II FZ 340/08

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Sędzia WSA del. Sławomir Presnarowicz po rozpoznaniu w dniu 28 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 czerwca 2008 r. sygn. akt I SA/Gd 1004/07 w zakresie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 11 września 2007 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie odmowy umorzenia zaległości z tytułu podatku od towarów i usług postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 2 czerwca 2008 r., sygn. akt l SA/Gd 1004/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, zwany dalej WSA, odmówił A. B. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 11 września 2007 r., [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania w sprawie odmowy umorzenia zaległości z tytułu podatku od towarów i usług. Podstawą prawną powyższego orzeczenia WSA był art. art. 245 oraz, art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. ), określanej dalej, jako p.p.s.a. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynikało, że skarżący wnioskiem z dnia 27 grudnia 2007 r. zwróciła się do WSA o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia wynikało, że skarżący świadczy usługi doradztwa prawnego, uzyskując z tego tytułu dochód w wysokości około 1.000 zł miesięcznie, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z niepracującą małżonką oraz dwojgiem dzieci, z których jedno uzyskuje dochód z tytułu pracy w wysokości około 600 zł miesięcznie. Małżonkowie nie są właścicielami nieruchomości, nie posiadają żadnych oszczędności, papierów wartościowych, ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro, są zadłużeni względem ZUS na kwotę około 66.000 zł oraz względem osób fizycznych z tytułu udzielonych im pożyczek na kwotę około 7.000 zł, a nadto ciążą na nich zaległości podatkowe w kwocie 20.013 zł wraz z odsetkami. Jak zaznaczył wnioskodawca, jego małżonka nie pracuje, gdyż opiekuje się chorym dzieckiem, na którego leczenie zostały wydane oszczędności małżonków oraz zaciągnięte pożyczki u osób fizycznych. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 22 stycznia 2008 r. wnioskodawca przedłożył pismo z dnia 18 lutego 2008 r., w którym podkreślił, iż ma bardzo duże zadłużenie powstałe w związku z kosztami leczenia jego dziecka. Do ww. pisma dołączył odpis decyzji z dnia 29 stycznia 2008 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz FP i FGŚP za okres od sierpnia 1999 r. do grudnia 2005 r. kwocie 29.961,16 zł, wskazując jednocześnie, że łączna wartość zadłużenia z tego tytułu wynosi 66.000 zł. Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2008 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia A. B. w ustawowym terminie złożył sprzeciw podnosząc, że oprócz zadłużenia w ZUS posiada także zadłużenie w bankach na sumę 20.000 zł., które jest związane z chorobą jego córki i kosztami leczenia. Mając na względzie powyższe okoliczności oraz to, że wnioskodawca nie posiada stałego zatrudnienia, w jego ocenie spełnia warunki do przyznania prawa pomocy. Do złożonego sprzeciwu A. B. załączył pisma pochodzące od Komornika Sądowego zawiadamiające o wszczęciu przeciwko niemu postępowań egzekucyjnych. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia omawiającego przyznania prawa pomocy, WSA między innymi podkreślał, że w odpowiedzi na wezwanie z dnia 22 stycznia 2008 r., wnioskodawca przesłał jedynie pisma wskazujące na prowadzenie wobec niego postępowania egzekucyjnego, nie przedkładając pozostałej dokumentacji do złożenia której został zobowiązany, co w konsekwencji uniemożliwiło Sądowi pełną ocenę jego aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. W tej sytuacji, zdaniem WSA, nie można przyjąć, że wnioskodawca dokonał wszelkich starań, by w sposób pełny zobrazować swoją sytuację finansową, a w konsekwencji wykazać zasadność złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie WSA postępowanie wnioskodawcy polegające na uchyleniu się od przedłożenia wszystkich wymaganych dokumentów, skutkuje nie wyjaśnieniem istotnych wątpliwości dotyczących jego rzeczywistej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych. W związku z powyższym WSA uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd nie jest przy tym zobowiązany do prowadzenia dochodzenia wówczas, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, albowiem uchyla się on od złożenia odpowiednich dokumentów czy oświadczeń w tym przedmiocie. Rzeczą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, w którym wnosił o uchylenie tegoż orzeczenia i przyznanie mu prawa pomocy oraz o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości przez przyznanie prawa pomocy. W piśmie tym A. B. w jednym zdaniu uzasadnia, że "niesłusznie zastosowano rygoryzm z art. 199 p.p.s.a. i w tym zakresie WSA dokonał błędnej oceny". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do regulacji z art. 245 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wykładnia wyżej przytoczonych przepisów prawa wskazuje, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, iż znajduje się w takim położeniu, iż nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania, i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc Państwa. Przepisy dotyczące prawa pomocy nie zawierają wyczerpującego katalogu danych, które wnioskodawca powinien przedstawić składając wniosek o przyznanie tego prawa. Zgodnie jednak z art. 252 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Zatem wniosek ten powinien obejmować dane, umożliwiające rzetelną ocenę sytuacji materialnej wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, iż WSA właściwie ocenił wniosek skarżącego. Słusznie Sąd administracyjny I instancji podkreślał, że " przytoczone powyżej przepisy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Zatem rzeczą wnioskodawcy, jako zainteresowanego, jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w przytoczonych wyżej przepisach. Tym samym to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione." W najnowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy ( zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 - nie publikowane ). W konsekwencji przedstawione Sądowi informacje nie pozwalają stwierdzić, iż skarżący nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. Skarżący nie przedstawił informacji wymaganych przez Sąd, utrudniając w konsekwencji dokonanie analizy jego sytuacji finansowej. Trzeba podkreślić, iż aby możliwe było przyznanie prawa pomocy, wnioskodawca powinien dołożyć wszelkiej staranności do dobrej współpracy z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku, wykazując wszelkie niezbędne dane, mogące zobrazować jego sytuację majątkową ( finansową ), uzasadniającą brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W przypadku skarżącego A. B. takiej staranności do dobrej współpracy z Sądem administracyjnym I instancji Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł. Z przytoczonych powyżej powodów, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie, mając na uwadze art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm. ).