I OZ 756/08

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w osobie: Sędziego NSA: Tomasza Zbrojewskiego po rozpoznaniu w dniu 7 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. G. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 września 2008 r. o sygn. akt II SA/Wa 857/08 o uchyleniu zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2008 r. wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie ze skargi A. G. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia dokumentów postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE W dniu 19 maja 2008 r. A. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia dokumentów. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2008 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu stałego w wysokości 200 złotych stosownie do art. 220 § 1 i § 3 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Wpis sądowy uiszczony został przez skarżącego w zakreślonym terminie, jednak dane wynikające z potwierdzenia uiszczenia wpisu sądowego dały podstawę do stwierdzenia, iż skarżący A. G. jest radcą prawnym, wpisanym na listę radców prawnych w W. pod numerem [...] i prowadzącym kancelarię w W. przy ul. [...]. Wobec powyższego w dniu 2 września 2008 roku Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, działając na podstawie art. 165 w związku z art. 167 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zarządził o uchyleniu zarządzenia z dnia 8 sierpnia 2008 r. W uzasadnieniu wskazano, iż w sprawie ze skargi A. G. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu należny był wpis stały. Stosownie zaś do art. 220 § 1 p.p.s.a. pisma wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego, które nie są należycie opłacone, pozostawia się bez rozpatrzenia albo odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie stałej. Skarżący został co prawda wezwany do uiszczenia wpisu sądowego, jednak w świetle okoliczności, które ujawniły się na dalszym etapie postępowania, brak było podstaw do wydania zarządzenia o wezwaniu skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego, podlegało ono zatem uchyleniu. Niezależnie bowiem od faktu, czy radca prawny występuje w charakterze strony czy pełnomocnika procesowego ciąży na nim obowiązek uiszczenia opłaty bez wezwania. W zażaleniu na powyższe postanowienie A. G. podniósł zarzut naruszenia art. 25 i art. 32 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że stroną postępowania jest radca prawny, a nie osoba fizyczna; art. 34 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że do strony postępowania wykonującej zawód radcy prawnego znajdują zastosowanie przepisy dotyczące radców prawnych, w tym art. 221 p.p.s.a.; art. 165 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie; art. 220 § 1, § 2 i § 3 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że przepisy te nie mają zastosowania do strony, wykonującej zawód radcy prawnego; art. 221 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że znajduje on zastosowanie do osób fizycznych wykonujących zawód radcy prawnego. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podał, iż art. 221 p.p.s.a. dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy radca prawny występuje w postępowaniu sądowoadministracyjnym w roli pełnomocnika procesowego, natomiast nie dotyczy przypadku, gdy stroną jest osoba wykonująca zawód radcy prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w sytuacji, gdy skarżący występujący we własnej sprawie jest jednocześnie osobą wykonującą zawód radcy prawnego lub adwokata, znajduje zastosowanie przepis art. 221 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 513, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., w myśl którego pisma wnoszone przez adwokata lub radcę prawnego, które nie są należycie opłacone pozostawia się bez rozpoznania albo odrzuca bez wezwania o uiszczenie opłaty, jeżeli pismo podlega opłacie stałej. Literalne brzmienie powołanego przepisu może sugerować, iż znajduje on zastosowanie w stosunku do osoby adwokata lub radcy prawnego, bez względu na to, w jakim charakterze, to znaczy, strony postępowania czy pełnomocnika występuje on postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z takim stanowiskiem nie można się jednak zgodzić. Przepisy regulujące postępowanie sądowoadministracyjne w sposób jednoznaczny wyróżniają podmioty będące stronami postępowania ( art. 32 i art. 33 p.p.s.a.) oraz podmioty, które mogą występować w charakterze ich pełnomocników (art..34 - art. 44 p.p.s.a.). Stronami postępowania są skarżący i organ. Skarżącym, poza szczególnymi podmiotami, takimi jak prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym, innymi podmiotami, którym ustawy przyznają prawo wniesienia skargi, jest każdy, kto ma w tym interes prawny - art. 50 p.p.s.a. Pełnomocnikami mogą być natomiast wyłącznie podmioty wymieniona w przepisie art. 35 p.p.s.a., między innymi adwokaci i radcowie prawni. Podstawową relację między stroną postępowania a pełnomocnikiem określa przepis art. 34 p.p.s.a., zgodnie z którym, strona w postępowaniu sądowoadministracyjnym działać może osobiście lub przez pełnomocnika. Zawężając, z uwagi na stan faktyczny sprawy, rozważania do sytuacji, w której stroną skarżącą jest osoba fizyczna posiadająca interes prawny, w wszczęciu postępowania, stwierdzić należy, iż strona taka działa we własnej sprawie. Pełnomocnik natomiast dokonuje czynności w cudzej sprawie w granicach udzielonego mu pełnomocnictwa, ze skutkami prawnymi bezpośrednio dotyczącymi osoby, którą reprezentuje. Tożsamość skutków prawnych czynności dokonywanych przez stronę i jej pełnomocnika nie powoduje, iż podmioty te mogą być utożsamiane. Różne są bowiem przyczyny ich udziału w postępowaniu, jak również różnią się zakresy ich uprawnień i obowiązków procesowych. Różnice widoczne są w szczególności w przypadku udziału w postępowaniu pełnomocników profesjonalnych takich jak adwokaci i radcowie prawni. W sytuacji, gdy strona korzysta w sprawie z pomocy wymienionych pełnomocników, ustawodawca zwolnił sąd z obowiązku udzielania jej wskazówek co do czynności procesowych, pouczania o ich skutkach, czy też wzywania do ich dokonania. Wynika to jednoznacznie z treści przepisów art. 6, art. 140, art. 163 §2, art. 210 § 1 czy też art. 259 § 2 p.p.s.a. Do tej grupy przepisów zaliczyć trzeba również przepis art. 221 p.p.s.a., który interpretować należy w kontekście treści art. 220 § 1 p.p.s.a. W przepisie art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd zobowiązany został, w przypadku wniesienia pisma podlegającego opłacie, do wezwania wnoszącego pismo do jej uiszczenia w określonym terminie. Odstępstwo od tej ogólnej reguły przewidziane zostało w przepisie art. 221p.p.s.a. Dotyczy ono pism wnoszonych przez adwokatów i radców prawnych, które podlegają opłacie stałej. Wówczas sąd, podobnie jak w innych sytuacjach, gdy strona reprezentowana jest przez pełnomocnika w osobach radcy prawnego lub adwokata, zwolniony został z obowiązku, w tym wypadku z obowiązku wzywania do uiszczenia opłaty i zobligowany do pozostawienia pisma bez rozpoznania albo jego odrzucenia. Wykładnia systemowa prowadzi zatem do wniosku, iż omawiany przepis art. 221 p.p.s.a. odnosi się do adwokatów i radców prawnych działających w charakterze pełnomocników. Ustawodawca zwalniając sąd z pewnych obowiązków w przypadku reprezentowania strony przez adwokata lub radcę prawnego, miał na uwadze, iż osoby te posiadają wykształcenie prawnicze i odpowiednie przygotowanie zawodowe w zakresie podejmowania czynności w ramach różnych procedur sądowych. Profesjonalizm pełnomocników stanowił zatem ratio legis przyjętych rozwiązań prawnych. Ustawodawca natomiast, poza sytuacją przewidzianą w przepisie art. 175 § 2 p.p.s.a., nie nawiązuje wprost w żadnym innym przepisie ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do profesjonalizmu stron postępowania, łącząc z tym jakieś szczególne uprawnienia lub obowiązki. Oczywistą rzeczą jest, że adwokat lub radca prawny występujący we własnej sprawie w charakterze strony nie traci przymiotu profesjonalizmu. Nie można jednak z tego wyprowadzać wniosku, że w związku z tym sąd zwolniony jest z obowiązku wezwania go do uiszczenia opłaty stałej w myśl przepisów art. 220 § 1 w związku z art.. 221 p.p.s.a., ale jednocześnie ciąży na sądzie obowiązek pouczenia go o sposobie i terminie wniesienia środków odwoławczych stosownie do treści art. 140 § 1 czy art. 163 § 2 p.p.s.a. Unormowanie zawarte w przepisie art. 221 p.p.s.a. ma na celu usprawnienie i przyspieszenie postępowania sądowego. Nie wynika jednak z niego wprost, że odnosi się ono do także do pism składanych przez stronę będącą adwokatem lub radcą prawnym. Warunkiem koniecznym zastosowania omawianego przepisu jest to, by sąd posiadał wiedzę, że pismo wnosi adwokat lub radca prawny. Należy jednak pamiętać, że strona nie ma prawnego obowiązku ujawniania sądowi w piśmie wnoszonym we własnej sprawie swojej profesji. Wskazany wyżej cel omawianego unormowania, wobec nieujawnienia swojej profesji przez stronę, nie zostanie zatem zrealizowany. Zwrócić trzeba także uwagę na to, że ujawnienie w piśmie przez stronę, że wykonuje zawód adwokata lub radcy prawnego, nie uprawnia jej do korzystania z posiadanego statusu zawodowego w związku z czynnościami podejmowanymi we własnej sprawie. Wykładnia omawianego przepisu prowadząca do obciążenia strony będącej adwokatem lub radcą prawnym negatywnymi skutkami w postaci pozostawienia pisma podlegającego opłacie stałej bez rozpoznania albo jego odrzucenia, w świetle powyższych rozważań, w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, nie znajduje zatem przekonywującego uzasadnienia. Prowadzi ona nadto do różnego traktowania stron postępowania w zależności od rodzaju wykonywanego zawodu. Sąd nie podzielił zatem odmiennego stanowiska wyrażonego w niepublikowanym postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 sierpnia 2008r., sygn. akt I FSK 833/08. Podnieść także należy, iż na gruncie przepisu art. 17 nieobowiązującej już ustawy z dnia 13 czerwca 1967r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ( tekst jedn. Dz.U. z 2002r., nr 9, poz. 88), o treści analogicznej do treści art. 221p.p.s.a., Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 10 marca 2005r., sygn. akt III CZ 2/05, wyraził stanowisko, że przepis ten niewątpliwie adresowany był głównie do adwokatów i radców prawnych występujących w sprawach w charakterze pełnomocników stron, odmawiając takiego jego rozumienia jedynie w postępowaniu kasacyjnym ( Biuletyn SN 2005/6/12). Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, uznał za usprawiedliwione podniesione w zażaleniu zarzuty naruszenia przepisów art. 220 § 1 w związku z art. 221 oraz art. 165 w związku z art. 167 p.p.s.a. i na podstawie art. 185 w związku z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego zarządzenia.