II SA/Sz 1306/17

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Teresa Zauerman po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 października 2019 r. sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego A. K. kwotę [...]([...]) zawierającą należny podatek od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] r., wydana na podstawie art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 i art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 – j.t. ze zm.), dalej jako "u.p.s.", § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 1058), dalej jako "rozporządzenie", i art. 108 § 1 k.p.a., Prezydent Miasta S., po rozpoznaniu wniosku A. T., dalej jako "skarżący", przyznał na jego rzecz zasiłek celowy z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu obuwia, kurtki, spodni na okres zimowy oraz zakupu środków czyszczących i higieny osobistej, jednorazowo w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy oraz zgromadzone w sprawie dokumenty ustalił, że dochód skarżącego wynosi [...] zł i nie przekracza kryterium dochodowego, o którym mowa w rozporządzeniu, co przesądza o tym, iż spełnia warunki do przyznania wnioskowanej pomocy. Organ podkreślił, że przyznany skarżącemu zasiłek celowy w kwocie [...]zł odpowiada jego możliwościom finansowym. Dalej organ wskazał, że jego możliwości, jeżeli chodzi o wysokość pomocy są ograniczone, stąd taka a nie inna wysokość przyznawanych świadczeń, nawet w stosunku do osób spełniających kryteria do jej przyznania, określone w ustawie. Organ przedstawił następnie sytuację finansową Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S., wskazując, że w 2016 r. zrealizował świadczenia w postaci zasiłków celowych i specjalnych zasiłków celowych w łącznej wysokości [...] zł. Liczba osób uprawnionych do świadczeń wyniosła [...] a średnia miesięczna wysokość świadczenia na osobę – [...] zł. W roku 2017 MOPR, na realizację zadań w zakresie zasiłków celowych i zasiłków specjalnych celowych, dysponuje budżetem w kwocie [...]zł, a według prowadzonych przez organ analiz, liczba osób uprawnionych do otrzymania świadczenia w 2017 r. utrzyma się na poziomie roku 2016 z tolerancją do 5%. Skarżący odwołał się od decyzji organu I instancji, podnosząc, że nie zgadza się z wysokością przyznanej kwoty zasiłku, która w jego ocenie jest za niska w stosunku do zgłoszonych potrzeb. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z dnia [...] orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Kolegium, po zreferowaniu stanu faktycznego sprawy i przytoczeniu przepisów ustawy o pomocy społecznej, regulujących kwestie związane z przyznawaniem zasiłku celowego, zwróciło uwagę, iż świadczenie to przyznawane jest w ramach uznania administracyjnego. Pozwala to organowi na wybór takiego rozstrzygnięcia, które uważa za najwłaściwsze dla osiągnięcia określonych celów pomocy społecznej, zarówno co do przyznania, jak i odmowy przyznania świadczenia, a także co do jego wysokości. Uznanie daje zatem organowi pewną swobodę przy podejmowaniu decyzji. O ile bowiem rozstrzygnięcie musi wynikać z okoliczności sprawy, ustalonych w trakcie postępowania administracyjnego, to zastosowana instytucja uznania administracyjnego powoduje, że organ nie jest zobowiązany spełniać każdego żądania strony w pełnym zakresie. Przyznanie wnioskodawcy pomocy, w tym również w formie zasiłku celowego, uzależnione jest nie tylko od sytuacji materialnej wnioskodawcy i jego żądań. Oznacza to możliwość dostosowywania przez organ rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej, a także uzależnienie wysokości przyznanej pomocy zarówno od wielkości środków finansowych przyznanych z budżetu państwa na tę pomoc, jak i liczby osób uprawnionych do korzystania z niej i ubiegających się tę pomoc. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na to, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniono jakimi środkami dysponuje organ pomocy społecznej, a tym samym uzasadniono również wysokość przyznanej pomocy. Podkreślił również, że pomoc nie zawsze zostanie przyznana w wysokości zgodnej z oczekiwaniami osoby ubiegającej się o świadczenie. Organy pomocy społecznej, dysponując ograniczonymi środkami finansowymi, muszą mieć bowiem na względzie nie tylko potrzeby osoby wnioskującej o pomoc oraz cel tej pomocy, ale także uwzględniać potrzeby innych osób ubiegających się o świadczenia. Z uwagi na dużą ilość osób spełniającą warunki do przyznania pomocy społecznej, wielkość tej pomocy musi być racjonalna, tzn. musi wystarczyć dla wszystkich potrzebujących w zakresie, na jaki pozwalają możliwości pomocy społecznej. Wypłacane świadczenia mają stanowić pomoc dla danej osoby w ponoszeniu niezbędnych ciężarów, nie zaś doprowadzić do całkowitego przejęcia ich ponoszenia przez opiekę społeczną. W ocenie Kolegium, zaskarżonej decyzji nie można postawić zarzutu naruszenia przepisów postępowania i dowolności orzekania tylko z tego powodu, że przyznana odwołującemu pomoc jest w wysokości innej niż przez niego oczekiwanej. A. T., nie zgadzając się z treścią rozstrzygnięcia, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, podnosząc, że zaskarżona decyzja została wydana z bezwzględnym naruszeniem prawa materialnego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Na rozprawie w dniu [...] pełnomocnik skarżącego, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zarzucając im naruszenie art. 39 ust. 1 i 2 w związku z art. 3 ust. 4 u.p.s., niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego i pominięcie okoliczności, że ośrodek pomocy społecznej każdego roku dysponuje większymi środkami, a nie przekłada się to na wysokość przyznawanych świadczeń. W ocenie pełnomocnika organy nie uwzględniły również wzrostu cen odzieży i środków higienicznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga okazała się niezasadna, bowiem dokonana przez sąd, według kryterium zgodności z prawem, kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że nie narusza ona przepisów prawa materialnego ani procesowego w stopniu, który uzasadniałby jej uchylenie. Przedmiotem badania sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., którą organ ten utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta S., przyznającą skarżącemu zasiłek celowy w wysokości [...] zł, z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu odzieży i obuwia na zimę oraz środków czyszczących i środków higieny osobistej. Skarżący zakwestionował wysokość przyznanego zasiłku. Wyjaśnić zatem na wstępie należy, że zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s., w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Stosownie do ust. 2 tego przepisu świadczenie w formie zasiłku celowego może być przyznane w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jak trafnie zwrócił uwagę organ odwoławczy decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, zarówno co do samego przyznania świadczenia, jak i jego wysokości. Uznanie administracyjne nie oznacza, że działanie organu cechuje dowolność, przy podjęciu decyzji musi się on bowiem kierować jasnymi, czytelnymi i weryfikowalnymi kryteriami, a decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia powinna zawierać uzasadnienie, z którego wynikać będzie jakie czynniki zdecydowały o jej treści. W badanej sprawie wysokość przyznanego skarżącemu świadczenia determinuje z jednej strony zakres zgłaszanych potrzeb, z drugiej zaś możliwości finansowe organów pomocy społecznej. Zaznaczyć przy tym trzeba, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, a zatem strona w pierwszej kolejności, w celu zaspokojenia swoich potrzeb, powinna wykorzystać własne możliwości i środki i dopiero wówczas, gdy okażą się one niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa w przezwyciężeniu swojej trudnej sytuacji życiowej. Skarżący niewątpliwie należy do kręgu osób, które takiej pomocy państwa wymagają, bowiem jego jedynym źródłem utrzymania jest zasiłek stały oraz zasiłek pielęgnacyjny i jak wskazał organ nie przekracza kryterium dochodowego, o którym mowa w rozporządzeniu. Jednocześnie z uwagi na posiadane orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy ma ograniczone możliwości poprawienia swojej sytuacji materialnej we własnym zakresie. Również zakres zgłoszonych we wniosku potrzeb jest usprawiedliwiony. Stąd nie ulega wątpliwości, że spełnia kryteria do przyznania pomocy w formie zasiłku stałego. Kwestią sporną pozostaje wysokość przyznanego świadczenia. W ocenie sądu organ, przyznając skarżącemu pomoc w wysokości [...] zł nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Wyjaśnił bowiem szczegółowo, z jakich względów kwota ta nie może być wyższa. Niewątpliwie zasługują na uwzględnienie wywody organu w zakresie kwot, jakimi dysponuje na realizację świadczeń w zakresie zasiłków specjalnych i celowych zasiłków specjalnych. Jak wynika z uzasadnienia decyzji organu I instancji kwota ta w porównaniu z rokiem 2016 wzrosła nieznacznie, przy prognozowanym niezmienionym poziomie zapotrzebowania na tego rodzaju świadczenia. Tym samym oczywistym jest, że możliwości organu nie są nieograniczone, a zaspokojenie wszystkich zgłaszanych przez klientów pomocy społecznej potrzeb nie jest możliwe. W związku z powyższym organ musi miarkować wysokość przyznawanej pomocy w taki sposób, aby z jednej strony starać się wyjść naprzeciw potrzebom klientów, a z drugiej, aby pomocą objąć jak największą liczbę osób jej potrzebujących. W badanej sprawie wysokość przyznanego skarżącemu zasiłku celowego jest czterokrotnie wyższa aniżeli średnia wysokość tego świadczenia na osobę w roku 2016, co wynika przede wszystkim z zakresu zgłoszonych potrzeb. Zaznaczyć przy tym należy, że pomoc przeznaczona jest nie na całkowite sfinansowanie zakupu odzieży butów i środków higieny osobistej i czystości, a stanowi jedynie dofinansowanie, co oznacza, że w przypadku, gdy przyznana kwota okaże się niewystarczająca, skarżący będzie musiał pokryć różnicę z własnych środków. W ocenie sądu zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza prawa, bowiem organ szczegółowo uzasadnił jakimi przesłankami kierował się wydając decyzję i jak już wyżej wskazano nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Nie zasługiwał na uwzględnienie podniesiony przez skarżącego zarzut niewłaściwego ustalenia stanu faktycznego, bowiem rzeczą organu w tej sprawie było ustalenie wysokości dochodów skarżącego, a także dokonanie oceny, czy zgłaszane przez niego potrzeby kwalifikują się do przyznania pomocy i takie ustalenia organ poczynił. Brak było również podstaw do uznania, iż organ pominął w swojej ocenie wzrost kwot przeznaczonych na realizację pomocy społecznej w zakresie zasiłków celowych, skoro w uzasadnieniu wskazano jakimi kwotami organ dysponował w 2016 r. i 2017 r., a wzrost tej kwoty, przy jednoczesnym zapotrzebowaniu na tego typu pomoc należy uznać za nieznaczny, a więc taki, który siłą rzeczy nie mógł się przełożyć na odczuwalny wzrost wysokości świadczeń. Z tych względów sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 – j.t. ze zm.), skargę oddalił. Orzeczenie o przyznaniu pełnomocnikowi wynagrodzenia znajduje oparcie w art. 250 § 1 tej ustawy.