III SA/Kr 786/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędziowie: WSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) WSA Katarzyna Marasek-Zybura Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 kwietnia 2021 r. znak: [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji. UZASADNIENIE Wojewoda, decyzją z dnia 8 lutego 2021 r., znak [...], działając na podstawie art. 21 ust. 1 i 2, art. 23a ust. 9, art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust 2b, ust. 5, ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.), ustalił wysokość nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych przyznanych decyzją Prezydenta Miasta nr [...] z dnia [...] 2011 r., w kwocie 1817,00 zł, za okres od 13.04.2011 r. do 14.06.2011 r. oraz od 30.07.2011 r. do 30.09.2011 r., w określony sposób (pkt 1) i ustalił zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wskazanych w pkt 1 za okres od 13.04.2011 r. do 14.06.2011 r. oraz od 30.07.2011 r. do 30.09.2011 r.: zwrotu należności głównej wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie należy dokonać poprzez wpłatę na rachunek bankowy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o numerze (....) po uprawomocnieniu się niniejszej decyzji. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że w związku z uchyleniem przez Prezydenta Miasta decyzji nr [...] z dnia [...] 2011 r., którą przyznano K. S. prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z wniosku z dnia 18 stycznia 2011 r. na dzieci: E. S. i S. S., organ właściwy przekazał akta sprawy do organu właściwego do wydawania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Decyzją nr [...] z dnia [...] 2020 r. odmówiono K. S. prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami za okres od 13.04.2011 r. do 14.06.2011 r. oraz od 30.07.2011 r. do 31.10.2011 r. na dzieci: E. S. i S. S. Jednocześnie w toku czynności wyjaśniających ustalono, że świadczenie za okres 13.04.2011 r. do 14.06.2011 r. oraz od 30.07.2011 r do 30.09.2011 r. (od października 2011 r. wypłata wstrzymana), do którego powołaną decyzją odmówiono prawa, zostało wcześniej stronie wypłacone w oparciu o decyzję Prezydenta Miasta nr [...] z dnia [...] 2011 r., która następnie została wyeliminowana z obrotu prawnego za okres koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W związku z tym, na podstawie art. 23a ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wszczęto postępowanie w sprawie ustalenia wysokości nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych tj. zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami na dzieci: E. S. i S. S. za okres od 13.04.2011 r. do 14.06.2011 r. oraz od 30.07.2011 r do 30.09.2011 r. Przytoczywszy art. 30 ust. 2 pkt 3 i art. 30 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ I instancji wskazał, że świadczenia rodzinne pobrane przez K. S. w okresie od 13.04.2011 r. do 14.06.2011 r. oraz od 30.07.2011 r. do 30.09.2011 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi, w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 9 kwietnia 2021 r., znak [...], działając na podstawie art. 30 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111) oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu odwołania K. S. od decyzji Wojewody z dnia 8 lutego 2021 r. nr [...] orzekającej o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, przyznanych decyzją Prezydenta Miasta z dnia [...] 2011 r. nr [...] w kwocie 1.817,00 zł za okres od 13 kwietnia 2011 r. do 14 czerwca 2011 r. i od 30 lipca 2011 r. do 30 września 2011 r. oraz zobowiązującej K. S. do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. K. S. wniosła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji niewyjaśnienie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych oraz naruszenie prawa (art. 7, art. 77 k.p.a.; art. 5 ust. 4b, art. 30 ust. 1 i art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych) – i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania; na rozprawie pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie decyzji obu instancji. W uzasadnieniu skargi i w późniejszych pismach skarżąca przedstawiła argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o oddalenie skargi, w pełni podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy ustosunkował się także do zarzutów skargi, uznając je za niezasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem. Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zachodzą podstawy do stwierdzania jej nieważności, albowiem została ona wydana z naruszeniem przepisów właściwości. Zgodnie z art. 127 § 2 k.p.a. właściwy do rozpatrzenia odwołania jest organ administracji publicznej wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy. Organem wyższego stopnia w stosunku do wojewody, na podstawie art. 17 pkt 2 k.p.a., jest właściwy w sprawie minister. Wprawdzie art. 23 ust. 2 ustawy z 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin (Dz. U. z 2017 r., poz. 1428 ze zm., dalej "ustawa zmieniająca") stanowi, że w sprawach z wniosków o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, złożonych przed dniem 1 stycznia 2019 r., organem wyższego stopnia jest samorządowe kolegium odwoławcze – ale przedmiotowa sprawa nie jest objęta hipotezą tego przepisu (a zatem ma tu zastosowanie reguła ogólna wynikająca z art. 17 pkt 2 i art. 127 § 2 k.p.a.). Przedmiotowa sprawa nie dotyczy ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych – nie jest sprawą "z wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych". "Postępowanie dotyczące uznania za nienależnie pobrane świadczeń rodzinnych i nakazujące ich zwrot (...) jest innym postępowaniem niż to, które dotyczy ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, a zatem organem właściwym do rozpoznania przedmiotowego odwołania jest Minister Rodziny i Polityki Społecznej" (zob. postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2020 r., I OW 115/20, CBOSA; por. też postanowienie NSA z dnia 14 lipca 2020 r., I OW 25/20, COBSA; postanowienie NSA z dnia 17 grudnia 2020 r., I OW 120/20, CBOSA). Jak wyjaśnił na tle podobnej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie (wyrok z dnia 10 sierpnia 2021 r., II SA/Rz 840/21, CBOSA): "Kolegium powinno zastosować art. 65 k.p.a., zgodnie z którym, jeżeli organ administracji publicznej, do którego zostało wniesione podanie jest niewłaściwy w sprawie, niezwłocznie przekazuje je do organu właściwego, zawiadamiając jednocześnie o tym wnoszącego podanie. Zawiadomienie o przekazaniu powinno zawierać uzasadnienie, a podanie wniesione do organu niewłaściwego przed upływem przepisanego terminu uważa się za wniesione z zachowaniem terminu. Należy także zauważyć, że skoro organ II instancji już na etapie otrzymania odwołania, powinien był dokładnie rozważyć swoją właściwość, mając na uwadze zasadę praworządności określoną w art. 6 k.p.a. (...), to wniesienie odwołania do organu niewłaściwego, nie może powodować dla skarżącej negatywnych konsekwencji, zwłaszcza z uwagi na błędne pouczenie. Oznacza to, że Kolegium jako organ niewłaściwy w niniejszej sprawie powinno przekazać odwołanie skarżącej organowi właściwemu – Ministrowi Rodziny i Polityki Społecznej". Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości (art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.), toteż Sąd – na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – orzekł jak w sentencji wyroku.