I OW 181/19

SENTENCJA Dnia 10 grudnia 2019 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Zbigniew Ślusarczyk (spr.), Sędzia NSA: Tamara Dziełakowska, Agnieszka Miernik, Sędzia del. WSA:, po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2019 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Starosty T. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Starostą T. a Starostą B. w przedmiocie wskazania organu właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej W. K. umieszczonej w rodzinie zastępczej niezawodowej postanawia: wskazać Starostę T. jako organ właściwy w sprawie. UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 22 lipca 2019 r. Starosta T. zwrócił się o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Starostą B. przez wskazanie tego ostatniego jako właściwego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej W. K. umieszczonej w rodzinie zastępczej niezawodowej. W uzasadnieniu wskazano, że małoletnia W. K. przed pierwszym umieszczeniem w pieczy zastępczej zamieszkiwała u ciotki J. B. na terenie Powiatu B. Wyjaśniono, że ojciec małoletniej M. K. jest zameldowany pod adresem S. [...], ale nie mieszka tam od około trzech lat. Przebywa w USA. W odpowiedzi na wniosek Starosta B. wniósł o wskazanie Starosty T. jako właściwego w sprawie na podstawie art. 191 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Podał, że małoletnia jest zameldowana na pobyt stały w gminie S. w powiecie t. pod adresem: S. [...], a sprawę ustanowienia dla niej rodziny zastępczej rozpatrywał Sąd Rejonowy w T. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej - art. 15 § 1 pkt 4 w związku z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) dalej zwanej "p.p.s.a." Przez spór o właściwość, o którym mowa w art. 4 p.p.s.a., należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej uważają się za właściwe w sprawie (spór pozytywny), względnie dochodzi między tymi organami do sporu negatywnego, kiedy każdy z nich uważa się za niewłaściwy. Z takim właśnie sporem o właściwość w ujęciu negatywnym mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem żaden z organów nie uznaje swojej właściwości w sprawie ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie małoletniej W. K. umieszczonej w rodzinie zastępczej niezawodowej. Stosownie do art. 191 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. 2019 r., poz. 1111 ze zm.) powiat właściwy ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej ponosi wydatki na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka. W myśl art. 191 ust. 2 tej ustawy jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Dodać wypada, że właściwość sądu administracyjnego w sprawie rozstrzygnięcia sporu o właściwość Starosty T. albo Starosty B. do ponoszenia wydatków, o których mowa w cytowanych wyżej przepisach, wynika z art. 191 ust. 16 powołanej ustawy w zw. z art. 22 § 1 pkt 1 kodeksu postępowania administracyjnego. W pierwszej kolejności wskazać należy, że bezsporne w sprawie jest ustalenie, kiedy miało miejsce umieszczenie małoletniej po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Obie strony nie zaprzeczają, że umieszczenie małoletniej W. K. po raz pierwszy w pieczy zastępczej, tj. w rodzinie zastępczej J. B., nastąpiło na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w T. z dnia 9 października 2018 r. sygn. akt III Nsm [...]. Kwestią sporną jest natomiast miejsce zamieszkania małoletniej przed umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej. Należało zatem rozważyć, czy na podstawie zgromadzonych w sprawie dokumentów można ustalić ówczesne miejsce zamieszkania małoletniej. Podkreślić wypada, że ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej nie definiuje pojęcia "miejsca zamieszkania", a zatem przy jego ustaleniu trzeba posłużyć się uregulowaniem zawartym w art. 25 kodeksu cywilnego, zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. W świetle tego przepisu o miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (fakt przebywania – corpus) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu – animus). Jak zatem podkreśla się w piśmiennictwie, dla ustalenia miejsca zamieszkania nie wystarczy ani samo zamieszkiwanie w sensie fizycznym, jednak bez zamiaru stałego pobytu, choćby trwało przez dłuższy czas, ani sam zamiar stałego pobytu w danej miejscowości niepołączony z przebywaniem w tej miejscowości. O miejscu zamieszkania rozstrzyga zawsze całokształt okoliczności wskazujących na zejście się stanu faktycznego z zamiarem takiego przebywania (vide: S. Grzybowski [w:] System Prawa Cywilnego, Wrocław 1985 r., Z.N. im. Ossolińskich, wyd. 2, t. 1, s. 333 – 334, a także W. Popiołek, glosa do uchwały SN z dnia 24 czerwca 1993r. sygn. akt III CZP 76/93, PS 1995, nr 3, s. 86 – 87). Stosownie natomiast do art. 26 kodeksu cywilnego miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (§ 1). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (§ 2). Z akt sprawy wynika, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią W. K. - do czasu umieszczenia jej w rodzinie zastępczej - było powierzone jej ojcu M. K. Przed umieszczeniem w pieczy zastępczej, począwszy od 15 sierpnia 2016 r., małoletnia pozostawała pod faktyczną opieką ciotki J. B. Miejsce pobytu jej ojca nie było wówczas znane. Wiadomo jedynie, że przebywał na terenie USA (por. pismo Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia 3 czerwca 2019 r.). Skoro przed umieszczeniem po raz pierwszy w pieczy zastępczej małoletnia nie przebywała stale u rodzica, któremu powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej, lecz u ciotki, a miejsce zamieszkania tego rodzica nie było znane, to uznać należy, że nie jest możliwe ustalenie organu właściwego do ponoszenia wydatków związanych z umieszczeniem w pieczy zastępczej na podstawie art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. W tej sytuacji, do ustalenia organu właściwego do ponoszenia tych wydatków zastosowanie będzie miał art. 191 ust. 2 powołanej ustawy. Z akt sprawy wynika, że ostatnim miejscem zameldowania małoletniej na pobyt stały był S. (powiat t.). Świadczy o tym odpowiedź Wójta Gminy S. na wniosek o udostępnienie danych jednostkowych z rejestru mieszkańców z dnia 19 lutego 2019 roku, z którego wynika, że W. K. jest zameldowana na pobyt stały w S. od 20 lutego 2013 roku. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 1 pkt 4 i § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, wskazał, że właściwym w sprawie jest Starosta T.