [...] zł miesięcznie, żona [...] zł, córka [...] zł, syn [...] zł. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku – źródłem dochodu był zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł, dodatek z tytułu z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego w wysokości [...] zł, dodatek do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości w której znajduje się szkoła w kwocie [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny w wysokości [...] zł, świadczenie pielęgnacyjne w kwocie [...] zł, świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny przyznany dla D. M. w wysokości [...] zł. Łącznie dochód rodziny wyniósł [...] zł, zaś na osobę w rodzinie kwotę [...] zł. Zgodnie z art. 8 ust.1 ustawy w związku z § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 11 lipca 2018 roku w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej( DZ.U z 2018 roku, poz. 1358 dalej rozporządzenie) prawo do świadczeń z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art.41, art. 53a i art.91 przysługuje osobie w rodzinie, której dochód nie przekracza kwoty 528 zł. Dochód w rodzinie skarżącego przekracza wyżej powołaną kwotę. Skarżący zatem nie spełnia warunków do objęcia pomocą na zasadach ogólnych. Jednym z wyjątków jest uregulowanie zawarte w art. 41 pkt 1 ustawy, który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy w wysokości nie przekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Ustawa nie określa pojęcia ,, szczególnie uzasadnionego przypadku ‘’, ale orzecznictwie sądów administracyjnych istnieje pogląd, że szczególnie uzasadniony przypadek to sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych, ani do zdarzeń nadzwyczajnych. Ta forma świadczenia przyznawana jest w formie uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet przy zaistnieniu przesłanek do jej otrzymania nie każda osoba musi je otrzymać. W przedmiotowej sprawie zdaniem organu odwoławczego nie została przekroczona granica uznania administracyjnego. Przed wydaniem decyzji przeprowadzono postepowanie wyjaśniające w ramach którego dokonano niezbędnych ustaleń faktycznych w zakresie sytuacji życiowej skarżącego, obejmujących jego sytuację rodzinną, mieszkaniową, zdrowotną oraz finansową. W ocenie organu w sytuacji skarżącego nie wystąpiło nic nieprzewidzianego i niespodziewanego, co uzasadniałoby udzielenie mu tego typu pomocy. Skarżący w 2020 roku uzyskał pomoc w formie zasiłku celowego specjalnego. Ponadto rodzina w miesiącu czerwcu 2020 roku otrzymała skierowanie do pomocy żywnościowej. Organ wskazywał, że zasiłek celowy jest świadczeniem jednorazowym przyznawanym jedynie przy wystąpieniu szczególnie uzasadnionych przypadków Organ nie ma obowiązku przyznania przedmiotowego świadczenia w każdym przypadku złożenia wniosku. Nadto organ odwołał się do art. 3 ust.4 ustawy według którego potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy społecznej powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, która dysponuje określonymi środkami przeznaczonymi na ten cel. Skargę na decyzję organu odwoławczego wniósł D. M.. W uzasadnieniu skargi podnosił, iż zostało naruszone jego prawo do pomocy społecznej i naraża go na niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Argumentował, iż jest osobą, która od dzieciństwa choruje na [...] i w związku z tym leczy się u neurologa. Wskazywał, że jego żona ma dwoje dzieci, z tym, że młodszy syn jest niepełnosprawny i choruje na [...]. Podnosił, iż rodzina zasadniczo utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej. Argumentował, że znaczna część środków otrzymywanych z pomocy społecznej musi być przeznaczona na leczenie zarówno syna żony, jak i skarżącego, a z uwagi na pandemię w dużej części jest to leczenie płatne w prywatnych gabinetach. W odpowiedzi na skargę organ wnosił i jej oddalenie podtrzymując dotychczas zaprezentowaną argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji), zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta dokonywana jest według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, sąd każdorazowo obowiązany jest w pierwszej kolejności zbadać, czy postępowanie administracyjne zostało prawidłowo przeprowadzone w sprawie przez właściwe organy administracji publicznej. Obowiązany jest przy tym ocenić, czy w sprawie został prawidłowo ustalony stan faktyczny, czy stronie skarżącej organy zapewniły możliwość uczestniczenia w postępowaniu, a także czy organy dokonały prawidłowej wykładni mających zastosowanie w sprawie przepisów materialnoprawnych. Należy zauważyć, że postępowanie administracyjne jest zorganizowanym procesem stosowania prawa, który obejmuje następujące etapy: a) ustalenie, jak norma obowiązuje w znaczeniu dostatecznie określonym na potrzeby rozstrzygnięcia; b) uznanie za udowodniony fakt na podstawie określonych materiałów i w oparciu o przyjętą teorię dowodów; c) subsumpcja faktu uznanego za udowodniony, pod stosowaną normę prawną; d)wiążące ustalenie konsekwencji prawnych faktu uznanego za udowodniony na podstawie stosowanej normy. W ocenie Sądu biorąc pod uwagę wyżej przedstawione kryteria należy uznać, iż przedmiotowa skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu przeprowadzone w sprawie przez organy administracji publicznej postępowanie wyjaśniające oraz zastosowanie przepisów prawa materialnego zasługują na akceptacje. W związku z przekroczeniem kryterium dochodowego rozważane było przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Decyzja w tym zakresie jest decyzją uznaniową. Orzeczenie podjęte w ramach uznania administracyjnego musi bowiem zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy, w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy oraz jej analizą, z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Przy czym w orzecznictwie sądowym wskazuje się, iż sądowa kontrola uznania administracyjnego jest ograniczona wyłącznie do oceny tego, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. Organ administracji powinien zatem nie tylko poczynić ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwić sprawę, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Następnie powinien rozważyć szczegółowo kwestie istnienia, bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności, uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania - co następnie winno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Zdaniem Sądu materiał dowodowy, znajdujący się w aktach sprawy, nie daje podstaw do stwierdzenia, iż wskazanym wyżej powinnościom w toku postępowania administracyjnego uchybiono. Wniosek skarżącego został bowiem rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej w oparciu o materiał dowodowy sprawy, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków nie można uznać za dowolne. W tym miejscu należy podnieść, że z uwagi na powołane powyżej uznanie administracyjne wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu analizy, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny. Nadto należy zwrócić uwagę, iż organ ma określony budżet z przeznaczeniem na pomoc społeczną i planując wydatki musi brać pod uwagę również potrzeby innych podmiotów uprawnionych. Organ zasadnie wskazywał na zakres pomocy uzyskanej w roku 2020 przez skarżącego. Organ nie jest w stanie zaspokoić wszystkich potrzeb danej osoby, czy też rodziny nawet jeżeli spełniałaby kryteria pomocy. Uznanie administracyjne daje organowi prawo do załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny oraz możliwości organu związane z posiadanymi uprawnieniami i środkami. Tym samym wnioskodawca nie zawsze musi otrzymać świadczenie, o które się ubiega, a ponadto nie w każdej sytuacji pomoc taką należy mu przyznać w oczekiwanej formie i wysokości. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zasadnie akcentuje się, że uznanie administracyjne pozwala organowi administracyjnemu na wybór rozstrzygnięcia, które organ ten uważa za najbardziej właściwe przy uwzględnieniu celów pomocy społecznej, możliwości finansowych organu oraz liczby osób wnioskujących o udzielenie określonej formy świadczenia. Organ nie ma obowiązku spełnienia każdego żądania wnioskodawcy gdyż rozważenie wszystkich okoliczności faktycznych oznacza z jednej strony konieczność zbadania sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej świadczeniobiorcy, z drugiej zaś uwzględnienia także możliwości finansowych organu pomocy (por. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 407/12, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt l OSK 1464/06 – Lex nr 299415; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt l OSK 624/07 – Lex nr 500091; z dnia 21 grudnia 2005 r. sygn. akt I OSK 658/05 – Lex nr 502005; z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10). Z tych też względów orzeczono jak na wstępie biorąc za podstawę art. 151 p.p.s.a.