I GZ 575/13

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Barbara Stukan-Pytlowany po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Syndyka Masy Upadłości "S." Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 12 listopada 2013 r., sygn. akt III SA/Gd 737/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości "S." Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Gd. z dnia [...] lipca 2013 r. Nr [...] w przedmiocie cła antydumpingowego postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. UZASADNIENIE Syndyk Masy Upadłości "S." Spółki z o.o. w upadłości likwidacyjnej w W. wnioskiem z 10 września 2013 r. złożonym na urzędowym formularzu PPPr zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, że postanowieniem Sądu Rejonowego dla miasta stołecznego Warszawy X Wydział Gospodarczy z dnia [...] marca 2012 r. została ogłoszona upadłość "S." Sp. z o.o. obejmująca likwidację majątku upadłego. W związku z tym spółka (upadły) nie posiada dostatecznych środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Podano, że w skład masy upadłości upadłej spółki wchodzi nieruchomość na której ustanowiono szereg hipotek przewyższających wartość tego mienia. Oznacza to, że środki uzyskane ze sprzedaży nieruchomości będą mogły być przeznaczone wyłącznie na zaspokojenie wierzycieli zabezpieczonych rzeczowo. Ponadto, w skład masy upadłości wchodzą przeterminowane wierzytelności w stosunku do spółki prawa portugalskiego o wartości 194.257 zł, oraz wadium w wysokości 80.000 zł wpłacone w związku ze sprzedażą nieruchomości. Masę upadłości stanowią także środki zgromadzone na rachunku bankowym i w kasie w łącznej wysokości 16.479,02 zł. W ocenie syndyka stan środków będzie się zmniejszał z uwagi na konieczność ponoszenia dalszych kosztów postępowania upadłościowego. Suma posiadanych środków nie pozwala zatem nawet na częściowe uiszczenie wpisu, co więcej te środki muszą wystarczyć na przeprowadzenie całego postępowania upadłościowego. Dodatkowo syndyk wskazał, że w sześciu sprawach prowadzonych przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w G. wnioskował o prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, a złożone wnioski zostały rozpoznane pozytywnie. W odpowiedzi na wezwanie Sądu, syndyk przesłał sprawozdanie finansowe za okres 1 listopada – 31 sierpnia 2013 r., faktury VAT zbycia ruchomości za kwotę 9.840 zł oraz 492 zł, umowę sprzedaży nieruchomości z 5 września 2013 r. za cenę 800.000 zł. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. postanowieniem z 2 października 2013 r. odmówił przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego syndyk przedstawił raport kasowy ze stanem kasy wynoszącym 11.757,01 zł (za okres od 1 do 30 września 2013 r.) oraz wydruk z rachunku bankowego na kwotę 795.507,84 zł na dzień 11 października 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. postanowieniem z 12 listopada 2013 r. odmówił syndykowi Masy Upadłości "S." Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd stwierdził, że nie zachodzą podstawy do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, ponieważ upadły posiada środki pieniężne wielokrotnie przewyższające wartość wymaganych opłat sądowych. Zdaniem Sądu, analiza danych zawartych w przedłożonych dokumentach źródłowych pozwala stwierdzić, że w chwili składania wniosku o przyznanie prawa pomocy upadły posiadał zgromadzone na rachunkach bankowych oraz w kasie środki pieniężne w wysokości 16.479,02 zł. Następnie w dniu 31 sierpnia 2013 r. stan środków masy upadłości został zasilony z tytułu wpłaconego wadium w wysokości 94.164,99 zł zaś we wrześniu 2013 r. dokonano zbycia ruchomości wchodzących w skład masy w kwocie 10.332 zł. W ocenie Sądu, porównanie kwoty potencjalnego wpisu sądowego w sprawie z kwotą, którą dysponuje syndyk prowadzi do wniosku, że w masie upadłości znajdują się dostateczne środki na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W zażaleniu na postanowienie syndyk syndyk Masy Upadłości "S." Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej wniósł o jego zmianę poprzez przyznanie prawa pomocy i zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Syndyk zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez uznanie, że nie wykazano braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W uzasadnieniu wyjaśnił, że wyzbycie się środków znajdujących się na jej rachunkach bankowych uniemożliwi przeprowadzenie postępowania upadłościowego spółki. Fundusze te powinny być wydatkowane na bieżące koszty związane z prowadzeniem postępowania upadłościowego oraz likwidacją majątku, natomiast przeznaczenie ich na wpisy od skargi spowoduje, że uiszczona zaliczka nie wystarczy na przeprowadzenie całego postępowania upadłościowego, jak to było zakładane przez syndyka. Wskazał również, że stan funduszy masy upadłości na dzień złożenia wniosku wyniósł 16.479.02 zł. Skarżący podkreślił, że wpis w niniejszym postępowaniu wyniesie 5.237 zł zaś w sprawie o sygn. akt IIISA/Gd 736/13 - 2000 zł co w sumie stanowi kwotę 7.237 zł. W związku z powyższym uiszczenie całości czy też części należnych wpisów przy obecnym stanie środków masy upadłości spowoduje ich uszczuplenie do takiego stopnia, że środki te nie będą wystarczyć na uregulowanie kosztów powstałych w toku całego postępowania upadłościowego niezbędnych do jego zakończenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy osobie prawnej może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Omawiany przepis stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2011 r. sygn. akt I FZ 136/11). Wnioskodawca powinien zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jego sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na wnioskodawcy. Wynika to z treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Rzetelne przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy i dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Niewłaściwe zbadanie sytuacji majątkowej wnioskodawcy i w konsekwencji odmowa przyznania prawa pomocy może skutkować pozbawieniem strony prawa do sądu, co byłoby sprzeczne nie tylko z Konstytucją RP, ale i ze zobowiązaniami Rzeczypospolitej Polskiej wynikającymi z wiążącego ją prawa międzynarodowego, w tym art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm. – por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 grudnia 2012 r., sygn. akt I GZ 396/12.) Naczelny Sąd Administracyjny dokonując oceny majątku upadłego w świetle powyższych przepisów, uznał, że zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Zdaniem NSA przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że syndyk posiada dostateczne środki, które mogą być przeznaczone na poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania nie znajduje oparcia w przyjętym przez ten Sąd stanie faktycznym. Z pism syndyka wynika, że stan funduszy masy upadłości z tytułu sprzedaży nieruchomości wynosi 807.264,85 zł przy czym syndyk jest uprawniony do dysponowania jedynie kwotą 7.264,85 zł, gdyż suma uzyskana ze sprzedaży nieruchomości jest przeznaczona na spłatę obciążających ją hipotek. Natomiast kwota wpłacona jako wadium z tytułu sprzedaży nieruchomości nie może być przeznaczona na inny cel niezwiązany z postępowaniem likwidacyjnym. W skład masy upadłości wchodzą przeterminowane wierzytelności, jakie posiada skarżąca w stosunku do spółki prawa portugalskiego o wartości 194.257 zł. Wpis w niniejszym postępowaniu wynosi 5.237 zł. Oznacza to, że gdyby przyjąć iż syndyk nadal dysponuje kwotą 7.264,85 zł to po uiszczeniu należnego wpisu na przeprowadzenie postępowania upadłościowego pozostałoby 2.027,85 zł. Z kolei po zapłaceniu wpisu sadowego w sprawie o sygn. akt III SA/Gd 736/13 w wysokości podanej w zażaleniu – 2.000,00 zł na prowadzenie postępowania upadłościowego pozostałoby syndykowi jedynie 27,85 zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarówno pierwsza kwota (2.027,85 zł) jak i druga (27,85 zł) stwarzają realne ryzyko obowiązkowego umorzenia postępowania upadłościowego z powodu braku środków na dalsze jego prowadzenie. W świetle przedstawionych okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zostały spełnione przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Nie można zgodzić się z stwierdzeniem Sądu pierwszej instancji, że prowadzenie postępowania likwidacyjnego spółki nie uzasadnia przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Przeznaczenie środków, jakimi dysponuje syndyk z masy upadłości na wpis od skargi uniemożliwiłoby skuteczne prowadzenie likwidacji spółki. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie, odmowa przyznania prawa pomocy stanowiłaby naruszenie konstytucyjnego prawa do sądu, ustanowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Środki majątkowe zgromadzone przez syndyka nie pozwalają mu na uiszczenie pełnych kosztów sądowych, a ta okoliczność spowodowałaby konieczność odstąpienia przez syndyka od popierania skargi. W konsekwencji uniemożliwiono by syndykowi realizację prawa do sądu i skontrolowanie zaskarżonej decyzji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, również ta okoliczność przemawiała w niniejszej sprawie za przyznaniem prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i przyznał wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.