II GZ 215/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 15 października 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 24 lipca 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 429/19 w zakresie odmowy wyłączenia referendarzy sądowych od rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. J. o wznowienie postępowania prowadzonego pod sygn. akt IISA/Rz 44/07 w sprawie skargi M. J. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Przemyślu z dnia [...] grudnia 2006 r., nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Postanowieniem z 24 lipca 2019 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił wyłączenia referendarzy sądowych WSA w Rzeszowie: Andrzeja Tokarza, Małgorzaty Futery i Agaty Kosowskiej-Dudzik od rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie skargi M. J. o wznowienie postępowania prowadzonego pod sygnaturą akt II SA/Rz 44/07. Sąd I instancji wskazał, że skarżący złożył wniosek o wyłącznie wymienionych referendarzy od złożonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazując, że postanowieniem z 9 stycznia 2019 r. o sygnaturze Ts 51/17 Trybunał Konstytucyjny nadała dalszy bieg skardze konstytucyjnej w zakresie zbadania zgodności art. 123 § 2 Kodeksu postępowaniu cywilnego (regulacji uprawniającej referendarzy sądowych do ustanawiana stronom zawodowych pełnomocników) z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 175 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 398 23 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego z art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 78 i art. 176 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie skarżącego taki stan powodował, że objęci wnioskiem referendarze wykazują się brakiem bezstronności w stosunku do jego osoby. W ocenie Sądu I instancji, przedstawiona we wniosku argumentacja nie mogła zostać uznana za wywołującą uzasadnione wątpliwości co do bezstronności referendarzy. Skarżący, zdaniem Sądu, nie wskazał żadnych obiektywnych i możliwych do weryfikacji okoliczności, co do zaistnienia po stronie referendarzy przesłanki określonej w art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1320 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Za taką okoliczność przemawiającą za zasadnością wniosku, Sąd nie uznał również prowadzonego przed Trybunałem Konstytucyjnym postępowania, gdyż fakt ten sam w sobie nie stanowi okoliczności, o której mowa w przywołanym przepisie. Pismem z 11 sierpnia 2019 r., zatytułowanym "Wniosek o pełnomocnika z urzędu" M. J. wniósł o "uchylenie postanowienia o odrzuceniu i skierowanie sprawy do rozpoznania ponownie z pominięciem udziału w niej referendarzy lub o zawieszenie postępowania do czasu rozpoznania skargi konstytucyjnej pod sygn. akt SK 6/18." Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wymienione pismo strony skarżącej, z uwagi na treść jego uzasadnienia i okoliczności w nim wskazanych, uznać należy za zażalenie wniesione na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w przedmiocie wniosku o wyłącznie od udziału w sprawie referendarzy tego Sądu. Zażalenie to nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Stosowanie do treści art. 24 § 1 p.p.s.a. przepisy o wyłączeniu sędziego stosuje się odpowiednio do referendarzy sądowych. Zgodnie z treścią art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Jak wynika z treści art. 19 p.p.s.a., określenie tzw. przesłanek względnych wyłączenia sędziego nastąpiło poprzez użycie ogólnego sformułowania zaistnienia okoliczności uprawdopodobniającej uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności danego sędziego w konkretnej sprawie. Oznacza to, że będą to wszelkie obiektywnie zaistniałe okoliczności, dające podstawę do sformułowania uzasadnionych zastrzeżeń co do bezstronności sędziego, przy rozstrzyganiu danej sprawy. Podkreślenia wymaga, iż okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego, tj. być jedynie uprawdopodobniona. Wyjaśnić także należy, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego lub sędziów w danej sprawie musi być realna, a zatem nie jest wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata wiary w bezstronność sędziego wynikająca z nadmiernej wrażliwości strony (por. postanowienie NSA z 15 czerwca 2011 r., sygn. akt II FZ 218/11). Skoro w powołanym art. 19 p.p.s.a., warunkującym fakultatywne wyłączenie sędziego mowa jest o istnieniu okoliczności mogących wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie, a więc zobiektywizowanych przesłanek w oparciu, o które wątpliwości co do bezstronności sędziego mogą zostać uznane za realne, brak wskazania jakiejkolwiek obiektywnej argumentacji wyklucza możliwość zastosowania instytucji wyłączenia określonej w przywołanym przepisie. Przenosząc powyższe na grunt tej sprawy i mając na uwadze treść żądania skarżącego oraz ległe u jego podstaw przyczyny, podzielić należy, ocenę wniosku jakiej dokonał Sąd I instancji. Skarżący nie wskazał na jakiekolwiek inne, poza zawisłą przed Trybunałem Konstytucyjnym sprawą, obiektywne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności objętych wnioskiem Referendarzy Sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie. Za taką obiektywną okoliczność nie można uznać skargi konstytucyjnej, której Trybunał nadał dalszy bieg, a dotyczącej zbadania zgodność z Konstytucją przepisów ustawy Kodeks postępowania cywilnego w zakresie jej przepisów dotyczących referendarzy i nadanych im uprawnień do ustanawiania stronom pełnomocników zawodowych oraz rozpoznawania skarg na ich postanowienia. Brak jest bowiem obiektywnych podstaw do uznania, że badanie zgodności z przepisami Konstytucji regulacji procesowych w ramach których, określono właściwość określonych podmiotów do merytorycznego rozpoznawania składanych w sprawach cywilnych wniosków procesowych mieć będzie wpływ na bezstronność referendarzy w określonej sprawie lub sprawach o określonym przedmiocie, np. ustanowienia dla strony profesjonalnego pełnomocnika (prawa pomocy na kanwie przepisów procedury sądów administracyjnych). Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.