II SA/Po 170/09

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) Protokolant st. sekretarz sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2009 r. sprawy ze skargi R. K na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia (...) Nr (...) w przedmiocie uposażenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień z dnia (...) Nr (...). /-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ E. Brychcy /-/ J. Szaniecka UZASADNIENIE Decyzją z dnia (...) maja 2008 r. nr (...), Wojskowy Komendant Uzupełnień w G., działając na podstawie art. 104 § 1 oraz art. 61 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: kpa), art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 2003 r. Nr 179, poz. 1750 ze zm.) oraz art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.) i rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sztabów wojskowych i wojskowych komend uzupełnień (Dz.U. z 2004 r. Nr 66, poz. 613, ze zm.; dalej jako: "rozporządzenie"), odmówił R. K. - chor. sztab. rez., przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego. W uzasadnieniu wskazano, że dnia (...) listopada 2003 r. Dowódca Wojsk Lądowych, w oparciu o rozkaz (...) z dnia (...) września 2002 r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień, zlikwidował między innymi stanowisko służbowe skarżącego. W związku z tym żołnierzowi zaproponowano inne stanowisko służbowe, którego nie przyjął. W konsekwencji Dowódca Pomorskiego Okręgu Wojskowego (dalej jako: "POW") wydał decyzję o wypowiedzeniu R. K. zawodowej służby wojskowej a następnie, na skutek wniosku żołnierza o skrócenie terminu wypowiedzenia, rozkaz zwalniający go z zawodowej służby wojskowej i przenoszący do rezerwy. Dnia (...) czerwca 2006 r. Dowódca Wojsk Lądowych decyzją nr (...) stwierdził nieważność ww. decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Skarżący stawił się na miejsce pełnienia służby wojskowej oraz został przyjęty na ewidencję i zaopatrzenie, ale bez wyznaczenia na stanowisko (nie istniało ono od dnia 01 listopada 2003 r.). Dla celów ewidencyjno-finansowych od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano R. K. zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Przy wypłacie tych należności potrącono nienależne świadczenia z tytułu odprawy, ekwiwalentu za urlop i odszkodowania za skrócony okres wypowiedzenia. Po otrzymaniu tych świadczeń strona wystąpiła z wnioskiem o odsetki i zwrot potrąconych świadczeń. Wniosek ten załatwiono zgodnie z pismem z dnia 22 stycznia 2007 r. w sprawie postępowania i uprawnień żołnierzy, w przypadku stwierdzenia nieważności decyzji o zwolnieniu ich ze służby wojskowej, skierowanym przez Departament Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej do terenowych organów administracji wojskowej. W dokumencie tym zobowiązano organy wojskowe do wypłaty uposażenia za okres, w którym żołnierze faktycznie pozostawali poza służbą, z zaznaczeniem, że mają to być należności zwaloryzowane zgodnie z przepisami. Odnośnie roszczeń o zwrot potrąconych świadczeń ustalono, że z uwagi na decyzję o stwierdzeniu nieważności są to świadczenia nienależne, bowiem podstawa tego świadczenia odpadła. W kwestii odsetek organ pierwszej instancji przywołał treść art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, który stanowi, że tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne. Instytucja zwłoki, o której mowa w art. 476 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 1964 r., nr 16, poz. 93 ze zm.), w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 powyższej ustawy), warunkowana jest winą. Zważywszy na powyższe okoliczności nie sposób przypisać winy organowi zobowiązanemu do wypłaty uposażenia. Chociaż decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych o nieważności decyzji Dowódcy POW wywiera skutki ex tunc, to wydana została w określonym czasie, a realizacja wynikających stąd świadczeń została spełniona bez zwłoki (wypłata zwaloryzowanych świadczeń). Zdaniem organu nie budziło wątpliwości, że w spornym okresie R. K. nie pełnił służby wojskowej, ale w tym czasie otrzymywał od resortu Obrony Narodowej należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej: dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę wojskową. Zatem ten sam reprezentant Skarbu Państwa, od którego skarżący domaga się odsetek, regularnie, co miesiąc wypłacał mu pieniądze, które po unieważnieniu decyzji o zwolnieniu okazały się świadczeniem nienależnym. Organ wyjaśnił, że po przywróceniu do służby skarżący odmówił zwrotu świadczenia emerytalnego i innych nienależnych świadczeń, stąd roszczenia o odsetki nie mają żadnego uzasadnienia. Można było je naliczać dopiero w chwili, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna. Od decyzji powyższej odwołał się R. K. podnosząc, iż się z nią nie zgadza, bowiem organ dokonał potrącenia z przysługujących mu świadczeń, mimo braku takiego uprawnienia na mocy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. W treści odwołania podniesiono, że zgodnie z art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73 powyższej ustawy, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne. Odwołujący podniósł, w oparciu o przepisy ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowej, iż wypłacenie należnych mu świadczeń nastąpiło po terminie ich wymagalności, przy czym z należnych mu kwot potrącono świadczenia wypłacone w związku z uprzednim zwolnieniem go z wojska. W dalszej kolejności powołano treść art. 103 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, wskazującym, że potrąceń dokonuje się na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę, oraz art. 87 Kodeksu pracy, wskazującego w jakich przypadkach i w jakiej wysokości można dokonywać potrąceń z wynagrodzenia za pracę. Zdaniem skarżącego, z powyższych przepisów wynika, że potrącenie dokonane przez Wojskowe Biuro Emerytalne nie mieściło się w zakresie dopuszczalnych potrąceń, a ponadto jego wysokość przekraczała granice wyznaczone przepisami. Wnioskodawca podniósł również fakt przedawnienia się roszczenia o zwrot wypłaconej mu w 2003 r. kwoty oraz wskazał, że otrzymane pieniądze spożytkował w dobrej wierze, tak że nie jest już wzbogacony. Jego zdaniem okres przedawnienia w odniesieniu do tego typu świadczeń wynosi 3 lata, natomiast potrącenie zostało dokonane po upływie 4 lat. Wskazano wreszcie, że kwestionowana decyzja winna była pochodzić od Wydziału - pionu głównego księgowego - znajdującego się w Wojewódzkim Sztabie Wojskowym w P. Decyzją z dnia (...) czerwca 2008 r. nr (...) Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa., art. 104 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej i rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie utworzenia wojewódzkich sztabów wojskowych i wojskowych komend uzupełnień, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powtórzył argumenty organu pierwszej instancji wskazując jednocześnie, że zasadnie wydano decyzję o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia, jako świadczenia nienależnego. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu R. K. wnosząc o jej uchylenie jak również uchylenie poprzedzającej decyzji organu I instancji wydanego przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień w G. W uzasadnieniu przytoczone zostały argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej. W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Regulacje dotyczące prawa żołnierza zawodowego do odsetek od zaległego uposażenia wprowadzone zostały do ustawy o uposażeniu żołnierzy ustawą z dnia 07 maja 1999 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o uposażeniu żołnierzy (Dz.U. z 1999 r., nr 50, poz. 500) i to w art. 9 ust. 3a i 9 ust. 4. Od dnia 01 lipca 2004 r. zaczęła obowiązywać ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 2003 r. Nr 179, poz. 1750 ze zm.), która w art. 1 pkt 4 określa zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierzy zawodowych. W art. 8 ust. 1 wskazano sposób załatwiania wszystkich spraw uregulowanych w ustawie. Ponieważ należności pieniężne nie zostały wymienione w art. 8 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, który to przepis wyklucza spod kontroli sądu administracyjnego sprawy wymienione w art. 8 pkt 1 - 4, należy uznać, że świadczenia odsetkowe, o których mowa w art. 75 ust. 3 powyższej ustawy, należą do drogi administracyjnej. Powyższy pogląd znajduje aprobatę w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w szczególności w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 10 kwietnia 2006 r., I OPS 3/06 (publ. ONSAiWSA z 2006 r., nr 3, poz. 69), jak również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, a w szczególności uchwale Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2007 r., III CZP 106/07 (publ. Lex nr 319935) oraz wyrokach, które zapadły w 2008 r. na skutek skarg kasacyjnych wniesionych przez Skarb Państwa - Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa od wyroków sądów powszechnych (m. in.: II PK 8/08 z dnia 2 lipca 2008 r., II PK 55/08). Postępowanie w niniejszej sprawie powinno więc toczyć się w oparciu o art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Zdaniem organów obu instancji rozstrzygających w przedmiocie żądania odsetek - odsetki od zaległego roszczenia należy uznać za uzasadnione od momentu, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej stała się wykonalna. W ocenie Sądu rozstrzygającego niniejszą sprawę pogląd ten jest chybiony i wadliwie przypisuje decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia (...) czerwca 2006 r. cechę kształtującą. Jakkolwiek spór o odsetki ma przymiot sprawy cywilnej, jednakże z mocy przepisu szczególnego został przekazany do rozpoznania organom administracji publicznej (art. 8 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych). W związku z tym na organach rozstrzygających sprawę ciąży obowiązek rozważenia sprawy nie tylko w kontekście pojęć cywilnoprawnych, ale z uwzględnieniem przepisów obowiązujących w postępowaniu administracyjnym. Art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych stanowi, że w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne. Na skutek stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej – R. K. wypłacono zwaloryzowane należności z tytułu pełnienia służby wojskowej. W związku ze stwierdzeniem przez Dowódcę Wojsk Lądowych nieważności decyzji, należy uznać, że wadliwość obarczała ją od daty wydania, czyli ze skutkiem ex tunc. Oznacza to, że nieważność decyzji istniała już w dacie orzekania o niej, a nie dopiero od tej daty, a w konsekwencji, że skarżący nie został skutecznie zwolniony ze służby. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 81 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, uposażenie zasadnicze i dodatki o charakterze stałym są wypłacane miesięcznie z góry w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługują. Z kolei zgodnie z art. 81 ust. 2 dodatki do uposażenia zasadniczego inne niż wymienione w ust. 1 wypłaca się nie później niż do dziesiątego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym żołnierz zawodowy spełnił warunki uzasadniające ich przyznanie. Wreszcie art. 81 ust. 3 ustala termin wypłaty innych należności, o których mowa w art. 73. Analizując powołany przepis w związku z art. 75 ust. 3 ustawy należy stwierdzić, że organy zobowiązane do wypłaty skarżącemu świadczeń pozostawały w zwłoce. Odmowa przyznania odsetek od wypłaconego uposażenia świadczy o tym, że uwadze organów obu instancji uszły konsekwencje wiążące się ze stwierdzeniem nieważności decyzji, wskazane powyżej. Oprócz tego, że Skarżącemu odmówiono wypłaty zaległych należności wraz z ustawowymi odsetkami za zwłokę, przy wypłacie zaległych należności dokonano potrącenia. Odnośnie jego zgodności z prawem Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, z uposażenia żołnierza zawodowego mogą być dokonywane potrącenia w granicach i na zasadach określonych w przepisach o wynagrodzeniu za pracę. Przepis ten odsyła więc do zasad określonych w ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94 ze zm.). Z art. 87 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy wynika konieczność posiadania tytułu wykonawczego w celu potrącenia z wynagrodzenia sum egzekwowanych na pokrycie innych należności niż świadczenia alimentacyjne. W braku takiego tytułu wykonawczego potrącenie jest możliwe tylko wtedy, gdy pracownik wyrazi na to zgodę na piśmie (art. 91 § 1 Kodeksu pracy). W rozpatrywanej sprawie skarżący nie wyraził takiej zgody, co oznacza, że potrącenie zostało dokonane z naruszeniem art. 103 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w związku z art. 87 § 1 i art. 91 § 1 Kodeksu pracy. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Wojskowego Komendanta Uzupełnień w G. zostały wydane z naruszaniem przepisów art. 81 ust. 1-3, art. 75 ust. 3 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w związku z art. 87 §1 i art. 91 §1 Kodeksu pracy, a więc z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. Rozpatrując ponownie sprawę organ I instancji zobligowany jest rozpatrzyć wniosek strony skarżącej, kierując się wskazaniami wynikającymi z treści niniejszego wyroku. /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ E.Brychcy /-/ J.Szaniecka MK