II SA/Gl 1406/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi D. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 25 lipca 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2077/2022/10724 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Pismem z dnia 17 grudnia 2021 r. D. N. (dalej: "strona" lub "skarżąca"), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wystąpiła do Prezydenta Miasta C. (dalej: "Prezydent" lub "organ I instancji") o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką I. T. w stosunku do której zostało wydane orzeczenie Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia [...] r. zaliczające ją do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Z orzeczenia wynikało, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] r. Strona ma ustalone prawo do emerytury co potwierdza pismo z dnia 01.03.2021 r. z ZUS Oddział w C. Z uwagi na powyższe organ I instancji decyzją z dnia 22.02.2022r. odmówił stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Strona wniosła od tej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. Kolegium decyzją nr SKO.PSŚ/41.5/1049/2022/5165AK z dnia 5 maja 2022 r. uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po przeprowadzeniu ponownego postępowania organ I instancji decyzją z dnia 06 czerwca 2022 r. nr [...] odmówił stronie przyznania przedmiotowego świadczenia ze względu na fakt, że strona ma przyznane prawo do świadczenia emerytalnego, a ponadto zaznaczono, że niepełnosprawność matki strony powstała później niż w okresie, o którym mowa w art. 17 ust. 1b pkt. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U z 2022 r., poz. 615) – dalej: "u.ś.r.". Od tej decyzji odwołała się strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając organowi I instancji: 1. Naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. 2. Naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji tj. art. 17 ust. 5 lit. a w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. poprzez uznanie, że fakt nabycia przez skarżącą prawa do emerytury jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia, w sytuacji gdy nie została ona poinformowana o konieczności zawieszenia emerytury w ten sposób, że okoliczność pobierania emerytury jest to jedyna przesłanka negatywna do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. 3. Naruszenie przepisów postępowania, które ma istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 9 i 79a k.p.a. poprzez nieudzielenie stronie informacji, że pobieranie przez skarżącą emerytury jest jedyną przesłanką uniemożliwiającą przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazując na powyższe zarzuty strona wniosła o uwzględnienie odwołania i o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej: "Kolegium") decyzją z dnia 25 lipca 2022 r. nr SKO.PSS/41.5/2077/2022/10724 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji Kolegium przywołało niesporny stan faktyczny sprawy i opisało przebieg postępowania przed organem I instancji. Przytoczyło także brzmienie art. 17 u.ś.r. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu Kolegium zgodziło się z zrzutem odwołania dotyczącym braku podstaw do odmowy przyznania świadczenia na podstawie art. 17 ust.1b u.ś.r. przywołując wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 i jego skutki dla stosowania powołanego przepisu prawa. Dalej Kolegium odniosło się do drugiej przesłanki odmowy poznania świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art.17 ust. 5 pkt 1 lit a u.ś.r. i przytoczyło orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczące tego przepisu. W wyniku analizy orzecznictwa sądów administracyjnych Kolegium podniosło, że w całości podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 października 2020r., sygn. akt; II SA/Gl 576/20. Konsekwencją przyjęcia takiego stanowiska przez Kolegium było uznanie, że organ I instancji dopełnił wymaganych prawem czynności, które umożliwiały stronie podjęcie decyzji co do tego, czy będzie dalej pobierała emeryturę czy też zawiesi prawo do emerytury. Kolegium wskazało, że w decyzji z dnia 05.05.2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1049/2022/5165AK wyraźnie poinformowało stronę o treści art. 9 i art. 79a k.p.a. Kolegium podniosło również, że jeżeli organ I instancji wykaże, że jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury, wówczas o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Kolegium podniosło ponadto, że organ I instancji w piśmie z dnia 19.05.2022 r. poinformował stronę, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie emerytury. Wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U z 2022 r., poz. 504). Strona złożyła w dniu 18.01.2022 r. oświadczenie "pobieram świadczenie z ZUS (emeryturę) nie wystąpiłam do ZUS o zawieszenie świadczenia" a ponadto w dniu 03.06.2022 r. złożyła kolejne oświadczenie, że "przed pobieraniem świadczeń emerytalnych nie pracowała przez okres około 20 lat, na dzień dzisiejszy emerytury nie zawieszałam". W ocenie Kolegium w rozpatrywanej sprawie zaszła przesłanka negatywna do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zawarta w art. 17 ust. 5 pkt. 1 lit. a) u.ś.r. i z tego powodu decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, działając przy pomocy profesjonalnego pełnomocnika, złożyła skarżąca i zarzuciła jej: 1. Naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji tj. art. 17 ust. 5 lit. a) w zw. z art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r. poprzez uznanie, że fakt nabycia przez skarżącą prawa do emerytury jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia, w sytuacji gdy nie została ona poinformowana o konieczności zawieszenia emerytury w ten sposób, że okoliczność pobierania emerytury jest to jedyna przesłanka negatywna do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. 2. Naruszenie przepisów postępowania które ma istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 9 i 79a k.p.a. poprzez nieudzielenie stronie informacji, że pobieranie przez skarżącą emerytury jest jedyną przesłanką uniemożliwiającą przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji zgłoszonych zarzutów wniosła o: 1. Na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U z 2022 r., poz. 329 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a", rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. 2. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającą ją decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia 6 czerwca 2022 r. o nr [...]. 3. Zasądzenie od Kolegium zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że informacja o możliwości zawieszenia prawa do świadczenia emerytalno-rentowego powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie emerytury. Wówczas, o ile strona doprowadzi do zawieszenia prawa do emerytury, możliwe będzie płynne przejście osoby uprawnionej z systemu świadczeń emerytalnych do systemu świadczeń rodzinnych. Konieczna jest taka organizacja działań organu przyznającego świadczenia rodzinne w koordynacji z organem emerytalno-rentowym, by nie pozostawić osoby uprawnionej bez należnego jej (niezbędnego dla życia) świadczenia nawet przez krótki czas. Stanowisko takie szeroko akceptowane jest w orzecznictwie sądów administracyjnych na co skarżąca powołała szereg orzeczeń sądów administracyjnych zarówno WSA jak i NSA. W ocenie skarżącej nie tylko powinna mieć możliwość wyboru świadczenia jakie chce pobierać, ale również powinna zostać przez organ prowadzący postępowanie wprost poinformowana o spełnieniu wszystkich pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oraz o tym, iż aktywnie pobierane przezeń prawo do świadczenia emerytalno-rentowego jest jedyną przeszkodą stojącą na drodze do przyznania jej prawa do wnioskowanego świadczenia. Wówczas w przypadku wystąpienia z wnioskiem o zawieszenie jego wypłaty złożonym do właściwego organu emerytalno-rentowego i po przedłożeniu prawomocnej decyzji zawieszającej wypłatę świadczenia emerytalno-rentowego winno jej zostać przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości, tj. zgodnie z art. 17 ust. 3 u.ś.r. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 poz. 137) wykazała, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a zgodnie z treścią art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, jak również naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde uchybienie ze strony organu administracji uzasadnia uwzględnienie skargi, a jedynie takie, które miało lub mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy. Przepisem prawa o podstawowym znaczeniu dla rozpatrywanej sprawy jest art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. z którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: "1) osoba sprawująca opiekę: a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,". W sprawie jest bezspornym, iż skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, pismem z dnia 14 grudnia 2021 r. wystąpiła do organu I instancji z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, mając ustalone prawo do emerytury z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która była jej faktycznie wypłacana. Łącznie z wnioskiem strona złożyła oświadczenie, że z dniem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zobowiązuje się do zawieszenia otrzymywanego świadczenia emerytalnego. W toku postępowania prowadzonego przez organy w sprawie zostało wyjaśnione, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia ponieważ opiekuje się chorą matką. Z akt sprawy wynika, że matka skarżącej, jak wynika z treści orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w C. z dnia [...] r. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Daty jej niepełnosprawności nie da się ustalić, natomiast znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od [...] r. Z przeprowadzonego przez organ I instancji wywiadu środowiskowego wynika, że niepełnosprawna matka skarżącej (wiek 86 lat) ma demencję starczą i zapomina się. Wymaga stałej (całodobowej) opieki innej osoby. Zdaniem Sądu fakt stałej opieki skarżącej nad niepełnosprawną matką również nie był okolicznością sporną. Nie budzi wątpliwości Sądu, że w trakcie postępowania skarżąca została pouczona o prawie do zawieszenia prawa do świadczenie emerytalnego i skutkach takiego zawieszenia. Pełną i bardzo szczegółową informację skarżąca otrzymała w zawiadomieniu organu I instancji z dnia 24.01.2022 r., w piśmie z dnia 1 kwietnia 2022 r. Warto zwrócić również uwagę na uzasadnienie decyzji Kolegium z dnia 5 maja 2022 r., nr SKO.PSŚ/41.5/1049/2022/5165AK, w którym Kolegium zawarło szczegółowe wyjaśnienia i informacje dla skarżącej, w tym o treści art. 9 i art. 79a k.p.a. Pomimo, iż skarżąca była reprezentowana w postępowaniu przez profesjonalnego pełnomocnika strona złożyła w dniu 18.01.2022 r. i w dniu 03.06.2022 r. oświadczenie, że nie wystąpiła do ZUS o zawieszenie świadczenia. W ocenie Sądu orzekającego w sprawie, Kolegium prawidłowo przyjęło, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. ze względu na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (OTK-A 2014/9/104) nie może być podstawą odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wbrew stanowisku organu I instancji, w rozpoznawanej sprawie brak było podstaw do odmowy przyznania skarżącej świadczenia w oparciu o art. 17 ust. 1b u.ś.r., z uwagi na treść wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W odniesieniu do negatywnej przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związanej otrzymywaniem emerytury przez skarżącą, Sąd zwraca uwagę na fakt, że strona już składając wniosek zakładała, że nie zawiesi prawa do emerytury do momentu przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie konsekwentnie w toku postępowania oświadczała, że nie zawiesiła tego prawa. W takiej sytuacji organy orzekające w sprawie nie mogły przyznać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego pomimo, iż wszystkie pozostałe przesłanki konieczne do jego przyznania zostały spełnione. Strona była reprezentowana w sprawie przez profesjonalnego pełnomocnika świadomego podejmowanych działań jak i stanu sprawy. W ocenie Sądu zgłoszony przez skarżącą zarzut braku poinformowania przez organy o spełnieniu przez stronę wszystkich przesłanek do otrzymania prawa do świadczenia z wyjątkiem zawieszenia prawa do emerytury jest chybiony. Postępowanie wyjaśniające było prowadzone przez oba organy orzekające w sprawie dwukrotnie. Na żadnym etapie tego postępowania nie był kwestionowany przez organy fakt sprawowania należytej i stałej opieki skarżącej nad matką. Okoliczność rezygnacji z podjęcia zatrudnienia przez skarżącą z uwagi na opiekę nad matką została wyjaśniona przez organ I instancji po uchyleniu jego decyzji przez Kolegium decyzją z dnia 05.05.2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1049/2022/5165AK. Pomimo pełnej informacji o motywach rozstrzygnięcia zawartych w decyzji organu I instancji z dnia 6 czerwca 2022 r. nr [...] i w piśmie do Kolegium tego organu z dnia 7 lipca 2022 r., skarżąca nie zadeklarowała zawieszenia prawa do emerytury. Postępowanie przed organem drugiej instancji jest nie tylko postępowaniem kontrolnym ale i merytorycznym i skarżąca korzystająca z pomocy profesjonalnego pełnomocnika tego nie zrobiła. Zdaniem Sądu organy orzekające w sprawie dopełniły obowiązków informacyjnych związanych ze wskazaniem skarżącej możliwości wyboru świadczenia dla niej korzystniejszego. Strona nie skorzystała z tej możliwości. Na marginesie rozpatrywanej sprawy Sąd zauważa, że ważną rolę w budowaniu świadomości prawnej osób starszych, opiekunów osób niepełnosprawnych i obrony ich praw powinni pełnić profesjonalni pełnomocnicy - adwokaci i radcy prawni. W świetle regulacji 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. przedłużanie postępowania w sprawach o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji pobierania przez wnioskodawcę świadczenia emerytalno-rentowego, prowadzi w konsekwencji do uzyskania przez osoby uprawnione tego świadczenia z wielomiesięcznym opóźnieniem, bez możliwości ubiegania się o nie wstecznie tj. od momentu złożenia wniosku. Jedyną bowiem możliwością uzyskania wyższego w danym momencie świadczenia pielęgnacyjnego niż otrzymywane świadczenie emerytalno-rentowe jest zawieszenie prawa do emerytury czy renty. Z tą chwilą organy administracji mogą dopiero, zgodnie z dominującą linią orzeczniczą sądów administracyjnych, przyznać osobie wnioskującej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na uwadze powyższe, Sąd stwierdził, że orzekające w sprawie organy nie dopuściły się istotnego naruszenia prawa, które uzasadniałoby eliminację ich rozstrzygnięć z obiegu prawnego i orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a jak w sentencji.