I ACa 1010/18

<p>Sygn. akt I ACa 1010/18</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 8 października 2019 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny w składzie:</p> <table> <colgroup> <col width="219"/> <col width="398"/> </colgroup> <tr> <td> <p>Przewodniczący:</p> </td> <td> <p>SSA Marek Boniecki</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Sędziowie:</p> </td> <td> <p>SSA Sławomir Jamróg</p> <p>SSA Grzegorz Krężołek (spr.)</p> </td> </tr> <tr> <td> <p>Protokolant:</p> </td> <td> <p>st. sekr. sądowy Marta Matys</p> </td> </tr> </table> <p>po rozpoznaniu w dniu 8 października 2019 r. w Krakowie na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block">S. B.</span> </p> <p>przeciwko <span class="anon-block">J. S. (1)</span> </p> <p>o zapłatę</p> <p>na skutek apelacji powoda</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach</p> <p>z dnia 12 czerwca 2018 r. sygn. akt I C 288/17</p> <p>1.  <strong> <!-- -->oddala apelację; </strong> </p> <p>2.  <strong> <!-- -->przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Kielcach na rzecz adwokat <span class="anon-block">M. S.</span> kwotę 3.321 zł (trzy tysiące trzysta dwadzieścia jeden złotych), w tym 621 zł podatku od towarów i usług, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną powodowi z urzędu w postępowaniu apelacyjnym. </strong> </p> <p> <em> <!-- -->SSA Sławomir Jamróg SSA Marek Boniecki SSA Grzegorz Krężołek</em> </p> <p>Sygn. akt : I ACa 1010/18</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p> <span class="anon-block">S. B.</span> w pozwie skierowanym przeciwko <span class="anon-block">J. S. (1)</span> , domagał się zasądzenia kwoty 134 000 zł tytułem zachowku z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz obciążenia jej kosztami procesu.</p> <p>Uzasadniając żądanie wskazał , że jest jedynym , ustawowym spadkobiercą swojej matki <span class="anon-block">C. B.</span> , która przed śmiercią przekazała cały swój majątek w postaci gospodarstwa rolnego w miejscowości <span class="anon-block">W.</span>, na rzecz pozwanej , na podstawie umowy o dożywocie.</p> <p>Odpowiadając na pozew <span class="anon-block">J. S. (1)</span> domagała się oddalenia powództwa i obciążenia powoda kosztami sporu.</p> <p>W swoim stanowisku podnosiła , że powód nie może skutecznie domagać się od niej świadczenia tytułem zachowku albowiem umowa na podstawie której nabyła nieruchomości od jego matki była umową o dożywocie a nie umowa darowizny.</p> <p>Podniosła także zarzut przedawnienia zgłoszonego roszczenia , odwołując się do porównania dat otwarcia spadku oraz wniesienia powództwa.</p> <p>Jej zdaniem przed jego wniesieniem termin ten , określony przez <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1007;art. 1007 § 2)">art. 1007 §2 kc</a>, upłynął.</p> <p>W toku postępowania powód został całkowicie ubezwłasnowolniony a jego opiekunem prawnym została ustanowiona <span class="anon-block">K. A.</span> , która podtrzymała żądanie pozwu.</p> <p> <span class="anon-block">S. B.</span> korzystał w postępowaniu z pomocy prawnej ustanowionej z urzędu , w osobie adwokata.</p> <p>Wyrokiem z dnia 12 czerwca 2018r Sąd Okręgowy w Kielcach:</p> <p>- oddalił powództwo [ I ] oraz</p> <p>- przyznał od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Kielcach, na rzecz adwokata <span class="anon-block">M. S.</span> kwotę 4 428 zł , tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną udzielona powodowi z urzędu [ pkt II sentencji wyroku ].</p> <p>Sąd Okręgowy ustalił następujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia :</p> <p>W dniu 1 kwietnia 2009 roku w <span class="anon-block">W.</span> przed notariuszem <span class="anon-block">M. D.</span> prowadzącą Kancelarię Notarialną w <span class="anon-block">P.</span>, <span class="anon-block">C. B.</span> zawarła z <span class="anon-block">J. S. (1)</span> umowę dożywocia, na podstawie której przeniosła na rzecz pozwanej <span class="anon-block">J. S. (1)</span> prawo własności zabudowanej nieruchomości położonej w <span class="anon-block">W.</span> składającej się z działek o numerach: <span class="anon-block">(...)</span>,<span class="anon-block">(...)</span>,<span class="anon-block">(...)</span> i <span class="anon-block">(...)</span> o łącznej powierzchni 1,0200 ha, a w zamian za to <span class="anon-block">J. S. (1)</span> zobowiązała się do zapewnienia matce powoda dożywotniego utrzymania polegającego na przyjęciu jej jako domownika, dostarczeniu jej wyżywienia, ubrania, mieszkania, zapewnienia odpowiedniej pomocy i pielęgnacji w chorobie praz sprawienia jej własnym kosztem pogrzebu odpowiadającego miejscowym zwyczajom.</p> <p> <span class="anon-block">C. B.</span> zmarła w dniu 18 października 2010 roku.</p> <p>Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2016 roku Sąd Rejonowy w <span class="anon-block">S.</span> stwierdził, że spadek po niej , na podstawie ustawy nabył w całości syn <span class="anon-block">S. B.</span>.</p> <p>W chwili śmierci spadkodawczyni nie miała żadnego majątku.</p> <p> <span class="anon-block">S. B.</span> orzeczeniem <span class="anon-block">(...)</span>Komisji <span class="anon-block">(...)</span> w <span class="anon-block">S.</span> z dnia 7 października 1992 roku został zaliczony do drugiej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia na trwałe. Ustalono jednocześnie, że niemoże on podejmowac jakiejkolwiek pracy .</p> <p>Postanowieniem Sądu Okręgowego w<span class="anon-block">K.</span>z dnia 31 października 2017 roku wydanym w sprawie sygn. akt <span class="anon-block">(...)</span>powód został całkowicie ubezwłasnowolniony z powodu upośledzenia umysłowego w stopniu znacznym.</p> <p>Postanowieniem z dnia 13 lutego 2018 roku Sąd Rejonowy w <span class="anon-block">S.</span>w sprawie sygn. akt <span class="anon-block">(...)</span> ustanowił jego opiekunem <span class="anon-block">K. A.</span>.</p> <p>W ramach oceny prawnej Sąd I instancji , weryfikując roszczenie <span class="anon-block">S. B.</span> jako bezzasadne, w pierwszej kolejności uznał za nietrafny zarzut jego przedawnienia.</p> <p>W tym zakresie , odwołując się do normy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 122;art. 122 § 1;art. 122 § 3)">art. 122§1 i 3 kc</a> wskazał , że przedawnienie względem osoby, co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, nie może skończyć się wcześniej niż z upływem lat dwóch od ustanowienia dla niej przedstawiciela ustawowego albo od ustania przyczyny jego ustanowienia.</p> <p>Ponieważ w trakcie postępowania , orzeczeniem Sądu Okręgowego w <span class="anon-block">K.</span> z 31 października 2017r <span class="anon-block">S. B.</span> został całkowicie ubezwłasnowolniony , a opiekun prawny dla niego został ustanowiony orzeczeniem Sądu Rejonowego w <span class="anon-block">S.</span> w dniu 13 lutego 2018r , ten zarzut <span class="anon-block">J. S. (1)</span> nie mógł być uznany za trafny.</p> <p>Zdaniem Sądu I instancji przyczyna oddalenia powództwa jest inna.</p> <p>Odwołując się do normy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 991;art. 991 § 1;art. 991 § 2)">art. 991 §1 i 2 kc</a> wskazał , że powód nie może skutecznie ubiegać się wobec pozwanej o zapłatę na jego rzecz świadczenia z tytułu zachowku.</p> <p> <span class="anon-block">J. S. (1)</span> nie jest spadkobierczynią matki powoda <span class="anon-block">C.</span> i już z tej przyczyny , w ocenie Sądu nie jest biernie legitymowana w rozstrzyganym sporze.</p> <p>Ponieważ jednak teoretycznie możliwym i dopuszczonym w niektórych wypowiedziach doktrynalnych i orzecznictwie Sadu Najwyższego jest domaganie się świadczenia z tytułu zachowku przez spadkobiercę , który nie może swojego roszczenia z tego tytułu zaspokoić , od obdarowanego przez spadkodawcę , w warunkach gdy przedmiot darowizny wyczerpał cały spadek, Sąd Okręgowy dalszą część rozważań poświęcił ocenie żądania <span class="anon-block">S. B.</span> z tego punktu widzenia.</p> <p>I w tym zakresie ocenił je jako niezasadne argumentując , iż umowa , którą jego matka zawarła z pozwana w dniu 1 kwietnia 2009r nie była czynnością prawną pod tytułem darmym skoro w zamian za przeniesienie własności nieruchomości w <span class="anon-block">W.</span> wraz za zabudowaniami <span class="anon-block">J. S.</span> była zobowiązaną do świadczeń na rzcz <span class="anon-block">C. B.</span> , opisanych w treści postanowień umownych , które odpowiadały ustawowemu modelowi świadczeń na rzecz dożywotnika o których mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 908;art. 908 § 1)">art. 908 §1 kc.</a> </p> <p>Była wobec tego typowa umowa o dożywocie , a wobec tego wartość przeniesionych na nabywcę w jej wykonaniu nieruchomości , po myśli <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 993)">art. 993 kc</a> , nie podlegała zaliczeniu przy ustalaniu substratu zachowku.</p> <p>Nie może ona być zrównywana , w ramach oceny roszczenia o zachowek z umową darowizny , a tylko taka umowa , prowadząca do wyczerpania całego majątku spadkowego , może rodzic po stronie obdarowanego obowiązek zapłaty zachowku wobec spadkobiercy darczyńcy.</p> <p>Do takiego zrównania obu umów z rozważanego punktu widzenia nie może dojść nawet w razie obiektywnej niewspółmierności świadczeń w umowie dożywocia</p> <p>Jak wskazał Sąd I instancji nawet gdyby rozważać [ co podnosił pełnomocnik powoda w trakcie postępowania rozpoznawczego] , że zawarta pomiedzy <span class="anon-block">C. B.</span> i <span class="anon-block">J. S. (1)</span> umowa z 1 kwietnia 2009r , miała na celu ukryć umowę rzeczywistą , którą była umowa darowizny majątku w <span class="anon-block">W.</span> , to ta ukryta czynność byłaby umową nieważną.</p> <p>W konkluzji tej części rozważań ocenił, , że z uwagi na charakter umowy o dożywocie jako odpłatnej , różnej rodzajowo od darowizny, roszczenie <span class="anon-block">S. B.</span> jest bezzasadne.</p> <p>Podstawą przyznania ze środków budżetowych Skarbu Państwa wynagrodzenia dla adwokata reprezentującego w postępowaniu przegrywającego powoda , był <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820160124" title="Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze - Dz. U. z 1982 r. Nr 16, poz. 124 (art. 29;art. 29 ust. 2)">art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze</a> (Dz. U. z 2017.2368 -j.t. z póź. zm.) w związku z § 8.6 i § 4.3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016. 1714 z póź. zm.).</p> <p>Apelację od tego orzeczenia złożył powód , domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz przyznania na rzecz pełnomocnika z urzędu wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną skarżącemu przed Sądem II instancji, wobec jej nie pokrycia w jakiejkolwiek części.</p> <p>Środek odwoławczy został oparty na następujących zarzutach :</p> <p>- sprzeczności istotnych ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd Okręgowy z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego , wobec uznania , że umowa z dnia 1 kwietnia 2009r , która , jak twierdził apelujący , została warta bez udziału <span class="anon-block">C. B.</span>, była umową dożywocia , podczas gdy ,nie będąc nigdy wykonywaną, była klasyczną umową darowizny.</p> <p>- naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 227)">art. 227 kpc</a> , wobec oddalenia zgłoszonych przez powoda osobowych wniosków dowodowych oraz dowodu z akt sprawy o sygnaturze<span class="anon-block">(...)</span> Sądu Rejonowego w<span class="anon-block">S.</span> o stwierdzenie nieważności umowy o dożywocie z 1 kwietnia 2009r.</p> <p>Z treści zgromadzonych tam dowodów miało wynikać , że ówczesny stan matki powoda uniemożliwiał podjęcie przez nią świadomej decyzji odnośnie dyspozycji jej majątkiem.</p> <p>Ponadto skarżący złożył wniosek o dołączenie akt tego postępowania i przeprowadzenie przed Sądem Apelacyjnym dowodów z złożonych tam relacji świadków oraz pozwanej , dla stwierdzenia okoliczności zawierania umowy pomiedzy nią a <span class="anon-block">C. B.</span> oraz tego , iż pozwana nie wykonywała swoich obowiązków wobec matki powoda , które miała na siebie w niej przyjąć.</p> <p>Odpowiadając na apelację pozwana domagała się jej oddalenia jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw oraz przyznania na jej rzecz kosztów postępowania przed Sądem II instancji o ile takie zostaną przez nią poniesione.</p> <p>W swoim stanowisku procesowym zaprzeczyła twierdzeniom skarżącego , iż umowa , którą zawarła z jego matka miała charakter umowy darowizny oraz temu , aby <span class="anon-block">C. B.</span> była nieświadoma faktu zawierania tej czynności oraz jej istotnej treści.</p> <p>Wskazywała , że obowiązki jakie przyjęła na siebie na rzecz dożywotniczki wykonywała, opiekując się także powodem do czasu powstania konfliktu pomiedzy członkami jej rodziny generacyjnej za pośrednictwem których czynności opiekuńcze realizowała , a byłym konkubentem matki powoda <span class="anon-block">J. A.</span> , który miał miejsce na początku 2016r.</p> <p> <strong> <!-- -->Rozpoznając apelację , Sąd Apelacyjny rozważył : </strong> </p> <p>Środek odwoławczy powoda nie jest uzasadniony i podlega oddaleniu.</p> <p>W szczególności nie można podzielić żadnego z zarzutów na których opiera się jego konstrukcja.</p> <p>Na wstępie przypomnieć należy , iż Sąd Odwoławczy jest związany wskazanymi przez apelującego zarzutami natury procesowej a takie związanie ma to następstwo , iż warunkach ich nie powołania , nie jest uprawnionym z urzędu brać pod rozwagę nie wytkniętych , chociaż mających miejsce wadliwości postępowania Sądu niższej instancji , nawet gdyby ich następstwa miały istotny wpływ na wynika sprawy.</p> <p>Czyniąc to zaostrzenie ` i przechodząc do oceny zarzutów które powołane zostały w apelacji , jako bezzasadny należy ocenić ten , w ramach którego powód uznaje , iż Sąd Okręgowy naruszył <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 227)">art. 227 kpc</a> przez oddalenie zgłoszonych przez wniosków dowodowych , mających wskazywać na rzeczywista treść i charakter umowy zawartej pomiedzy pozwaną i <span class="anon-block">C. B.</span> w dniu 1 kwietnia 2009r oraz ówczesny stan zdrowia matki powoda , który miał uniemożliwiać podjęcie przez nią wówczas jakiejkolwiek świadomej decyzji.</p> <p>Uznanie tego zarzutu za niezasadny jest konsekwencją nieprawidłowej jego konstrukcji.</p> <p>W jej ramach, profesjonalny pełnomocnik <span class="anon-block">S. B.</span> jako naruszoną powołuje jedynie wskazaną normę procesową , bez jej powiązania z żadna inną.</p> <p>Odwołując się do jej treści , wskazującej jedynie na to co może być przedmiotem dowodu , stwierdzić należy , iż nie mogła być poprzez działanie / zaniechanie/ Sądu, opisane w motywach apelacji, naruszona.</p> <p>Przepis ten nie jest bowiem źródłem żadnego obowiązku Sądu rozstrzygającego sprawę , który mógłby on naruszyć przeprowadzając bądź nie wskazane przez strony dowody.</p> <p>Już z tego powodu zarzut ten należy oceni jako nieusprawiedliwiony.</p> <p>Zatem już tylko w drodze uwag o charakterze uzupełniającym zauważyć należy , iż skarżący nie może skutecznie powoływać się w środku odwoławczym na fakt oddalenia przez Sąd I instancji zgłoszonych przez niego wniosków dowodowych w postaci zeznań świadków.</p> <p>Pełnomocnik powoda wprawdzie zapowiadał ich zgłoszenie w piśmie precyzującym jego stanowisko procesowe z daty wpływu 13 kwietnia 2017r / k. 29 – 33 akt / ale uzależniał to od uzyskania danych pozwalających ich wezwanie na rozprawę.</p> <p>Następnie na rozprawie w dniu 19 kwietnia 2017r / k. 63 akt / zakres tych wniosków osobowych został przezeń ograniczony do postulatu przesłuchania w tym charakterze dwóch osób <span class="anon-block">R.</span> i <span class="anon-block">K. A.</span> .</p> <p>Z kolei na rozprawie kolejnej - 5 czerwca 2018r - / k. 91 akt / pełnomocnik powoda ograniczył zakres tego wniosku do przesłuchania jedynie <span class="anon-block">R. A.</span>, na okoliczności wskazane w wówczas doprecyzowanej tezie dowodowej.</p> <p>Sąd Okręgowy na tej rozprawie, podjął decyzje procesową o oddaleniu zarówno tego wniosku jak i wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego dla określenia wartości nieruchomości w <span class="anon-block">W.</span>.</p> <p>Nie została ona zakwestionowana zarzutem zawodowego pełnomocnika powoda opartego na <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 162)">art. 162 kpc</a>. / por. k. 91 v akt /</p> <p>Powód nie wnioskował przed Sądem niższej instancji o przeprowadzenie dowodów z dokumentów znajdujących w aktach postępowania prowadzonego przed Sądem Rejonowym w <span class="anon-block">S.</span> w sprawie<span class="anon-block">(...)</span> , do których odwołuje się w motywach omawianego zarzutu.</p> <p>Postulował jedynie zawieszenie postępowania w sprawie do czasu prawomocnego jego zakończenia , uznając , że jego wynik ma wpływ na wynik oceny roszczenia zgłoszonego w pozwie.</p> <p>Postanowieniem zapadłym na rozprawie w dniu 5 czerwca 2018r wniosek ten został oddalony / por. k. 91 akt /</p> <p>Opisane okoliczności związane z przebiegiem postępowania rozpoznawczego przed Sądem Okręgowym decydują o tym , że po pierwsze skarżący nie może skutecznie powoływać się, w ramach stawianych zarzutów formalnych, na nieprzeprowadzenie przez Sąd Okręgowy wskazanych wyżej dowodów osobowych skoro albo ich wówczas formalnie nie zgłosił , w warunkach gdy brak było do tego przeszkód , a potrzeba ich przeprowadzenia w świetle stanowiska procesowego <span class="anon-block">J. S. (1)</span> , wyrażonego w odpowiedzi na pozew / por. k. 24-26 akt / już wówczas istniała , albo też czyniąc to nie sformułował koniecznego dla skuteczności wyrażonej obecnie przez niego krytyki apelacyjnej, zarzutu proceduralnego , wobec decyzji Sądu I instancji o ich oddaleniu.</p> <p>Opisane zaniechania profesjonalnego pełnomocnika <span class="anon-block">S. B.</span> powodują także , że wnioski dowodowe zgłoszone w postępowaniu apelacyjnym musiały być ocenione jako spóźnione w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 381)">art. 381 kpc</a> za wyjątkiem dowodu z dokumentu w postaci kserokopii nieprawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w <span class="anon-block">S.</span>z dnia 26 czerwca 2019 r , wydanego w sprawie <span class="anon-block">(...)</span>, którym stwierdzona została nieważność umowy dożywocia zawartej pomiedzy pozwaną i matka powoda w dniu 1 kwietnia 2009r.</p> <p>Dokument ten potwierdzał bowiem nową okoliczność faktyczną , powstałą po wydaniu przez Sąd Okręgowy zaskarżonego apelacją wyroku.</p> <p>Pozostałe jako spóźnione w rozumieniu wskazanej normy, zostały oddalone, a trafność takiej ich oceny jest wsparta także tym , że reprezentant procesowy skarżącego nie starał się nawet wykazywać , że dowodów tych / w postaci pozwanej i świadków składających zeznania przed Sądem Rejonowym w<span class="anon-block">S.</span> , nie mógł powołać wcześniej.</p> <p>Nie jest zasadnym także drugi z zarzutów sformułowanych przez apelującego.</p> <p>Weryfikując go, w pierwszej kolejności zauważyć należy , że <span class="anon-block">S. B.</span> nie podnosi zarzutu z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 §1 kpc</a> , przekroczenia przez Sąd Okręgowy granic swobodnej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów.</p> <p>To zaniechanie powoduje z [przyczyn wyżej wskazanych] , że Sąd Apelacyjny jako Odwoławczy jest ta oceną związany , także w takim zakresie, w którym Sąd niższej instancji ocenił znaczna część faktów relewantnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia jako pomiedzy stronami niesporne</p> <p>Związanie ta oceną połączone z tym , iż [o czym także była mowa ] powód nie przedstawił skutecznie materiału dowodowego mogącego dostatecznie wspierać jego, zawarte w motywach zarzutu, wnioski dotyczące charakteru umowy z 1 kwietnia 2009r i rzeczywiste woli <span class="anon-block">C. B.</span> co do sposobu zadysponowania swoim majątkiem powoduje , że zarzut sprzeczności ustaleń jest nietrafny, jako opierający się wyłącznie na subiektywnym przekonaniu powoda co do charakteru tej czynności prawnej , nie dającym się z przyczyn za które on odpowiada , dowodowo zweryfikować w granicach wyznaczonych normami proceduralnymi.</p> <p>Uznanie , iż żaden z zarzutów procesowych nie jest zasadny ma to następstwo , że fakty , które Sąd Okręgowy uczynił podstawą faktyczną wydanego orzeczenia , jako poprawne , zostają przyjęte przez Sąd Apelacyjny za własne.</p> <p>Wymagają one uzupełnienia o okoliczności , które wynikają z nie kwestionowanych przez strony dokumentów.</p> <p>Poza faktem wydania przez Sąd Rejonowy w Staszowie nieprawomocnego orzeczenia z dnia 26 czerwca 2019r , w sprawie I C 144/18 i jego treści, uzupełnienie to przedstawia się następująco :</p> <p> <span class="anon-block">C. B.</span> i <span class="anon-block">J. S. (1)</span> zawarły umowę z dnia 1 kwietnia 2009r w obecności notariusza <span class="anon-block">M. D.</span> z kancelarii notarialnej w <span class="anon-block">P.</span> , w domu matki powoda w <span class="anon-block">W.</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span>.</p> <p>W treści aktu notarialnego obejmującego tę czynność prawną notariusz nie odnotowała przeszkód do jej zawarcia , szczególnie takich , które dotyczyłyby stanu zdrowia <span class="anon-block">C. B.</span> czy też takich okoliczności , które jej zdaniem, mogłyby budzić wątpliwość co rozeznania matki powoda co do charakteru i skutków tej czynności.</p> <p>Wskazał jedynie na sposób podpisania umowy przez nią , zaznaczając w treści aktu , iż <span class="anon-block">C. B.</span> w miejsce podpisu uczyniła jedynie tuszowy odcisk palca prawej ręki, a jej personalia wpisała oraz złożyła swój podpis , osobiście notariuszowi znana <span class="anon-block">D. P.</span>.</p> <p>Wskazana też została przyczyna braku własnoręcznego podpisu zbywającej nieruchomości, którym były następstwa choroby reumatycznej.</p> <p>/ dowód : umowa o dożywocie k. 13-15 akt /</p> <p>W tym kontekście , odnosząc się do ponowionego w postępowaniu apelacyjnym wniosku powoda o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego zakończenia tego postepowania o stwierdzenie nieważności tej umowy , wskazać należy Sąd II instancji żądanie to oddalając, stanął na stanowisku , że wynik ten nie ma charakteru prejudycjalnego dla rozstrzygnięcia w przedmiocie roszczenia <span class="anon-block">S. B.</span> o zapłatę zachowku.</p> <p>Niezależnie bowiem od ostatecznego wyniku postępowania oznaczonego sygnaturą <span class="anon-block">(...)</span> SR w <span class="anon-block">S.</span>, rozstrzygniecie w sprawie o zachowek , oddalające roszczenie syna <span class="anon-block">C. B.</span> byłoby takie samo.</p> <p>Oto bowiem w warunkach gdyby stwierdzenie , że umowa o dożywocie mająca za przedmiot całości majątku spadkowego po matce powoda jest nieuważna stało się prawomocne , majątek ten stałby się , na powrót, własnością <span class="anon-block">S. B.</span> jako jedynego spadkobiercy matki.</p> <p>Jego roszczenie , jednoznacznie i konsekwentnie określane w sprawie obecnie rozstrzyganej, jako należne mu z tytułu zachowku , skierowane przeciwko pozwanej byłoby wówczas niezasadne.</p> <p>Gdyby ostateczny wynik tego postępowania okazał się inny i prawomocnie żądanie stwierdzenia nieważności umowy zostało oddalone , to z uwagi na jej charakter i tak żądanie zapłaty zachowku nie może być ocenione jako uzasadnione. / o czym będzie mowa niżej/ .</p> <p>Przechodząc do oceny prawnej roszczenia <span class="anon-block">S. B.</span> stwierdzić należy , iż Sąd Okręgowy, w ostatecznym wyniku, oddalając jego powództwo skierowane przeciwko <span class="anon-block">J. S. (1)</span>, nie popełnił błędu zastosowania relewantnych dla oceny zgłoszonego roszczenia norm prawa materialnego.</p> <p>W pierwszej kolejności przypomnieć trzeba , że w sposób jednoznaczny powód formułował je jako należne mu z tytułu zachowku , którego jako jedyny spadkobierca <span class="anon-block">C. B.</span> , nie może zaspokoić dlatego , że pozwana na podstawie umowy z dnia 1 kwietnia 2009r zawartej ze spadkodawczynią uzyskała majątek matki wyczerpujący cały spadek po niej.</p> <p>Nie ma racji Sąd Okręgowy twierdząc , że wystarczającą podstawą do oddalenia powództwa jest to , iż <span class="anon-block">J. S. (1)</span> nie jest spadkobierczynią matki powoda , a w konsekwencji nie jest biernie legitymowaną w procesie , którego przedmiot wyznacza roszczenie procesowe <span class="anon-block">S. B.</span>.</p> <p>Taki szczególny skutek , który jaki przyniosła umowa z 1 kwietnia 2009r dla możliwości uzyskania zachowku przez powoda decyduje o tym , że byłby on uprawnionym do domagania się zapłaty świadczenia z tego tytułu od beneficjentki tej umowy , która jest pozwana ale tylko przy spełnieniu warunków o jakich mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1000;art. 1000 § 1)">art. 1000 §1 kc</a> </p> <p>/ uprawnienie to, w takiej sytuacji faktycznej , po stronie spadkobiercy jest zgodnie przyjmowane w orzecznictwie jak i wypowiedziach przedstawicieli doktryny - por. jedynie dla przykładu - judykat Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2008r , sygn. III CSK 255/07 , powołany za zbiorem Legalis /.</p> <p>Aby jednak powstało muszą być spełnione wskazane przez wymieniony wyżej przepis przesłanki z pośród których najistotniejszą w rozstrzyganej sprawie jest ta , która wymaga , aby umowa na podstawie której osoba trzecia, a taką jest w rozumieniu tej normy pozwana , nabyła majątek [ spadkowy ] była umową darowizny. Przy tym takiej darowizny , która podlega doliczeniu do spadku.</p> <p>Fakty ustalone w sprawie w sposób dostateczny wskazują , w szczególności w warunkach , gdy powód nie zdołał dowieść swojej tezy o innym / zdziałanym pod tytułem darmym in causa donandi / charakterze umowy pomiedzy <span class="anon-block">C. B.</span> i <span class="anon-block">J. S. (1)</span> , że czynność prawna z 1 kwietnia 2009r była umową o dożywocie zgodną z jej ustawowym wzorcem, opisanym przez <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 908;art. 908 § 1)">art. 908 §1 kc.</a> </p> <p>W tym miejscu związku z prezentowanym przez powoda konsekwentnym stanowiskiem o pozorności umowy dożywocia i faktycznym ukryciem przez matkę powoda i pozwaną pod nią umowy darowizny majątku w <span class="anon-block">W.</span>, jedynie w drodze uwagi czynionej obok głównego nurtu rozważań , powiedzieć należy , iż nawet gdyby stanowisko to podzielić / ku czemu brak dostatecznych podstaw faktycznych / to i tak nie miałoby to znaczenia dla oceny żądania syna spadkodawczyni. W tych okolicznościach bowiem nieważną byłaby nie tylko umowa o dożywocie jako pozorna ale również czynność dyssymulowana ./ umowa darowizny /</p> <p>/ por. w tej kwestii także uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2011 , sygn.. III CZP 79/11, [publ OSNC z 2012 Nr 6 poz. 74/</p> <p>Nieważność obu czynności decydowałaby o tym , że powód byłby właścicielem majątku spadkowego po matce, co wykluczałoby zasadność dochodzonego pozwem roszczenia.</p> <p>Powracając do zasadniczej części rozważań wskazać należy , iż zgodnie w literaturze przedmiotu przyjmuje się , iż umowa o dożywocie jest czynnością zobowiązująco rozporządzającą , wzajemną , konsensualną i o charakterze losowym.</p> <p>Ma też charakter odpłatny skoro odpowiednikiem świadczenia przenoszącego własność nieruchomości dożywotnika jest obowiązek drugiej strony do świadczeń na jego rzecz , których zakres , w braku odmiennego porozumienia,. wyznacza przepis ustawy.</p> <p>Czas trwania tego obowiązku nie jest przy tym wymierny [ określony ściśle w czasie ] z uwagi na losowy charakter umowy , cezurą którego jest data śmierci uprawnionego do nich .</p> <p>/ por. w tej kwestii także stanowisko Z. Radwańskiego w : System prawa cywilnego t. 8 s. 756-758 /</p> <p>Te konstytutywne cechy umowy o dożywocie wykluczają możliwość zrównania jej w ramach zastosowania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1000;art. 1000 § 1)">art. 1000 §1 kc</a> w zw z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 993;art. 994;art. 994 § 1)">art. 993 i 994 §1 kc</a> z umową darowizny [zaliczanej do spadku ], której konstytutywną cechą jest rezultat w postaci nieodpłatnego przysporzenia na rzecz obradowanego.</p> <p>Skoro tak , to w warunkach , gdy wskazany przepis mówi tylko o umowie darowizny jako tej , która prowadząc do skutku w postaci wyczerpania majątku spadkowego, daje podstawie dochodzenia przez spadkodawcę od osoby trzeciej roszczenia o zachowek , uzasadnioną jest ocena , że powód nie może skutecznie kierować swojego roszczenia z tego tytułu wobec <span class="anon-block">J. S. (1)</span>.</p> <p>Z podanych przyczyn , w uznaniu apelacji za nieuzasadnioną , Sąd Apelacyjny orzekł o jej oddaleniu , na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 kpc</a> w z z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1000;art. 1000 § 1;art. 1000 § 2)">art. 1000 §1 i 2 kc.</a> </p> <p>Sąd II instancji nie orzekał o kosztach postępowania apelacyjnego należnych wygrywającej pozwanej albowiem jej żądanie w tym zakresie zawarte w odpowiedzi na apelację miało charakter warunkowy , a nie wykazała , że koszty , związane z tym etapem postępowania rzeczywiście poniosła.</p> <p>Sąd II instancji przyznał na rzecz reprezentującego powoda adwokata ustanowionego z urzędu, wynagrodzenie ze środków budżetowych Skarbu Państwa.</p> <p>Jego wysokość, uwzględniwszy wartość przedmiotu zaskarżenia podaną w apelacji , została ustalona na podstawie §8 ust. 1 pkt 6 w zw z §16 ust. 1 pkt 2 oraz §4 ust. 3 Rozporządzenia MS w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej ponoszonych przez adwokata ustanowionego z urzędu z dnia 3 października 2016r [ jedn. tekst DzU z 2019 poz. 18 ].</p> <p>SSA Grzegorz Krężołek SSA Marek Boniecki SSA Sławomir Jamróg</p> <br/> <p>komentarze</p> </div>