I OSK 721/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Lech (spr.) Sędziowie sędzia NSA Joanna Banasiewicz sędzia del. WSA Ewa Kwiecińska Protokolant Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 1821/08 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) października 2008 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 26 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 1821/08, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) października 2008 r. nr (...) w przedmiocie ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., działając z upoważnienia Prezydenta Miasta P., decyzją z dnia (...) sierpnia 2008 r. nr (...), wydaną na podstawie art. 16, art. 24 ust. 3a i 3b oraz art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.) oraz § 6rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881z późn. zm.) oraz § 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiący podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. Nr 130, poz. 903), przyznał A. P. zasiłek pielęgnacyjny w okresie od dnia 1 sierpnia 2008 r. na czas nieokreślony w wysokości 153 zł miesięcznie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia (...) października 2008 r., nr (...), utrzymało w mocy wskazaną wyżej decyzję. Na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła A. P., zarzucając jej naruszenie art. 6 i 8 k.p.a. polegające na oparciu zaskarżonej decyzji na art. 24 ust 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wbrew stanowisku Trybunału Konstytucyjnego wyrażonego w wyroku z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt: P 28/07, uznającego ten przepis za niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz naruszenie art. 9 kpa w związku z art. 100 § 1 i art. 46 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej polegające na naruszeniu, spoczywającego na organach administracji publicznej, szczególnego obowiązku dbałości o to, aby osoby nieporadne np. niepełnosprawne, nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Zdaniem skarżącej, posiadając orzeczenie o niepełnosprawności z 1991 r. nabyła prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w dniu wejścia w życie ustawy o świadczeniach rodzinnych, to jest w dniu 1 kwietnia 2004 r. Wyrokiem z dnia 26 lutego 2009 r., sygn. akt I SA/Wa 1821/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia (...) października 2008 r., wskazał, że powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r. P 28/07 wydany został w innym stanie faktycznym niż ten, który ma miejsce w sprawie niniejszej. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego wydany bowiem został w wyniku zgłoszenia konkretnego pytania prawnego sformułowanego na gruncie stanu faktycznego, będącego przedmiotem decyzji kontrolowanej przez sąd administracyjny, co do istoty. Teza zaś tego wyroku wypowiedziana została odnośnie do osoby niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w szczególnej sytuacji procesowej związanej z tym, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności uzyskane zostało w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że skarżąca dysponowała orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności od marca 1991 r., tak więc wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego mogła złożyć wcześniej niż w sierpniu 2008 r. Zdaniem Sądu nie było żadnych obiektywnych przeszkód, które uniemożliwiałyby złożenie wniosku przez skarżącą po dniu 1 kwietnia 2004 r. Sąd uznał zatem, że złożenie wniosku w sierpniu 2008 r. jest wyborem skarżącej, w związku z czym nie może ona przerzucać konsekwencji własnej opieszałości w złożeniu wniosku na organ administracji publicznej. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną złożyła A. P. reprezentowana przez radcę prawnego J. K., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1) naruszeniem art. 6 i 8 k.p.a., polegające na oparciu zaskarżonej decyzji na art. 24 ust 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wbrew stanowisku Trybunału Konstytucyjnego uznającego ten przepis za niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, skutkującym naruszeniem zasady legalności działania i zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz ich kultury prawnej, a w konsekwencji skutkującym nieważnością zaskarżonej decyzji; 2) naruszenie art. 9 k.p.a. w związku z art. 100 § 1 i w związku z art. 46 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej polegające na rażącym naruszeniu, spoczywającego na organach administracji publicznej, szczególnego obowiązku dbałości o to, aby osoby nieporadne np. niepełnosprawne, nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa. Zdaniem skarżącej w sprawie błędnie przyjęto, że nie istniały żadne obiektywne przeszkody, które uniemożliwiłyby złożenie wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego przez skarżącą, a złożenie tego wniosku w sierpniu 2008 r. było wyłącznie wyborem skarżącej i ostatecznie chybionym uznaniem, że skarżąca działając opieszałe przerzuca konsekwencje tej opieszałości na organ administracji publicznej . W uzasadnieniu skargi kasacyjnej raz jeszcze powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego, sygn. P 28/07, podniesiono, że orzeczenie to w kwestii niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczy grupy zasiłków pielęgnacyjnych, przyznawanych osobom niepełnosprawnym, w wieku powyżej lat 16, legitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a także skarżącej. Wskazano, że skarżąca jest osobą niepełnosprawną, a zatem osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, nieporadną z niską świadomością prawną i zdaną na pomoc osób trzecich, a przede wszystkim na pomoc powołanych w tym celu instytucji. To natomiast zobowiązuje te instytucje do szczególnej dbałości o interesy takich szczególnie chronionych przez Konstytucję osób. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skuteczne natomiast zakwestionowanie prawidłowości sprawowanej kontroli przez sąd administracyjny pierwszej instancji jest możliwe w przypadku wskazania przepisów prawa, które naruszył sąd, a następnie powiązanie zarzutów z nimi związanych z odpowiednimi normami prawa procesowego bądź materialnego, które wadliwie zastosowano w postępowaniu administracyjnym, a nadto wykazanie, że mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazać należy, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. W niniejszej sprawie, jak wynika z jej akt, skarżąca została zaliczona do drugiej grupy inwalidztwa w związku z utratą zdolności do wykonywania jakiejkolwiek pracy, przy czym niepełnosprawność ta ma charakter trwały. Z orzeczenia Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia (...) marca 1988 r., nr (...), wynika natomiast, że inwalidztwo skarżącej istnieje od piątego roku życia. Skarżąca jest osobą powyżej 16 roku życia, w związku z czym, na podstawie art. 16 ust. 1 i 3 powołanej ustawy o świadczeniach rodzinnych, spełnia kryteria ustawowe do przyznania jej zasiłku pielęgnacyjnego. W związku z tym, oraz mając na uwadze treść przywołanego wyżej art. 24 ust. 2 powołanej ustawy, uznać należy, że prawo do świadczeń rodzinnych nie może datować się wcześniej, niż od miesiąca, w którym złożono wniosek, co w niniejszej sprawie nastąpiło w dniu 25 sierpnia 2008 r. Nadto z art. 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych, wynika, że ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłata następują wyłącznie na wniosek osoby zainteresowanej. Przyznać też należy rację Sądowi pierwszej instancji, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007 r., P 28/07, został wydany na tle innego, niż niniejszy, stanu faktycznego sprawy. Wyrok ten bowiem dotyczył osoby niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w szczególnej sytuacji procesowej związanej z tym, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności uzyskane zostało w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności, odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, na którą to okoliczność trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji. Mając na uwadze powyższe wywody oraz okoliczności niniejszej sprawy uznać zatem należy, że w zaskarżonym wyroku nie doszło do naruszenia art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 6 i art. 8 k.p.a. W odniesieniu natomiast do zarzutu skargi kasacyjnej o naruszeniu art. 100 § 1 w związku z art. 46 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarżącej chodziło o naruszenie art. 100 ust. 1 oraz art. 46 ust. 1 i 2, gdyż tylko takie jednostki redakcyjne zawierają wskazane przepisy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty te nie są jednak usprawiedliwione, bowiem w niniejszej sprawie kierowano się dobrem skarżącej i dlatego też przyznano jej zasiłek pielęgnacyjny, o który wnosiła. Jednakże, jeżeli ustawa przewiduje charakter wnioskowy do przyznania pewnych świadczeń, to nawet, jeśli dana osoba spełnia kryteria do ich przyznania, organ administracyjny nie może działać z urzędu, lecz wyłącznie na wniosek osoby zainteresowanej. W niniejszej natomiast sprawie przyznano skarżącej zasiłek pielęgnacyjny od początku miesiąca w którym złożyła wniosek, to jest od 1 sierpnia 2008 r. na czas nieokreślony, a więc nie można mówić o naruszeniu wskazanych wyżej przepisów. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.