II Ka 218/19

<p> <strong> <!-- -->Sygn. akt II Ka 218/19 </strong> </p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p> <strong> <!-- --> Dnia 7 października 2019 r. </strong> </p> <p>Sąd Okręgowy w Siedlcach II Wydział Karny w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="125"/> <col width="50"/> <col width="535"/> </colgroup> <tr> <td colspan="2"> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>Sędzia SO Karol Troć</p> </td> </tr> <tr> <td colspan="2"> </td> <td> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td colspan="2"> <p>st. sekr. sąd. Beata Defut-Kołodziejak</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 7 października 2019 r.</p> <p>sprawy<strong> <!-- --> <span class="anon-block">T. B.</span> </strong>i <strong> <!-- --> <span class="anon-block">D. R.</span> </strong> </p> <p>oskarżonych z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 286;art. 286 § 1)">art. 286 §1 kk</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 12)">art. 12 kk</a> </p> <p>na skutek apelacji, wniesionej przez pełnomocnika oskarżyciela subsydiarnego od wyroku Sądu Rejonowego w Siedlcach</p> <p>z dnia 13 lutego 2019 r. sygn. akt II K 761/18</p> <p>zaskarżony wyrok uchyla i sprawę <span class="anon-block">T. B.</span> i <span class="anon-block">D. R.</span> przekazuje Sądowi Rejonowemu w Siedlcach do ponownego rozpoznania.</p> <p> <strong> <!-- -->Sygn. akt II Ka 218/19</strong> </p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p> <strong> <!-- --> <span class="anon-block">T. B.</span> </strong>i<strong> <!-- --> <span class="anon-block">D. R.</span> </strong> zostali oskarżeni o to, że w dniu 17 marca 2015 r. oraz 25 marca 2019 r. w <span class="anon-block">G.</span>, pełniąc funkcję członków zarządu <span class="anon-block"> Spółki (...) sp. z o.o.</span> z siedzibą <span class="anon-block">G.</span>, działając w krótkich odstępach czasu, w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadzili do niekorzystnego rozporządzenia własnym mieniem <span class="anon-block">M. B.</span> prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą <span class="anon-block"> Przedsiębiorstwo Produkcyjno – Handlowo – Usługowe (...)</span> <span class="anon-block">M. B.</span> z /s w <span class="anon-block">G.</span>, gm. <span class="anon-block">P.</span> w łącznej kwocie 101.679,25 zł za pomocą wprowadzenia w błąd, co do zamiaru i możliwości wywiązania się przez <span class="anon-block"> spółkę (...) sp. z o.o.</span> z siedzibą w <span class="anon-block">G.</span> z płatności z tytułu zawartych umów dostawy śruty sojowej, potwierdzonych fakturami VAT:</p> <p>- <span class="anon-block">fakturą VAT o nr (...)</span> z dnia 23 marca 2015 r. na kwotę 52.716,89 złotych;</p> <p>- <span class="anon-block">fakturą VAT o nr (...)</span> z dnia 02 kwietnia 2015 r. na kwotę 48.962,36 złotych, tj. o czyn z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 286;art. 286 § 1)">art. 286 § 1 kk</a> w zw. 12 <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 ()">kk</a>.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Rejonowy w Siedlcach wyrokiem z dnia 13 lutego 2019 r.:</strong> </p> <p>I.  Oskarżonych <span class="anon-block">T. B.</span> i <span class="anon-block">D. R.</span> uniewinnił od dokonania zarzucanego im czynu;</p> <p>II.  Zasądził od oskarżyciela <span class="anon-block">M. B.</span> na rzecz oskarżonych <span class="anon-block">T. B.</span> i <span class="anon-block">D. R.</span> kwoty po 588,00 złotych tytułem zwrotu kosztów ustanowienia obrońcy;</p> <p>I.  Kosztami postępowania obciążył oskarżyciela subsydiarnego do kwoty poniesionej zryczałtowanej opłaty.</p> <p>Apelację od wyroku sądu I instancji, wniósł <strong> <!-- -->pełnomocnik oskarżyciela subsydiarnego</strong>. Zaskarżając wyrok w całości na niekorzyść oskarżonych, orzeczeniu temu zarzucił:</p> <p>I.  Obrazę przepisów prawa procesowego w postaci <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 7)">art. 7 kpk</a>, polegającą na błędnej ocenie materiału dowodowego, przejawiającego się w:</p> <p>- niezasadnej odmowie wiary zeznaniom oskarżyciela <span class="anon-block">M. B.</span> w zakresie, w jakim twierdził, że nie wiedział o tym, że spółka ma złożony wniosek o upadłość oraz, iż doszło do przestępstwa oszustwa na jego osobie;</p> <p>- daniu w całości wiary wyjaśnieniom oskarżonych <span class="anon-block">T. B.</span> i <span class="anon-block">D. R.</span>, co do okoliczności niniejszej sprawy;</p> <p>II. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na treść wyroku i który to błąd jest konsekwencją wskazanych powyżej naruszeń przepisów prawa procesowego, w wyniku czego doszło do uznania, że oskarżeni <span class="anon-block">T. B.</span>, <span class="anon-block">D. R.</span> nie dopuścili się przestępstwa oszustwa z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 286;art. 286 § 1)">art. 286 § 1 kk</a>.</p> <p>W konsekwencji tak sformułowanych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.</p> <p>W toku rozprawy apelacyjnej pełnomocnik oskarżyciela subsydiarnego poparł apelację i wniosek w niej zawarty.</p> <p>Obrońca oskarżonych wniósł o nieuwzględnienie apelacji i utrzymanie zaskarżonego wyroku w mocy oraz zasądzenie kosztów według norm przepisanych.</p> <p>Oskarżyciel subsydiarny poparł apelację wniesioną przez pełnomocnika oskarżyciela subsydiarnego.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy zważył, co następuje:</strong> </p> <p>Wywiedziona w niniejszej sprawie apelacja wobec swojej zasadności stała się podstawą do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Siedlcach.</p> <p>Kontrola odwoławcza zaskarżonego orzeczenia doprowadziła sąd II instancji do przekonania o zasadności zarzutów odnoszących się do kwestii pierwszoinstancyjnej oceny dowodów i jej dowolności, a także błędnego ustalenia stanu faktycznego. Zdaniem sądu odwoławczego, sąd I instancji w sposób dość powierzchowny przeanalizował zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności dowody z dokumentów, zeznań świadków i wyjaśnień samych oskarżonych, które miały zasadnicze znaczenie dla ustalenia rzeczywistego zamiaru, który towarzyszył oskarżonym przy zawieraniu transakcji zakupu śruty sojowej od oskarżyciela subsydiarnego <span class="anon-block">M. B.</span>. Kompleksowa analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, dokonana z uwzględnieniem zasad logiki, wiedzy i doświadczenia życiowego powinna doprowadzić sąd I instancji do odmiennych wniosków w przedmiocie odpowiedzialności oskarżonych za zarzucone im przestępstwo z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 286;art. 286 § 1)">art. 286 § 1 kk</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 12)">art. 12 kk</a>. Uchybienia sądu I instancji nie mogły jednakże zostać usunięte w toku postępowania odwoławczego. Treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 454;art. 454 § 1)">art. 454 § 1 kpk</a> nie pozwala bowiem w zaistniałej sytuacji na wydanie orzeczenia reformatoryjnego, zatem konieczne było uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.</p> <p>Z pisemnych motywów zaskarżonego orzeczenia wynika, że sąd I instancji powołując się w szczególności na wyjaśnienia oskarżonych <span class="anon-block">T. B.</span> i <span class="anon-block">D. R.</span> oraz dowody z dokumentów w postaci postanowienia Sądu Rejonowego Lublin – Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku z dnia 1 października 2015 r. w sprawie IX GU 173/15, błędnie nie dopatrzył się w zachowaniu oskarżonych znamienia umyślności, które z kolei warunkuje byt przestępstwa z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 286;art. 286 § 1)">art. 286 § 1 kk</a>. Oskarżeni bowiem w toku postępowania przygotowawczego oraz sądowego próbowali wykazać, że działalność gospodarczą prowadzili od kilkunastu lat, lecz w pewnym momencie doszło do pogorszenia sytuacji finansowej spółki z uwagi na kryzys na rynku zbóż i tylko ta okoliczność miała zasadniczy wpływ na niewywiązanie się ze zobowiązania, a oni sami zawierając przedmiotowe transakcje działali w dobrej wierze. Trzeba jednak mieć na względzie, że działanie oskarżonych, nawet jeśli nie było nakierowane na korzyść osobistą, a było powodowane dobrem <span class="anon-block"> spółki (...)</span>, niezależnie od tego mogło doprowadzić pokrzywdzonego do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, w tym przy użyciu bezprawnych środków, wprowadzających go w błąd.</p> <p>W przekonaniu sądu odwoławczego, sąd I instancji bezkrytycznie oparł się na wyjaśnieniach oskarżonych <span class="anon-block">T. B.</span> i <span class="anon-block">D. R.</span> i jedynie pozornie miał na uwadze wszelkie okoliczności, wynikające m. in. z dokumentów w postaci akt rejestrowych spółki oraz innych, z których wynikała sytuacja finansowa tego podmiotu, zdecydowanie przeceniając wagę postanowienia Sądu gospodarczego o ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia układu, nie doceniając zaś wskazującego wprost na stan świadomości oskarżonych ich wniosku o ogłoszenie tejże upadłości. Odwołując się do tych nieosobowych źródeł dowodowych przypomnieć należy, że w dniu 27 lutego 2015 r. (data prezentaty) członkowie zarządu <span class="anon-block">T. B.</span> i <span class="anon-block">D. R.</span> w imieniu <span class="anon-block"> spółki (...) sp. z o.o.</span> złożyli do Sądu Rejonowego Gdańsk – Północ w Gdańsku wiosek o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu. Z dokumentu tego wynika, że na dzień 31 stycznia 2015 r. szacowana wartość majątku spółki wynosiła 12 407 000,00 złotych, spółka posiadała ponadto środki pieniężne w kwocie 49 450,80 złotych - oraz zobowiązania o charakterze krótkoterminowym oraz długoterminowym o wartości blisko dwukrotnie wyższej, bo 21 054 020,22 złotych (k. 123 – 133).W treści tego wniosku oskarżeni wprost wskazali, że <span class="anon-block"> (...) sp. z o.o.</span> jest niewypłacalna, ma ok. 190 wierzycieli, którym zalega z płatnościami ponad 2 miesiące, zaś proponowany układ polegał na tym, że żadnemu z wierzycieli Spółka nie zapłaci całości należności – wierzycielom uprzywilejowanym zapłaci tylko wierzytelności główne (bez odsetek itd.) i to w ratach lub (i) z dalszym odroczeniem płatności, a części wierzycieli, w tym przedsiębiorstwom rolnym (nie rolnikom indywidualnym), nie zapłaci połowy należności głównych i całości ubocznych. Z postanowienia sądu upadłościowego z dnia 1 października 2015 r. wynika zaś jedynie, że przy zgodzie wierzycieli na rezygnację z części swoich należności, spółka ma szansę przetrwać bez jej likwidacji (co zresztą wkrótce, bo już 21 kwietnia 2016 r., uległo zmianie). Powyższe okoliczności przemawiają za uznaniem, że skoro oskarżeni jako przedstawiciele spółki złożyli przedmiotowy wniosek o upadłość z możliwością zawarcia układu jeszcze przed transakcją z oskarżycielem subsydiarnym, to sytuacja finansowa spółki również w zakresie nowych zobowiązań wykluczała możliwość wywiązania się z płatności, zwłaszcza w obiecywanym terminie i kształcie (100%). Oskarżeni jako prezes i członek zarządu spółki, czyli osoby decyzyjne, składające wniosek o upadłość, mieli pełny obraz sytuacji finansowej spółki w dacie zawierania transakcji z oskarżycielem subsydiarnym i wiedzieli, że pokrzywdzony nie uzyska zapłaty za dostarczony towar (bo nie uzyskiwali jej wcześniejsi kontrahenci), a mimo to zawierając umowę z zapewnieniem zapłaty w ustalonym, odroczonym terminie, wprowadzili go w błąd, wynikający z wcześniejszej, niezakłóconej współpracy. Odnosząc się w tym miejscu do kwestii informowania pokrzywdzonego o powyższych okolicznościach stwierdzić należy, że kontrahent w transakcji handlowej nie ma wprawdzie obowiązku ujawnienia sytuacji materialnej swojej firmy, niemniej jednak tylko wówczas nie będzie to miało charakteru wprowadzenia w błąd w rozumieniu przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970880553" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 (art. 286;art. 286 § 1)">art. 286 § 1 kk</a>, gdy podmiot taki przy zachowaniu reguł kupieckich, którym druga ze stron umowy ma prawo ufać, będzie miał faktyczną możliwość realizacji przyjętego na siebie umownie zobowiązania w dacie jego powstania, bez świadomego powodowania szkody w majątku swego wierzyciela. W przeciwnym razie tworzenie fikcji, poprzez zatajanie faktycznego standingu firmy, jest kreowaniem mylnego wyobrażenia o możliwościach spłaty zadłużenia w umówionym terminie, a nie w ogóle w czasie bliżej nieoznaczonym, prowadzące do niekorzystnego rozporządzenia mienie, stanowi przestępstwo oszustwa (<em> <!-- -->zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 20 kwietnia 2000 r. w sprawie II AKa 71/00 opubl. OSA 2001/7 -8 /54</em>). Wobec tych okoliczności przyjąć należało, że zachowanie oskarżonych, polegające na zapewnieniu pokrzywdzonego nie tylko o gołosłownym zamiarze, ale i o faktycznej możliwości zapłaty w ciągu 14 dni od daty wystawienia faktury, wobec ich pełnej świadomości sytuacji finansowej, w jakiej znajdowała się spółka, było umyślne i miało charakter wprowadzenia w błąd, a w następstwie spowodowało niekorzystne rozporządzenie mieniem przez <span class="anon-block">M. B.</span>.</p> <p>Mając powyższe na uwadze, wobec tak istotnych uchybień sądu I instancji w przedmiocie oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w konsekwencji błędnego ustalenia stanu faktycznego, zaskarżony wyrok należało uchylić celem przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.</p> <p>Mając powyższe na uwadze, Sąd Okręgowy orzekł na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 437;art. 437 § 1;art. 437 § 2)">art. 437 § 1 i 2 kpk</a> oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19970890555" title="Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz. U. z 1997 r. Nr 89, poz. 555 (art. 456)">art. 456 kpk</a>.</p> </div>