I GSK 1286/16

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Przegalińska (spr.) Sędzia NSA Janusz Zajda Sędzia NSA Barbara Mleczko-Jabłońska Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. O. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 sierpnia 2016 r., sygn. akt III SA/Po 537/16 ze skargi o wznowienie postępowania J. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 stycznia 2015 r., sygn. akt III SA/Po 617/14 w sprawie ze skargi J. O. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Poznaniu z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE Postanowieniem z 4 sierpnia 2016 r., sygn. akt III SA/Po 537/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, działając na podstawie art. 280 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej p.p.s.a.), odrzucił skargę J. O. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym wyrokiem WSA w Poznaniu z 27 stycznia 2015 r., sygn. akt III SA/Po 617/14. Sąd I instancji uznał, że autor skargi o wznowienie postępowania sądowego powołał się na art. 272 § 1 i § 3 p.p.s.a. jednakże skarga ta nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia. O zaistnieniu tej podstawy nie może świadczyć przywołany w uzasadnieniu skargi wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 2 czerwca 2016 r., wydany w sprawie C-418/14 ROZ-ŚWIT. W ocenie WSA wyłącznie adresat rozstrzygnięcia organu międzynarodowego jest uprawniony do wystąpienia z żądaniem wznowienia postępowania. W związku z tym osoba, która nie była stroną postępowania zakończonego rozstrzygnięciem organu międzynarodowego, nie jest uprawniona do złożenia skargi o wznowienie postępowania na podstawie art. 272 § 3 p.p.s.a. Tymczasem skarżący nie był stroną postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-418/14. Wyklucza to, zdaniem WSA, zastosowanie art. 272 § 3 p.p.s.a. i uznanie, że skarga o wznowienie postępowania sądowego została oparta na tej podstawie. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia złożył skarżący, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do rozpoznania WSA w Poznaniu. Postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania: - art. 272 p.p.s.a w zw. z art. 32 p.p.s.a. polegające na błędnym przyjęciu, że legitymację czynną do wniesienia skargi o wznowienie postępowania sądowego, w sytuacji gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską, tj. Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, przysługuje wyłącznie stronie postępowania przed takim organem międzynarodowym, co w konsekwencji doprowadziło WSA w Poznaniu do błędnego wniosku o braku ustawowej przestanki wznowienia postępowania w sprawie i niezastosowaniu przepisu art. 272 § 3 p.p.s.a., podczas gdy adresatami rozstrzygnięć TSUE są nie tylko strony postępowania przed TSUE. przy czym uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy; - art. 32 ust. 1 Konstytucji RP przez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że za zgodny z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa uznać należy dokonany przez WSA w Poznaniu podział adresatów rozstrzygnięcia TSUE na grupę adresatów uprzywilejowanych (stron postępowania przed TSUE uprawnionych w terminie 3 miesięcy na zasadzie wyłączności do złożenia skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego) oraz grupę pozostałych adresatów rozstrzygnięcia TSUE (niemających statusu stron postępowania do złożenia w terminie 3 miesięcy skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego); - art. 272 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 32 p.p.s.a. polegające na błędnym przyjęciu, że legitymację czynną do wniesienia skargi o wznowienie postępowania sądowego, w sytuacji gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską tj. Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - TSUE, przysługujące wyłącznie stronie postępowania przed takim organem międzynarodowym, co w konsekwencji doprowadziło WSA w Poznaniu do błędnego wniosku o braku ustawowej przesłanki wznowienia postępowania w sprawie i niezastosowaniu przepisu art. 272 § 3 p.p.s.a., podczas gdy adresatami rozstrzygnięć TSUE są nie tylko strony postępowania przed TSUE. Równoczesne zastosowanie trzech rodzajów wykładni (językowej, funkcjonalnej i systemowej) prowadzi do wniosku, że termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego dla nieoznaczonego kręgu adresatów rozstrzygnięcia TSUE biegnie od dnia publikacji rozstrzygnięcia w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. W uzasadnieniu przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów. W piśmie procesowym z dnia 31 stycznia 2017 r., pełnomocnik skarżącego zawarł wniosek o zasądzenie kosztów postępowania. Postanowieniem z 23 lutego 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie w sprawie z uwagi na przedstawienie w sprawie z 10 lutego 2017 r., sygn. akt I FSK 1541/16, zagadnienia prawnego. W dniu 16 października 2017 r., sygn. akt I FPS 1/17, Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę, że podstawą wznowienia postępowania, o której mowa w art. 272 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369) może być orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wydane w trybie pytania prejudycjalnego, nawet jeżeli to orzeczenie nie zostało doręczone stronie wnoszącej skargę o wznowienie postępowania. Postanowieniem z 26 października 2017 r. Sąd podjął zawieszone postępowanie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z podjętą przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwałą z 16 października 2017 r., sygn. akt I FPS 1/17, podstawą wznowienia postępowania, o której mowa w art. 272 § 3 p.p.s.a. może być orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wydane w trybie pytania prejudycjalnego, nawet jeżeli to orzeczenie nie zostało doręczone stronie wnoszącej skargę o wznowienie postępowania. Skład orzekający NSA, rozpoznający skargę kasacyjną skarżącego będąc związany treścią ww. uchwały stwierdza, że pogląd odmienny od przyjętego w uchwale, prezentowany przez Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu narusza treść art. 269 § 1 p.p.s.a. Godzi się zauważyć, że uchwała ma ogólną moc wiążącą, wynikającą z ww. przepisu, który nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć innej sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale powiększonego składu NSA. Autor skargi kasacyjnej trafnie zarzuca, iż Sąd I instancji nie miał podstaw do odrzucenia skargi o wznowienie postępowania, gdyż skarga ta opierała się na ustawowej podstawie wznowienia określonej w art. 272 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na podstawie umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego. Zdaniem Sądu I instancji z treści art. 272 § 3 p.p.s.a. wynika jednak, że uprawnienie do wystąpienia ze skargą o wznowienie postępowania przysługuje tylko adresatowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego, a skarżący nie był stroną postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej i wyrok tego Trybunału bezpośrednio jego nie dotyczył ani też nie został mu doręczony. Naczelny Sąd Administracyjny tego ostatniego poglądu Sądu I instancji nie podziela. Zauważyć, bowiem należy, iż w zd. 1 § 3 art. 273 p.p.s.a. użyto zwrotu "można żądać wznowienia postępowania", a to oznacza, iż z takim żądaniem może wystąpić każdy, jeżeli zachodzi przesłanka przedmiotowa określona w tym przepisie). W zd. 2 § 3 art. 273 p.p.s.a. w żaden zaś sposób nie ograniczono kręgu podmiotowego w zakresie żądania wznowienia postępowania, gdyż przepis ten dotyczy wyłącznie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. Wynika to z jednoznacznej treści tego przepisu, zgodnie z którym przepis § 2 stosuje się odpowiednio, z tym że termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego (tak też NSA w postanowieniu z dnia 8 listopada 2013 r., sygn. akt II GSK 2031/13). W § 2 art. 273 p.p.s.a. jest mowa o terminie do wznowienia postępowania w przypadku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i zgodnie z tym przepisem (zd. 1 § 2 art. 273 p.p.s.a.) w sytuacji określonej w § 1 skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Zgodnie art. 190 ust. 3 Konstytucji RP orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującego aktu normatywnego. Z uwagi na treść tego ostatniego przepisu Konstytucji RP ustawodawca – jak się wydaje – nie zdecydował się na liczenie terminu do złożenia skargi o wznowienie od daty ogłoszenia orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, lecz od dnia wejścia w życie orzeczenia TK. W przypadku zaś orzeczeń TSUE wchodzą one w życie z chwilą publikacji w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Poza tym w zd. 2 § 2 art. 273 p.p.s.a. jest też mowa o innym sposobie liczenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania, a mianowicie, jeżeli w chwili wydania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego orzeczenie sądowe nie było jeszcze prawomocne na skutek wniesienia środka odwoławczego, który został wstępnie odrzucony, termin biegnie od dnia doręczenia postanowienia o odrzuceniu. Z uwagi na te odrębności w zakresie liczenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania w przypadku orzeczenia TK, ustawodawca w zd. 2 § 3 art. 273 p.p.s.a. zdecydował się na stosowanie § 2 art. 273 p.p.s.a. "odpowiednio", co nie zmienia oceny, iż to "odpowiednie" stosowanie dotyczy wyłącznie liczenia terminu do wniesienia skargi, z zastrzeżeniem, że "termin do wniesienia skargi biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego". Oznacza to, że w przypadku rozstrzygnięcia organu międzynarodowego termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania w przypadku stron, które nie były stronami w postępowaniu przed organem międzynarodowym wynosi trzy miesiące od daty publikacji tego rozstrzygnięcia, gdyż z tym dniem orzeczenie to wchodzi w życie, a w przypadku stron, które brały udział w postępowaniu przed tym organem termin ten biegnie od dnia doręczenia stronie lub jej pełnomocnikowi rozstrzygnięcia organu międzynarodowego. Z regulacji ustawowych dotyczących możliwego sposobu liczenia terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania nie można więc wyciągać wniosku dotyczącego podmiotu uprawnionego do złożenia takiej skargi i to w sytuacji, gdy podmiot ten został w sposób jednoznaczny określony w art. 273 § 3 p.p.s.a. przez użycie sformułowania "można żądać wznowienia postępowania". Zauważyć przy tym należy, iż interpretacja przepisu art. 273 § 3 p.p.s.a. dokonana w dosłownym jego brzmieniu pozwala też na realizację celów przewidzianych przez przepisy unijne. W skład porządku prawnego Unii Europejskiej, a w szczególności – aquis communautaire – wchodzi nie tylko prawo pierwotne (tzn. prawo traktatów) oraz prawo stanowione przez instytucje unijne, tzw. prawo wtórne, ale również orzecznictwo TSUE, w którym Trybunał dokonuje wykładni prawa unijnego przez pryzmat zasad, będących fundamentem UE. Zapewnienie jednolitej wykładni i stosowania prawa wspólnotowego, jak i zasady efektywności prawa wspólnotowego, która byłaby zagrożona, gdyby sądy krajowe odmawiały stosowania prawa w rozumieniu przyjętym, przez Trybunał powoduje, że odpowiedź TSUE na wskazane pytanie prejudycjalne wiąże sądy krajowe państw członkowskich Unii Europejskiej w zakresie dokonanej wykładni prawa wspólnotowego (por. wyrok NSA z dnia 19 marca 2012 r., sygn. akt I FPS 5/11). Celem mechanizmu odesłania prejudycjalnego jest zapobieżenie rozbieżnościom w wykładni prawa, a tym samym zapewnienie spójności prawa Unii w państwach członkowskich (por. wyrok NSA z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I GSK 655/10 oraz z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II GSK 355/10). Znaczenie orzecznictwa TSUE dla zapewnienia jednolitej i prawidłowej wykładni oraz stosowania prawa unijnego przez wszystkie państwa członkowskie jest na tyle istotne, iż zgodnie z art. 273 § 3 p.p.s.a. zachodzi potrzeba wznowienia postępowania zakończonego prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego. Przypomnieć przy tym należy, iż doktryna pozostaje zgodna co do tego, iż nawet wobec braku odpowiedniego przepisu krajowego w sprawie wznowienia postępowania, to wznowienie postępowania musiałoby nastąpić na mocy regulacji unijnych przez wzgląd na związanie państw członkowskich zasadą współpracy (por. B. Brzeziński, K. Lasińska – Sulecki – Znaczenie orzecznictwa ETS dla polskiej praktyki podatkowej "Przegląd Podatkowy", 2009 r., nr 11). Reasumując w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego możliwe jest wniesienie skargi o wznowienie postępowania na podstawie art. 272 § 3 p.p.s.a. przez podmiot niebędący stroną postępowania przed TSUE. Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. Nie było natomiast podstaw do uwzględnienia wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącego, z uwagi na brak regulacji ustawowej umożliwiającej zwrot kosztów postępowania w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi. Zgodnie z ustawą procesową wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a.