II SAB/Bk 211/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 grudnia 2020 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. K. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Burmistrza S. w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej wraz z karą administracyjną 1. umarza postępowania w zakresie zobowiązania Burmistrza S. do załatwienia wniosku skarżącego J. K. z dnia [...] września 2019 roku; 2. stwierdza, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania; 3. stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa. UZASADNIENIE Pismem z dnia 2 listopada 2020 r. (uzupełnionym pismem z dnia 25 listopada 2020 r.) J. A. K, (dalej: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Burmistrza S., z wniosku skarżącego z dnia 24 września 2019 r. o umorzenie należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej wraz z karą administracyjną. W uzasadnieniu skargi skarżący wyjaśnił, że Burmistrz S., po wyroku WSA w Białymstoku z dnia 9 czerwca 2020 r. w sprawie II SA/Bk 158/20, nie wydał decyzji merytorycznej. Organ nie rozpatrzył co do istoty jego wniosku z dnia 24 września 2019 r. oraz z dnia 20 czerwca 2020 r., natomiast próbuje zmusić go do zbędnych czynności powodujących zwłokę, pomimo posiadania pełnych akt sprawy potrzebnych do rozstrzygnięcia sprawy. Z zaświadczenia komornika sądowego z dnia 22 listopada 2019 r. wynika, że kwota wpłat łącznie wynosi 16.052,83 zł, natomiast z informacji MOPS w S. wynika, że zaległość ta wynosi 16.012,50 zł. Skarżący wniósł o szybkie rozpoznanie sprawy, gdyż ma zamiar złożyć w kwietniu 2021 r. wniosek emerytalny. Dodatkowo w piśmie z dnia 25 listopada 2020 r. skarżący wyjaśnił, że ma zastrzeżenia odnośnie merytorycznej strony prowadzonego przez organ postępowania zakończonego wydaniem decyzji z dnia 24 listopada 2020 r. i w związku z tym rozważa wniesienie od niej odwołania. W odpowiedzi na skargę Burmistrz S. wniósł o jej oddalenie i wyjaśnił, że pismem z dnia 24 września 2019 r. skarżący złożył do Burmistrza S. (pismo wpłynęło do organu w dniu 25 września 2019 r.) wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej wraz z karą administracyjną. Burmistrz S. pismem z dnia 14 października 2019 r., nr[...] , przekazał powyższy wniosek, zgodnie z właściwością, do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z uwagi na treść art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz w związku z ustaleniem, że wnioskodawca zamieszkuje w B. Prezydent Miasta B. - Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w B. decyzją z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...], odmówił umorzenia w całości kwoty należności dłużnika alimentacyjnego w wys. 9643,62 zł z tytułu wypłaconych J. K. i M. K. zaliczek alimentacyjnych (w tym 5% przewidzianej do zwrotu kwoty wypłaconych zaliczek alimentacyjnych). Po rozpoznaniu odwołania skarżącego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...], utrzymało w mocy decyzję z dnia[...] grudnia 2019 r. nr [...]. Natomiast Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 9 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Bk 158/20, uchylił obie powyższe decyzje. Następnie Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w B. pismem z dnia 3 września 2020 r. (data wpływu do organu 7 września 2020 r.) przekazał do Burmistrza S. wniosek J. A. K. z dnia 24 września 2019 r. do załatwienia sprawy w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2020 r., poz. 808 z późn.zm.), ustalając na podstawie wyroku w sprawie II SA/Bk 158/20, iż organem właściwym do załatwienia przedmiotowej sprawy jest Burmistrz S. Prowadząc postępowanie w sprawie, Burmistrz S. wystąpił w dniu 14 września 2020 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. Zespół pracowników socjalnych Nr 6 z wnioskiem o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych z prośbą o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego u J. A. K. oraz przesłanie informacji o sytuacji dochodowej i rodzinnej w/w dłużnika pod kątem możliwości spłaty zadłużenia przez tego skarżącego. W odpowiedzi, pismem z dnia 28 września 2020 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w B. poinformował, że ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie daje podstawy prawnej do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego na zasadach określonych w ustawie o pomocy społecznej w zakresie rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. W związku z powyższym Burmistrz S. w dniu 2 października 2020 r. ponowił wniosek do MOPS w B. o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych, powołując się na art. 52 k.p.a. W dniu 9 października 2020 r. MOPS w B. przekazał organowi oświadczenie o stanie majątkowym oraz oświadczenie o sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i zawodowej złożone przez skarżącego. W dniu 15 października 2020 r. organ, w celu uszczegółowienia sytuacji dochodowej, wystąpił do skarżącego z pismem o uzupełnienie dokumentacji o: decyzje Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. dokumentujące wysokość aktualnie przyznanych świadczeń z pomocy społecznej; dokumenty potwierdzające wysokość aktualnie ponoszonych opłat stałych (np. czynsz, prąd, gaz, telefon, itp.); dokumenty potwierdzające inne zobowiązania pieniężne; orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2014 r. Natomiast skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów w wyznaczonym terminie. Burmistrz S. decyzją z dnia [...] listopada 2020 r., nr[...] , odmówił dłużnikowi alimentacyjnemu J. A. K. umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej wraz z karą administracyjną, wypłaconej osobom uprawnionym J. K. i M. O. K., w wysokości 9.643,62 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jest zasadna i podlega uwzględnieniu. Zgodnie z treścią art. 1 i art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: "p.p.s.a."), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej poprzez rozpoznawanie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Na mocy art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym. Przed wniesieniem skargi skarżący wyczerpał wymagany przepisem art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. środek zaskarżenia w postaci ponaglenia, o którym mowa w art. 37 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.a. Ponaglenie (nazwane skargą) zostało złożone do SKO w B. w dniu [...] października 2020 r. (w aktach brak informacji jak zostało rozpoznane). Zgodnie z art. 35 § 1 k.p.a., organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Stosownie do art. 35 § 2 k.p.a., niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Z kolei załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 k.p.a.). W art. 35 § 5 k.p.a. ustawodawca postanowił, że do terminów określonych w ww. przepisach nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu. Dodatkowo wskazać należy, że w myśl art. 36 § 1 i 2 k.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu. Zgodnie z art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. ustawodawca definiuje przewlekłe prowadzenie postępowania w ten sposób, że jest ono prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. W orzecznictwie doprecyzowuje się, że przewlekłość postępowania wystąpi w sytuacji nieefektywnego działania organu, dokonywania czynności w dużym odstępie czasu, wykonywania czynności pozornych, maskujących bezczynność w sposób formalny, gdy dochodzi do mnożenia czynności i dokonywania czynności niepotrzebnych, zbędnych, co prowadzi do przedłużenia postępowania. Przewlekłość oznacza zatem opieszałe, niesprawne i nieskuteczne działanie organu w sytuacji, gdy sprawa mogła być załatwiona w terminie krótszym (por. wyroki NSA z dnia 10 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GSK 3444/17 oraz z dnia 21 lipca 2016 r., sygn. akt II OSK 2630/150). Przewlekłe prowadzenie postępowania oznacza więc podejmowanie przez organ czynności, które - wbrew zasadzie wynikającej z art. 12 k.p.a. - nie zmierzają do załatwienia sprawy w rozsądnym terminie, albo mają charakter czynności nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 5 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1031/12). Inaczej rzecz ujmując istotą przewlekłego prowadzenia postępowania jest podejmowanie przez organ w toku postępowania czynności zbędnych lub wykonywanie czynności pozornych, a także powstrzymywanie się od podejmowania czynności niezbędnych do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, co w konsekwencji prowadzi do nieracjonalnego przedłużenia terminu jej załatwienia (por. wyrok NSA z dnia 15 listopada 2017 r., sygn. akt I OSK 1809/16). Uwzględniając skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania sąd orzeka na podstawie art. 149 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (pkt 1), zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2) oraz stwierdza, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). Stosownie zaś do art. 149 § 1a p.p.s.a. sąd jednocześnie stwierdza, czy przewlekłe prowadzenie postępowania miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Natomiast w myśl art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd, w przypadku o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub o przyznaniu od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. Zdaniem Sądu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy Burmistrz S. dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania. Sprawa była prowadzona przez organ od dnia 25 września 2019 r. (data wpływu wniosku do organu) do dnia 24 listopada 2020 r., czyli do dnia wydania decyzji. Jednak o przewlekłym prowadzeniu postępowaniu, w ocenie Sądu, można mówić w tym przypadku, dopiero od daty wpływu do organu wniosku skarżącego z dnia [...] września 2019 r. z MOPS w B. w dniu [...] września 2020 r. Wcześniejsze bowiem przekazanie tego wniosku przez Burmistrza S. do MOPS w B. wynikało częściowo z nieprecyzyjności wniosku i dopiero WSA w B.. w wyroku z dnia 9 czerwca 2020 r., w sprawie II SA/Bk 158/20, wyjaśnił, że organem właściwym do jego rozpoznania jest Burmistrz S. Analizując natomiast czynności organu pomiędzy 7 września 2020 r. a 24 listopada 2020 r. stwierdzić trzeba, że organ nie podejmował ich w sposób prawidłowy. Niepotrzebnie bowiem zwracał się w dniu 14 września do MOPS w B. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego ze skarżącym, gdyż jak trafnie odpowiedział MOPS w B. w piśmie z dnia 28 września 2020 r., w realiach niniejszej sprawy brak było podstawy prawnej do przeprowadzania takiego wywiadu. W związku z powyższym pismem z dnia 2 października 2020 r. organ powtórnie zwrócił się do MOPS w B., ale tym razem o przesłanie mu prawidłowych dokumentów, tj. oświadczenia o stanie majątkowym dłużnika i oświadczenia o stanie majątkowym dłużnika oraz oświadczenia o jego sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i majątkowej. Żądane dokumenty zostały mu przesłane w dniu 9 października 2020 r. (po 7 dniach od żądania). Jak z powyższego zatem widać, gdyby organ zwrócił się do MOPS w B. o przesłanie mu prawidłowych dokumentów już w dniu 14 września 2020 r., to otrzymałby je prawdopodobnie około 21 września 2020 r. (po 7 dniach). Zatem okres pomiędzy 21 września 2020 r. a 9 października 2020 r. uznać należy za okres, w którym organ prowadził postępowanie przewlekle. Oceny tej nie zmienia fakt, że o swoich działaniach organ poinformował skarżącego w piśmie z dnia 14 września 2020 r. – k. 14 akt adm., które jednak nie było wydane na podstawie art. 36 § 3 k.p.a. Jako nieprawidłową należy również ocenić czynność organu z dnia 15 października 2020 r. W piśmie tym organ wezwał skarżącego do przedłożenia, w terminie 7 dni, różnych dokumentów, decyzji i orzeczenia, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia. Po pierwsze organ mógł tych dokumentów zażądać od skarżącego zaraz po otrzymaniu wniosku z MOPS w B. w dniu 7 września 2020 r. Po drugie, jak wynika z akt sprawy, brak złożenia przez skarżącego żądanych dokumentów nie uniemożliwiał wydania rozstrzygnięcia w sprawie, bo w efekcie organ wydał decyzję bez ich złożenia. Powyższe oznacza zaś, że bezzasadnie organ przedłużał (w piśmie z dnia 15 października 2020 r.) termin załatwienia sprawy do dnia 15 listopada 2020 r. Ponadto, skoro wezwanie do złożenia dokumentów doręczono skarżącemu w dniu 19 października 2020 r., to termin 7- dniowy zakreślony w wezwaniu upłynął w dniu 26 października 2020 r. Czemu zatem organ czekał aż do dnia 16 listopada 2020 r., nie podejmując w tym czasie innych czynności, do poinformowania skarżącego o treści art. 79a § 1 i 2 k.p.a. i zakreślenia mu kolejnego 3-dniowego terminu na zapoznanie się z aktami sprawy i wypowiedzenie się odnośnie złożonych dowodów i materiałów. Po co także było kolejne przedłużenie terminu na załatwienie sprawy aż do dnia 15 grudnia 2020 r. Organ, jak wynika z akt sprawy administracyjnej, nie wyjaśnił swego postępowania. Również z odpowiedzi na skargę nie wynika, jakie były motywy organu odnośnie celowości i terminów podejmowanych czynności. Wprawdzie odpowiedź na skargę szczegółowo opisuje przebieg postępowania w sprawie, ale z niej również nie da się wydobyć usprawiedliwienia celowości i terminowości podjętych przez organ działań. Sytuacja jest o tyle niezrozumiała, że nawet po otrzymaniu skargi w dniu 9 listopada 2020 r., organ czekał kolejne 7 dni do sporządzenia pisma z dnia 16 listopada 2020 r. i w efekcie wydania decyzji dopiero po 15 dniach od otrzymania skargi. Zdaniem Sądu organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania, gdyż wskazane powyżej czynności były albo niecelowe albo mogły być podjęte wcześniej, przez co organ działał nieefektywnie. Samo więc przedłużanie terminów do zakończenia postępowania na mocy art. 36 k.p.a., nie może w tym przypadku sanować nieprawidłowych działań organu. Ponadto przy ocenie działań organu nie można też tracić z pola widzenia faktu, że przecież wniosek skarżącego pierwotnie wpłynął do organu (jak się później okazało właściwego od początku) już w dniu 25 września 2019 r. Organ winien więc mieć na uwadze, że skoro dosyć prosta sprawa toczy się już tak długi okres, to tym bardziej winna być zakończona jak najszybciej. Tymczasem podejmowane przez organ czynności temu nie służyły, a skarżący obiektywnie rzecz ujmując, miał prawo nabrać uzasadnionych podejrzeń, że organ nie dąży do zakończenia sprawy tylko z niewiadomych mu przyczyn, ją przeciąga. Zgodnie więc z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uznając skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ za zasadną, sąd zobowiązuje ten organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo dokonania czynności. W sytuacji jednak wydania aktu, interpretacji albo dokonania czynności po wniesieniu skargi, ale przed jej rozpoznaniem przez sąd, sąd umarza postępowanie w części obejmującej zobowiązanie organu do załatwienia sprawy na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. Organ w dniu 24 listopada 2020 r. wydał decyzję w sprawie, a zatem na mocy art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu, należało umorzyć postępowanie (pkt 1 wyroku). Na mocy art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. należało stwierdzić, że organ dopuścił się przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 2 wyroku). Z kolei na mocy art. 149 § 1a p.p.s.a. stwierdzono, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 3 wyroku). Za uznaniem takim przemawia przede wszystkim fakt, iż postępowanie, od czasu przekazania organowi wniosku skarżącego przez MOPS w B., trwało wprawdzie dłużej niż tego wymagały podjęte przez organ czynności, ale mimo wszystko nie był to jakiś relatywnie bardzo długi przedział czasu. Ponadto z akt sprawy widać, że działanie organu nie było nacechowane złą wolą wobec skarżącego. Również niezgodny z prawem sposób rozpoznania przez organ wniosku wynikał zatem nie tyle z lekceważenia przepisów prawa, ile raczej z błędnej ich interpretacji. W skardze skarżący nie wnosił o wymierzenie organowi, na mocy art. 149 § 2 p.p.s.a., grzywny lub przyznania od organu na jego rzecz sumy pieniężnej, a Sąd z urzędu również nie dopatrzył się takiej potrzeby. Mając zatem powyższe na uwadze, na mocy wskazanych przepisów, należało orzec jak w sentencji.