I OW 54/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 11 października 2019r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta m.st. Warszawy o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem m.st. Warszawy a Burmistrzem D. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K. P. o przyznanie świadczenia w formie schronienia w schronisku dla bezdomnych postanawia: wskazać Prezydenta m.st. Warszawy jako organ właściwy w sprawie. UZASADNIENIE Prezydent m.st. Warszawa wnioskiem z dnia 11 marca 2019r. wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Burmistrzem Miasta D. w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania wniosku K. P. o przyznanie tymczasowego schronienia w schronisku dla osób bezdomnych. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 18 stycznia 2019r. do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy Wola m.st. Warszawa wpłynął wniosek K. P. - osoby bezdomnej, przebywającej w schronisku dla osób bezdomnych przy ul. T. w Warszawie - Pensjonacie Socjalnym [...], o przyznanie świadczenia w formie udzielenia tymczasowego schronienia w schronisku dla osób bezdomnych. Ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji i rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że K. P. jest w wieku 43 lat. W schronisku przy ul. T. w W. przebywał w okresie od 7 do 22 stycznia 2019r. Ostatnim miejscem zameldowania wnioskodawcy był D., ul. W. W związku z powyższym, pismem z dnia 31 stycznia 2019r., znak: [...] organ, uznając się niewłaściwym w sprawie, przesłał wniosek K. P. wraz z rodzinnym wywiadem środowiskowym i pozostałymi dokumentami do Ośrodka Pomocy Społecznej w D. w celu rozpatrzenia zgodnie z właściwością miejscową. Organ ocenił jednocześnie, że pobyt w placówce dla bezdomnych jest okolicznością świadczącą o tym, że wnioskodawca jest osobą bezdomną. Ze względu na szczególne uregulowanie właściwości w sprawach pomocy społecznej wskazał na brak podstaw do przyjęcia, że organ wnioskujący jest właściwy w niniejszej sprawie, bowiem wnioskodawca w dniu 22 stycznia 2019r. opuścił schronisko, a to oznacza, że jego sprawa nie ma charakteru niecierpiącej zwłoki, a potrzeba zapewnienia schronienia nie tylko nie jest nagląca, ale można przyjąć, że świadczenie, o które wnosił nie jest w ogóle wnioskodawcy potrzebne, skoro opuścił placówkę nie podając gdzie się udaje. W ocenie organu właściwość miejscową w niniejszej sprawie należy ustalić na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018r. poz.1508 ze zm.), dalej w uzasadnieniu przywoływanej jako "u.p.s.". Wskazano zatem, że organem właściwym do rozpoznania wniosku K. P. jest Burmistrz Miasta D. W odpowiedzi na wniosek, Burmistrz D. stwierdził, że w sprawie winien zostać zastosowany przepis art. 101 ust 3 i ust. 7 u.p.s. Organ zauważył ponadto, że dokumenty w tej sprawie zostały przesłane do Ośrodka Pomocy Społecznej w . po upływie 30 dni od dnia zgłoszenia wnioskodawcy o pomoc w postaci skierowania go do schroniska dla osób bezdomnych. Następnie wskazano, że w dniu wysyłania dokumentacji wnioskodawca nie przebywał już w schronisku dla osób bezdomnych. Organ stanął na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie zachodziła szczególnie uzasadniona sytuacja osobista osoby ubiegającej się o świadczenie, co potwierdza fakt udzielenia natychmiastowej pomocy osobie bezdomnej, bez wydania w sprawie decyzji administracyjnej. Fakt iż osoba ta opuściła schronisko dla osób bezdomnych w dniu 22 stycznia 2019r., a więc po 17 dniach od udzielenia mu pomocy, nie może przesądzać o tym, iż sprawa wnioskodawcy nie miała charakteru niecierpiącej zwłoki, gdyż w dniu 6 stycznia 2019r. osoba ta została umieszczona w schronisku dla osób bezdomnych bez wymaganych dokumentów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z regulacją zawartą w przepisie art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018r. poz. 1302 ze zm.), przywoływanej dalej w uzasadnieniu jako "P.p.s.a.", sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Spór o właściwość między jednostkami samorządu terytorialnego, które nie mają wspólnego dla nich organu wyższego stopnia, jest sporem rozstrzyganym przez sąd administracyjny (art. 22 § 1 pkt 1 K.p.a.). Wedle brzmienia art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a. właściwy w tych sprawach jest Naczelny Sąd Administracyjny. Przez spór o właściwość należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej, jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia danej sprawy (spór pozytywny ) lub też żaden z nich nie uważa się za właściwy do jej załatwienia (spór negatywny). W niniejszej sprawie spór o właściwość występuje między Prezydentem m.st Warszawy i Burmistrzem D., bowiem żaden z tych organów nie uznał się za właściwy do rozpoznania wniosku K. P. dotyczącego przyznania tymczasowego schronienia w schronisku dla osób bezdomnych. Stosownie do treści art. 48 u.p.s. osoba lub rodzina ma prawo do schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania, jeżeli jest tego pozbawiona, a udzielenie schronienia następuje przez przyznanie tymczasowego schronienia w noclegowni, schronisku dla osób bezdomnych albo schronisku dla osób bezdomnych z usługami opiekuńczymi (art. 48a ust. 1 u.p.s.). W doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że co do zasady o właściwości miejscowej organów gminy w sprawach pomocy społecznej decyduje miejsce zamieszkania strony (art. 101 ust. 1 u.p.s.). Od tej zasady ustawa przewiduje wyjątki. W sprawie, gdy stroną jest bezdomny w rozumieniu art. 6 pkt 8 u.p.s., o właściwości miejscowej organu gminy decyduje ostatnie miejsce jego zameldowania na pobyt stały (art. 101 ust. 2 u.p.s.), zaś we wszystkich przypadkach szczególnie uzasadnionych sytuacją osobistą osoby ubiegającej się o świadczenie, w sprawach niecierpiących zwłoki, o właściwości organu gminy rozstrzyga miejsce pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie (art. 103 ust. 3 u.p.s.) (vide: I.Sierpowska: Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, wyd. 2, Warszawa 2009, s. 396; W.Maciejko [w:] W.Maciejko, P.Zaborniak: Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, wyd. 3, Warszawa 2010, s. 402; postanowienie NSA z dnia 13 maja 2011r. sygn. akt I OW 196/10, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Z niekontrowersyjnych okoliczności niniejszej sprawy wynika, iż K. P. jest bezdomnym w rozumieniu art. 6 pkt 8 in fine u.p.s., bowiem jest osobą niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Natomiast ostatnim miejscem zameldowania wnioskodawcy był D., ul. W. Powyższe wskazywałoby, że to przepis art. 101 ust. 2 u.p.s. winien wyznaczać organ gminy ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały wnioskodawcy, jako właściwy w niniejszej sprawie. Prowadziłoby to jednak do niedopuszczalnego zignorowania szczególnej sytuacji osobistej ubiegającego się o świadczenie, o której mowa w art. 101 ust. 3 u.p.s. W orzecznictwie przyjmuje się, że sytuacje, do których ma zastosowanie powyższa regulacja występują wówczas gdy wnioskodawca z obiektywnych przyczyn nie ma możliwości ubiegać się o przyznanie świadczenia w organie, którego właściwość wynikałaby z przepisu art. 101 ust. 1 lub ust. 2 u.p.s., choćby wskutek braku mieszkania, niepełnosprawności, niezdolności do pracy z powodu choroby, aktualnego stanu zdrowia, całkowitego uzależnienia egzystencji strony od bieżących świadczeń pomocy społecznej udzielanych w miejscu pobytu (vide: wyrok WSA w Lublinie z dnia 24 maja 2012r. sygn. akt II SA/Lu 311/12; postanowienie NSA z dnia 30 października 2014r. sygn. akt I OW 102/14, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). W realiach niniejszej sprawy jest bezsporne, że wnioskodawca nie mieszka ani nie przebywa w miejscu swego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Wymeldowany został z tego miejsca w 2012r. Wnioskodawca jest po rozwodzie, który nastąpił w 2011r. Jest ojcem dwóch synów w wieku 21 i 17 lat, z którymi nie utrzymuje kontaktu i w których wychowaniu nie uczestniczył. Zaległości alimentacyjne wnioskodawcy wynoszą około 50.000,00zł. W Warszawie zamieszkiwał w okresie od marca do września 2018r., po opuszczeniu zakładu karnego. Mieszkał wówczas w wynajętym mieszkaniu ze swoją konkubiną i pracował jako mechanik samochodowy. Po wyjeździe konkubiny do pracy w Niemczech, nie było wnioskodawcy stać na dalsze wynajmowanie mieszkania. Stracił jednocześnie dotychczasowa pracę i wyjechał do D. do matki konkubiny. W okresie od dnia 1 listopada do 15 grudnia 2018r. pracował na budowie w G. i przebywał w tym mieście. Po zakończeniu zlecenia wrócił do W. ale nie było go stać na wynajęcie mieszkania, w związku z czym mieszkał na dworcach i w autobusach. Żywił się w jadłodajniach. Od początku stycznia 2019r. przebywał w noclegowni przy ul. S., a od dnia 6 stycznia 2019r. w schronisku dla bezdomnych przy ul. T. Oceniając powyższe okoliczności należy stwierdzić, iż sytuacja osobista wnioskującego o pomoc jest trudna. W momencie ubiegania się o schronienie wnioskodawca, będąc bezdomnym, nie pracował, nie uzyskiwał dochodów i nie miał środków do życia. Jakkolwiek powyższe okoliczności nie mają samodzielnie waloru przypadku szczególnie uzasadnionego, o którym mowa w art. 101 ust. 3 u.p.s., to waloru takiego nabierają zważywszy na okres zimowy, w którym wnioskodawca ubiegał się o świadczenie w postaci tymczasowego schronienia. Brak schronienia w owym okresie, z uwagi na zimową aurę, zagrażał nie tylko zdrowiu, ale i życiu wnioskodawcy. Powyższe każe obiektywnie przyjąć, iż wnioskodawca, z uwagi na swą osobistą sytuację, nie miał możliwości ubiegania się o przyznanie świadczenia w postaci schronienia w organie, którego właściwość wynikałaby z przepisu art. 101 ust. 2 u.p.s., a którego siedziba znajduje się ponad sto kilometrów od miejsca pobytu wnioskodawcy. Powyższego wniosku nie deprecjonuje zachowanie wnioskodawcy, który po kilkunastodniowym pobycie opuścił schronisko dla bezdomnych bez podania miejsca, do którego się udaje. Wszak przy stosowaniu przepisów ustalających właściwość organów pomocy społecznej należy mieć na względzie te okoliczności, które z uwagi na sytuację osobistą wnioskodawcy mogą zaważyć na tym czy ewentualna pomoc będzie efektywna oraz czy w jakimkolwiek stopniu będzie ona realizowała ustawowe cele pomocy społecznej (vide: postanowienie NSA z dnia 13 grudnia 2012r. sygn. akt I OW 158/12; postanowienie NSA z dnia 18 maja 2017r. sygn. akt I OW 94/17, www.orzeczenia.nsa.gov.pl ). Powyższy walor zachowuje uznanie, iż w niniejszej sprawie zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony w rozumieniu art. 101 ust. 3 u.p.s., bowiem wnioskodawca w styczniu 2019r. znajdował się w sytuacji, która zagrażała jego zdrowiu i życiu, a tym samym organem właściwym do rozpatrzenia wniosku o przyznanie świadczenia w postaci tymczasowego schronienia winien być organ miejsca jego pobytu. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 P.p.s.a. w związku z art. 101 ust. 3 u.p.s. wskazano Prezydenta m.st Warszawy jako organ właściwy do rozpatrzenia wniosku K. P. o przyznanie tymczasowego schronienia.