II SA/Wa 1618/13

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spr.) Sędziowie WSA Stanisław Marek Pietras Danuta Kania Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Kwiatkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi G. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - UZASADNIENIE Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2013 r., po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), utrzymał w mocy poprzedzającą decyzję nr [...] z dnia [...] maja 2013 r., domawiającą G. L. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnił łącznie następujące warunki: – jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, – nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, – nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, – nie ma niezbędnych środków utrzymania. Natomiast zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych, przepis art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jako jedyne przyczyny braku możliwości podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, wskazuje całkowitą niezdolność do pracy lub wiek (por. wyrok WSA z 12.01.2007 r., sygn. akt II SA/Wa 1590/06). Organ wyjaśnił, że pojęcie niezdolności do pracy zostało zdefiniowane w art. 12 ustawy, stanowiąc, że niezdolna do pracy w rozumieniu ustawy jest osoba, która całkowicie lub częściowo utraciła zdolność do pracy zarobkowej z powodu naruszenia sprawności organizmu i nie rokuje odzyskania zdolności do pacy po przekwalifikowaniu, przy czym całkowicie niezdolna do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Odnośnie zaś wieku, to chodzi o taki przedział wiekowy, który statuuje osobę zainteresowaną w gronie osób pozostających poza aktywnością zawodową, a w polskim systemie prawnym przyjęto, że okres aktywności zawodowej kończy się wraz z osiągnięciem wieku emerytalnego. Prezes ZUS stwierdził, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanki dotyczącej niemożności podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem emerytalnym i rentowym z uwagi na wiek lub całkowitą niezdolność do pracy, gdyż ma 56 lat, a orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] 04.2013 r. nie została uznana za niezdolną do pracy. Natomiast trudne warunki materialne i brak środków utrzymania nie są wystarczające dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku, które nie jest świadczeniem socjalnym przyznawanym wyłącznie według potrzeb, nawet gdy są one uzasadnione. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie G. L. wskazała, że od września 2007 r. przebywała na zasiłku chorobowym oraz do [...] 09.2009 r. otrzymywała świadczenie rehabilitacyjne, od [...] .01.2010 r. do [...] .01.2011 r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych, zaś do 30.06.2013 r. otrzymywała świadczenie opiekuńcze na osobę niepełnosprawną. Podniosła także, że pracę rozpoczęła [...] .09.1971 r. i posiada 40-letni staż pracy, natomiast rozwiązanie umowy o pracę nie nastąpiło z powodu likwidacji stanowiska pracy lub firmy po [...] września 2009 r. i dlatego nie przysługuje jej świadczenie przedemerytalne. Skarżąca powołała się również na brak obecnie uprawnień do jakichkolwiek świadczeń. Swoje stanowisko podtrzymała w piśmie procesowym z dnia 21 listopada 2013 r., załączając do niego wyniki badań lekarskich. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie z uzasadnieniem faktycznym oraz prawnym zbieżnym z przedstawionym w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:; Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), dalej "ustawa emerytalna". Stanowi on, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty i którzy nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolności do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna pozwalająca na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w zwykłym trybie. Wyjątkowość przedmiotowych świadczeń polega również na tym, że nie mają one charakteru roszczeniowego, są finansowane z budżetu państwa, a ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Jednym z wymogów koniecznych do przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest niemożność podjęcia przez wnioskodawcę pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. W myśl art. 14 ust. 1 ustawy emerytalnej, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia: 1. daty powstania niezdolności do pracy, 2. trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do pracy, 3. związku przyczynowego niezdolności do pracy lub śmierci z określonymi okolicznościami, 4. trwałości lub przewidywanego okresu niezdolności do samodzielnej egzystencji, 5. celowości przekwalifikowania zawodowego - dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik Zakładu, zwany dalej "lekarzem orzecznikiem". Natomiast stosownie do ust. 3 ww. przepisu, orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji. Oznacza to, że orzeczenie takie jest dla organu rentowego, w tym także dla Prezesa ZUS, wiążące i nie podlega tzw. uznaniu administracyjnemu. W orzeczeniu z dnia [...] kwietnia 2013 r., od którego nie wniesiono sprzeciwu, lekarz orzecznik ZUS ustalił, że skarżąca nie jest niezdolna do pracy. Jednocześnie w polskim systemie prawnym przyjęto, że nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na wiek osoba małoletnia do osiągnięcia 18-tego roku życia bądź osoba, która osiągnęła wiek emerytalny. Z przepisu art. 24 ust. 1a ustawy emerytalnej wynika, że obecnie wiek emerytalny dla kobiet urodzonych od 1 lipca 1956 r. do 30 września 1956 r. wynosi co najmniej 61 lat i 3 miesiące. Skarżąca urodzona [...] sierpnia 1956 r., a więc posiadająca 57 lat, wieku emerytalnego nie osiągnęła. W związku z tym zaskarżona decyzja utrzymująca w mocy decyzję odmawiającą przyznania skarżącej renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, jest zgodna z prawem. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.