II SA/Bd 815/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Sędziowie sędzia WSA Joanna Brzezińska sędzia WSA Joanna Janiszewska - Ziołek po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy z dnia 22 czerwca 2022 r. nr SKO-4111/866/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Prezydent M. I., działając na podstawie art. 17 i 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. z 2022, poz. 615 – dalej jako "u.ś.r."), decyzją z [...] maja 2022 r. nr [...] r. odmówił G. S. (dalej jako "Skarżąca") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem P. S., legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Prezydent ustalił, że matka P. S. nie żyje. Jego ojciec żyje, legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. P. S. mieszka z siostrą tj. ze Skarżącą. Jest osobą chodzącą, niedowidzącą z upośledzeniem umysłowym. Skarżąca sama sprawuje nad bratem stałą, permanentną i regularną opiekę, załatwiając za niego sprawy urzędowe, zakupy, przygotowując i podając posiłki, podając leki, dowożąc do lekarzy oraz dbając o utrzymanie przez niego higieny osobistej. Skarżąca oświadczyła również, że nie jest w stanie podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania stałej i całodobowej opieki nad bratem. Organ stwierdził, że Skarżącej, mimo że sprawuje faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym bratem, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tego tytułu. Żyje bowiem osoba spokrewniona w pierwszym stopniu - ojciec P. S. - J. S., na którym w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny względem niepełnosprawnego. Ojciec niepełnosprawnego może sprawować opiekę, gdyż legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, decyzją z [...] czerwca 2022 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta. Kolegium stwierdziło, że brak jest okoliczności, które pozwoliłyby zaktualizować obowiązek alimentacyjny Skarżącej względem brata przed obowiązkiem alimentacyjnym jego, który jest w pierwszej kolejności zobowiązany do sprawowania opieki niepełnosprawnym synem. Wskazane w oświadczeniu J. S. okoliczności takie jak problemy z alkoholem czy brak motywacji by się leczyć, stanowią przeszkody prawnie obojętne względem nałożonych przez ustawodawcę obowiązków w stosunku do osób najbliższych. Organ odwoławczy wskazał, że tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję G. S., wnosząc o jej uchylenie, zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: a) naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Skarżącej jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacji wobec brata; b) dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 a pkt 2 u.ś.r. polegającej na jego jedynie literalnym odczytaniu i zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu – a w konsekwencji przyjęciu, że przepis ten uniemożliwia ustalenie prawa Skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki ma ojca – nielegitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednak z obiektywnych i niekwestionowanych względów nie sprawuje nad nią opieki. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest niezasadna. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, która określa warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady ich ustalania, przyznawania i wypłacania. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie przy tym do art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Bezsporne w niniejszej sprawie jest, że Skarżąca należy do osób, na których w świetle treści art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ciąży obowiązek alimentacyjny wobec brata – P. S.. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w sposób jednoznaczny wynika, że Skarżąca mieszka z bratem, sprawuje nad nim samodzielną i stałą opiekę, uniemożliwiającą podjęcie jej zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się natomiast do oceny czy dopuszczalne jest przyznanie Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jako siostrze osoby niepełnosprawnej wymagającej opieki w sytuacji gdy żyje ojciec, zobowiązany w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad synem, który jednakże, ze względu na stan zdrowia (lekki stopień niepełnosprawności) i problemy alkoholowe, nie wywiązuje się z tego obowiązku. Wskazać należy w związku z tym, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowały się dwa rozbieżne stanowiska, które w odmienny sposób odnosiły się do tego, pod jakim warunkiem osoby wymienione w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy żyją rodzice osoby wymagającej opieki. Zgodnie z pierwszym stanowiskiem, warunkiem koniecznym przyznania świadczenia pielęgnacyjnego było legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. W opozycji do powyższego, drugie stanowisko wskazywało, że legitymowanie się takim orzeczeniem przez wymienione osoby nie jest konieczne, jeżeli z przyczyn obiektywnych osoby te nie mogły realnie podjąć się opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Sądy uznawały w takiej sytuacji, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane osobie sprawującej faktycznie opiekę, zobowiązanej w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby wymagającej takiej opieki. Powyższe wątpliwości zostały rozstrzygnięte w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjny z 14 listopada 2022 r., sygn. I OPS 2/22. Zgodnie z tą uchwałą: "Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm.), dalej: "u.ś.r.", osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.)". Skład orzekający Sądu jest związany tą uchwałą i ma obowiązek interpretować przepisy zgodnie ze stanowiskiem w niej wyrażonym. Ogólna moc wiążąca uchwał konkretnych i abstrakcyjnych NSA nie pozwala bowiem na samodzielne rozstrzygnięcie przez jakikolwiek skład sądu administracyjnego sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjęcie wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. W myśl bowiem art. 269 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 329), jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Mając zatem na uwadze treść powyższej uchwały oraz okoliczność, że ojciec niepełnosprawnego (tj. osoby wymagającej opieki) żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności należy stwierdzić, że nie zaistniał przewidziany w art. 17 ust. 1a u.ś.r. warunek przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego Z tych względów Sąd stwierdzając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.