III SA/Po 749/17

SENTENCJA Dnia 13 grudnia 2017 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Szymon Widłak Sędziowie WSA Ireneusz Fornalik WSA Małgorzata Górecka (spr.) Protokolant: sekr. sąd. Sławomir Rajczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2017 roku przy udziale sprawy ze skargi X na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia[...]. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę UZASADNIENIE Uzasadnienie. X złożył do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie. ZUS przeprowadził postępowanie administracyjne, zakończone wydaniem w dniu [...] r. decyzji odmawiającej umorzenia należności z tytułu - składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] - składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres [...] - Fundusz Pracy za okres [...] W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia należności określonych w art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm. ), oznaczonej dalej jako o s.u.s. to jest nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności składek. Zakład rozważył także możliwość umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 a ustawy o s.u.s. zgodnie z którym należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności i przeanalizował w tym zakresie, czy nie zachodzą przypadki wymienione w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ), to jest - gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych - poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności - przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ ustalił, że według powyższych kryteriów również nie ma podstaw do umorzenia przedmiotowych należności. Strona złożyła do ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję wydaną w ramach I instancji. Organ II instancji podzielił ustalenia faktyczne i rozważania prawne poczynione w postępowaniu pierwszoinstancyjnym odnośnie braku podstaw do umorzenia spornych należności. W skardze do WSA strona zarzuciła naruszenie - art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. poprzez niezasadną odmowę umorzenia należności - § 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne - art. 7, art. 8, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa. Strona wniosła o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Skarżący nie jest w stanie odłożyć oszczędności na spłatę spornych należności wobec ZUS. W tym celu musiałby sprzedać samochód i posiadane mieszkanie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na uzasadnienie swojej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje : Skarga nie zasługuje na jej uwzględnienie. Po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy Sąd uznał bowiem, iż nie zachodzą w niej przesłanki umorzenia wymienione w art. 28 ustawy z 13 października 1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm. ). Zgodnie z art. 28 ust. 1 tej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: - dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; - wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności ( ust. 3 a ). Zdaniem Sądu organ zasadnie stwierdził, że w sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność długu gdyż skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne mogące stanowić podstawę do prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ) ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, iż decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy a to oznacza, ż nie może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności ( zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19.11.2007 r., V S.A./Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10.02.2009 r., I S.A./Gd 874/08, lex nr 483118 ). Organ działa przy tym na zasadzie art. 7 kpa i zobowiązany jest do dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych w sprawie, jednakże nie zwalnia to samej strony z wykazywania odpowiedniej inicjatywy dowodowej, szczególnie w zakresie okoliczności faktycznych działających na jej korzyść ( mogących się przyczynić do podjęcia decyzji o umorzeniu zaległości ). W omawianej sprawie dokonując kontroli legalności decyzji Sąd stwierdził, że organ zadziałał prawidłowo i przy wydawaniu decyzji nie przekroczył granicy uznania administracyjnego. W toku postępowania ustalono, iż wnioskodawca jest [...] i otrzymuje [...]zł brutto – [...] zł netto miesięcznie. Prowadzi gospodarstwo domowe z żoną mającą [...] [...] zł netto miesięcznie. Łączny dochód tego gospodarstwa przekracza kwotę minimum socjalnego. Stałe wydatki oszacowano na [...] zł. Część wydatków dotyczy kwestii innych niż zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Mimo wskazywanych przez stronę trudności nie korzysta ona z pomocy instytucjonalnej, co byłoby potwierdzeniem trudnej sytuacji materialnej. Strona jest właścicielem pojazdu osobowego z [...] r. i posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego. W tej sytuacji w ocenie Sądu organ wykazał możliwość spłacania przez zobowiązanego przedmiotowych należności w całości lub w ramach np. układu ratalnego. Organ zasadnie uznał w ocenie Sądu, że skarżący ma możliwość spłacenia spornego zadłużenia w szerszej perspektywie czasowej ( pobiera [...], prowadzi gospodarstwo domowe z żoną również pobierającą [...], posiada majątek nieruchomy ). Tak więc organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego twierdząc, iż skarżący nie wykazał przesłanek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 2 ustawy z 13.10.1983 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( posiada aktualnie stały dochód ). Skarżący nie wykazał ponadto, iż w sprawie zachodzą przesłanki z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ), w szczególności dotyczące złej sytuacji majątkowej zobowiązanego. Należy pamiętać, iż ZUS dokonując oceny w konkretnej sprawie musi dokonywać tego w oparciu o obiektywne kryteria i to zgodnie z powszechnie akceptowaną hierarchią wartości . Ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności, bo zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają – co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami, w tym przed zobowiązaniami cywilnoprawnymi. Należy brać pod uwagę i to, że organy administracyjne zasadnie przyjmują, ze istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie zatem należności z tytułu składek ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich uregulowanie ( zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 05.11.2007 r., V SA/Wa 1231/07, lex nr 484909 oraz z 23.10.2007 r., V S.A./Wa 1368/07, lex nr 492274 ). Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał skutecznie w toku prowadzonego postępowania, iż jego sytuacja rodzinna, zdrowotna i majątkowa wyczerpuje przesłanki do umorzenia należności. Organ dokonał wobec tego prawidłowych ustaleń faktycznych i ich trafnej oceny pod kątem braku możliwości umorzenia przedmiotowych należności publicznoprawnych. Z tego względu skarga podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t. j. - Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. ).