I SA/Gl 990/10

SENTENCJA Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi J.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego wskutek wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy UZASADNIENIE W dniu 30 września 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy dla J.P. W tych ramach zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych (patrz pkt 4 druku PPF). W motywach wniosku odniósł się do merytorycznych aspektów sprawy z jego skargi. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż wnioskodawca posiada dom o pow. 70 m², nieruchomość rolną o pow. 970 m2 i "inne nieruchomości o łącznej powierzchni 1977 m2". W gospodarstwie domowym pozostaje wraz z sześcioletnim synem. J.P., zgodnie z oświadczeniem zawartym w druku PPF z dnia 29 września 2010 r., nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych o wartości przekraczającej 3000 euro. Zdeklarował dalej, że jego miesięczne dochody wynoszą około 300 zł i uzyskiwane są z prac dorywczych. Wnioskodawca odnotował nadto, że ustawicznie zgłasza aplikację na wolne stanowiska pracy. W 2009 r. obronił pracę magisterską na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] i z tytułu poniesionych tam kosztów "zalega z kilkusetzłotowymi długami u wielu osób." Wskazał dalej, że główną przeszkodą w znalezieniu pracy jest jego wiek ([...] lat). Wnioskodawca rozważa możliwość podjęcia pracy za granicą, godząc się przy tym na stałą emigrację. Należy w tym miejscu odnotować, że J.P. zwracał się o przyznanie prawa pomocy w sprawach, które zawisły przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach (sygn. akt I SA/Gl 347-349/10). Mocą postanowień tegoż Sądu z dnia 4 października 2010 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym tam zakresie (prawo pomocy w zakresie całkowitym). Orzeczenia te stały się następnie przedmiotem zażaleń skierowanych do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W ramach tamtych postępowań zgromadzono obszerny materiał źródłowy, którego kopie umieszczono w aktach tej sprawy celem wykorzystania przy rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia 29 września 2010 r. W wyniku analizy przywołanego wyżej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach oraz dokumentacji źródłowej zgromadzonej w aktach sprawy o sygn. akt I SA/Gl 347-349/10, pismem z dnia 6 października 2010 r., zobowiązano J.P. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, w szczególności przez: 1) złożenie jednoznacznego oświadczenia, z którego wynikałoby że skarżący w dalszym ciągu podtrzymuje wysokość deklarowanych wydatków na utrzymanie gospodarstwa domowego, przyjętych na potrzebę rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 347/10. W przypadku zmiany wysokości tej kwoty należało tę okoliczność wykazać za pomocą kopii stosownych dokumentów źródłowych; 2) wskazanie źródła finansowania przynależnej skarżącemu części kosztów utrzymania gospodarstwa domowego, w tym: żywności, środków czystości, odzieży itp., w przypadku występowania "martwych miesięcy". Określenie to skarżący użył w odniesieniu do okresów, w których nie osiąga dochodów z prac dorywczych i okazjonalnych; 3) nadesłanie kopii tytułu prawnego dokumentującego uznanie D.P. za dziecko skarżącego oraz złożenie wyjaśnień co do ewentualnie nałożonych na skarżącego obowiązków alimentacyjnych wynikających z ww. stosunku; w tych ramach należało nadto wyjaśnić czy skarżący przyczynia się do wydatków związanych z realizacją obowiązku przedszkolnego bądź szkolnego ww. dziecka; 4) nadesłanie kopii dokumentów (przelewów bankowych, wpłat gotówkowych, itp.) potwierdzających zapłatę należności z tytułu dostawy mediów. W tych ramach wyjaśniono, że z dokumentów źródłowych, nadesłanych do akt sprawy o sygn. I SA/Gl 347/10, nie wynika w jaki sposób wspomniane należności są uiszczane, zaś blankiety wpłat nie zostały opatrzone stemplem jednostki przyjmującej wpłaty); 5) wykazanie wysokości aktualnych dochodów wszystkich osób zamieszkałych w nieruchomości położonej w P. przy ul. [...]; 6) złożenie wyjaśnień, z których wynikałoby czy skarżący posiada status osoby bezrobotnej, co umożliwiłoby korzystanie ze świadczeń medycznych w ramach ubezpieczenia bądź pozyskanie jednorazowo środków z Funduszu Pracy na podjęcie działalności gospodarczej. W przypadku odpowiedzi negatywnej należało wyjaśnić przyczynę takiego stanu rzeczy. Z kolei w razie posiadania takiego statusu należało nadesłać stosowne zaświadczenie właściwego urzędu pracy potwierdzające tą okoliczność; 7) nadesłanie kopii wniosku ewentualnie złożonego w ramach czynności zmierzających do uzyskania "środków z programów pomocowych UE na otwarcie biura pomocy administracyjnej". W szczególności pożądany jest fragment wniosku odnoszący się do "źródeł współfinansowania projektu", 8) nadesłanie kopii zgłoszenia ZUS ZWUA dokumentującego wyrejestrowanie działalności gospodarczej z systemu ubezpieczeń. We wskazanym wyżej wezwaniu zawarto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie do jego treści w terminie siedmiu dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej także w skrócie: P.p.s.a. Odpowiadając na wezwanie referendarza sądowego skarżący wyjaśnił (patrz pismo z dnia 19 października 2010 r.), co następuje. Wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego są zmienne i skarżący stara się je zbilansować w dłuższych okresach czasu. J.P. nie wydatkuje żadnych środków na odzież czy obuwie. Na dzienne wyżywienie nie wydaje więcej nić 4-5 zł. "Gospodarując środkami finansowymi ma na uwadze okresy w których nie zdoła zarobić jakichkolwiek pieniędzy. Zdarza się, że udaje mu się sprzedać zbędne rzeczy z jego gospodarstwa domowego, bardzo często sprzedaje surowce wtórne." Skarżący wyjaśnił dalej, że wydatki związane z edukacją i wychowaniem D.P. ponosi jego matka I.K., która nigdy nie występowała o zasądzenie alimentów. Sytuacja skarżącego jest tak trudna, że nie jest w stanie opłacić małoletniemu podręczników szkolnych, innych pomocy edukacyjnych czy ciepłych posiłków. Małoletni D.P. za pośrednictwem skarżącego otrzymuje ubrania po starszym wnuku mieszkającym w H. Skarżący zdeklarował, że w nieruchomości, którą zajmuje zamieszkują nadto ww. małoletni oraz I.K., która jest dla niego osobą obcą. J.P. oświadczył dalej, że nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Dodał przy tym, że przepisy prawa nie obligują osoby bezrobotnej do ewidencjonowania jej w urzędzie pracy. "Korzystanie ze świadczeń medycznych w ramach rzekomego ubezpieczenia jest fikcją o której przekonał się już kilkakrotnie skarżący pytając w poszczególnych Zakładach Opieki Zdrowotnej o usługi finansowane przez NFZ. Z ubezpieczenia tego nie można zrobić tomografii głowy, nie można bezpłatnie korzystać z usług stomatologa (w gabinetach w P. NFZ opłaca tylko usuwanie zębów), nie można wykonać diagnoz i badań specjalistycznych. Skarżący nie starał się także o pozyskanie środków na działalność gospodarczą. Środki z Funduszu Pracy nie dotujądziałalności tak jak ma to miejsce w przypadku środków pomocowych w ramach działania Kapitał Ludzki." Skarżący dodał, "że uzyskanie statusu bezrobotnego utrudnia lub wręcz wyklucza możliwość uzyskania pracy w instytucjach publicznych. Wśród wymaganych dokumentów będących odpowiedzią na ofertę pracy znajduje się oświadczenie o nie zarejestrowaniu się jako bezrobotny!". J.P. podniósł, że "aby uzyskać środki z programów pomocowych UE w pierwszej kolejności wnioskodawca musi mieć podmiot, który będzie ubiegał się o takie środki. W tym celu skarżący zarejestrował stowarzyszenie o nazwie A. Programem, z którego mogłyby być przyznane odpowiednie środki na rozwój społeczeństwa obywatelskiego lub świadczenie pomocy administracyjnej jest program operacyjny Kapitał Ludzki. Nabór wniosków do takich programów odbywa się zawsze na przełomie roku. Programy ogłaszane w trakcie roku przyznają środki finansowe na działalność edukacyjną, na rozwój obszarów wiejskich, na wyrównanie szans itp. Rzeczą oczywistą jest, że skarżący nie weźmie udziału w takim programie gdyż, albo nie jest podmiotem, który mógłby przystąpić do takiego programu, albo barierą jest brak własnego wkładu finansowego. Dodać należy, że skarżący nie jest w stanie uczestniczyć w programie, który wymaga udziału własnego wkładu finansowego (...)". Do pisma z dnia 19 października 2010 r. skarżący dołączył: aneks do umowy o pracę z dnia 4 stycznia 2010 r., z którego wynika, że I.K. uzyskuje z tytułu wynagrodzenia za pracę kwotę [...] zł; druki ZUS ZWUA i ZWPA wraz z potwierdzeniami przyjęcia w placówce ZUS, z których wynika, że J.P. i I.K. wyrejestrowali się z systemu ubezpieczeń od dnia 1 stycznia 2001 r.; potwierdzenia wykonania przelewów z tytułu opłaty za media, w tym na rzecz: B Sp. z o.o. w P. na kwotę 28,46 zł, C Sp. z o.o. na kwotę 281,69 zł i D na kwotę 112,70 zł (przelewów dokonano z "konta nadawcy" oznaczonego jako "J.P., ul. [...],[...] P."); odpis skrócony aktu urodzenia, z którego wynika, że D.P. jest synem I.K. i J.P. Mając na uwadze postępowania z wniosków skarżącego w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 347-349/10 należy w tym miejscu dodatkowo odnotować, że J.P. podejmuje prace dorywcze i okazjonalne, za które nie otrzymuje zapłaty lub są to "małe kwoty (20-50 zł)", zaś "przybliżona kwota wynagrodzenia to ok. 200-300 zł. Ponadto uzyskuje on środki ze sprzedaży rzeczy i przedmiotów, które zakupił w przeszłości. Skarżący zdeklarował w tamtych sprawach, że miesięczne koszty utrzymania stanowią kwotę około 526,00 zł. Oświadczył przy tym, iż zameldowana pod jego adresem I.K. partycypuje w połowie w kosztach utrzymania mieszkania. J.P. odnotował, że nie korzysta i nigdy nie korzystał z pomocy opieki społecznej oraz z pomocy finansowej rodziny. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje: Należy w punkcie wyjścia ponownie odnotować, że w ramach niniejszego postępowania wykorzystano materiały źródłowe i oświadczenia skarżącego zawarte w aktach sprawy o sygn. I SA/Gl 347/10 do I SA/Gl 349/10. Trzeba bowiem zauważyć, że do proceduralnych gwarancji o szczególnym znaczeniu dla zainteresowanego należy konstytucyjny nakaz rozpatrzenia sprawy "bez uzasadnionej zwłoki". Ta konstytucyjna zasada znalazła wyraz także w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w szczególności w art. 7 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd administracyjny powinien podejmować czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy. Z tych zatem powodów, mając na uwadze także to, że postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem szczególnym, które co do zasady nie powinno dodatkowo generować po stronie wnioskującego dodatkowych kosztów, sięgnięto do całości dokumentacji zgromadzonej w ww. aktach sprawy. Uzasadnienia dla takiego postępowania należy upatrywać także w tym, że postępowania z wniosków skarżącego w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 347-349/10 toczyły się w relatywnie nieodległym czasie. Przechodząc do meritum należy w tym miejscu odnotować, że zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym – czyli w myśl art. 245 § 3 w zw. z art. 211 P.p.s.a. , obejmującym między innymi zwolnienie od kosztów sądowych – następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Z treści przywołanego przepisu wynika, że ustawodawca przez użycie sformułowania "wykaże" przesunął ciężar udowodnienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy na stronę. Zatem to na skutek wskazanych przez wnioskującego dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, iż nie jest on w stanie pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Rola Sądu (referendarza sądowego) sprowadza się zaś do oceny informacji dostarczonych przez stronę w kontekście przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., która – co trzeba podkreślić – ma charakter ekonomiczny. Odnosząc te uwagi do niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że skarżący nie wykazał, iż zachodzą podstawy do uwzględnienia jego żądania, gdyż jego oświadczenia oraz przedstawiona przez niego dokumentacja nie pozwalają na przeprowadzenie wolnej od wątpliwości oceny wniosku. Składane obecnie dokumenty oraz oświadczenia w konfrontacji z całością dokumentacji zgromadzonej w aktach, w których do tej pory nie zakończyło się postępowanie z wniosków skarżącego o przyznanie prawa pomocy, pozwoliły przyjąć, że skarżący przedstawił swoją sytuację w sposób odbiegający od stanu rzeczywistego, aby zwiększyć szanse uzyskania prawa pomocy. Wypada tu zauważyć, że art. 255 P.p.s.a. winien mieć ograniczone zastosowanie w toku postępowania z wniosku o przyznania prawa pomocy, tj. aż do momentu, w którym dalsza korespondencja z wnioskodawcą może być bezcelowa z powodu jego postawy procesowej. Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny zauważył w jednym ze swoich postanowień, że "chcąc uzyskać pomoc Państwa, podatnik musi uczciwie i wiarygodnie przedstawić sytuację w jakiej się znajduje, aby sąd mógł w oparciu o zobiektywizowane kryteria, udzielić mu wsparcia – uwzględniając jego indywidualną sytuację życiową" (postanowienie z dnia 6 sierpnia 2010 r. sygn. akt II FZ 378/10, zapadłe w sprawie ze skargi J.P.). Przyjęta wyżej konkluzja stanowi w pierwszej kolejności skutek postawy skarżącego w toku tego, jak i wspomnianych wyżej postępowań z jego wniosków. Można zauważyć, że dokumentacja źródłowa jest przez skarżącego reglamentowana w sposób, który wzmacnia przyjęte obecnie rozstrzygnięcie wniosku. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę skarżącego, że we wspomnianych tutaj sprawach został on wezwany do przedłożenia wyciągów i wykazów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez niego, także tych wykorzystywanych dla potrzeb działalności gospodarczej, i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. Odpowiadając na to wezwanie skarżący nadesłał tylko i wyłącznie wyciąg z rachunku bankowego prowadzonej uprzednio spółki cywilnej z zerowym saldem (E). Tymczasem, zobowiązany obecnie do nadesłania kopii dokumentów potwierdzających zapłatę należności z tytułu dostawy mediów, nadesłał potwierdzenia wykonania przelewów z rachunku bankowego, na których został oznaczony jako "nadawca" (F). Taki stan rzeczy może sugerować, że skarżący jest posiadaczem rachunku bankowego, który uprzednio nie został ujawniony na potrzebę rozstrzygnięcia wniosków. Nie bez znaczenia dla przyjętego tutaj rozstrzygnięcia pozostaje fakt, że skarżący, pomimo deklarowanego braku stałego źródła utrzymania oraz uzyskiwania niewielkich dochodów z prac dorywczych, nie korzysta ze wsparcia Skarbu Państwa, czy to poprzez świadczenia z pomocy społecznej, czy też w ramach promocji zatrudnienia i aktywizacji zawodowej. Dobrowolne odstąpienie od zarejestrowania się jako osoba bezrobotna jest równoznaczne z rezygnacją z bezpłatnych świadczeń opieki medycznej. Stwierdzenie skarżącego, iż kilkakrotnie przekonał się o fikcyjności świadczeń gwarantowanych przez Państwo może świadczyć o tym, że poszukiwał on wsparcia medycznego, a zatem wspomniana wyżej dezaprobata dla statusu osoby bezrobotnej skutkować musi w jego przypadku odpłatnością świadczeń medycznych. To z kolei rodzi pytanie o źródła finansowania takiego stanu rzeczy. Oświadczenia skarżącego, zawarte w jego piśmie procesowym z dnia 19 października 2010 r. (pkt 6 i 7), mając nadto na uwadze poczynione wyżej wywody, pozwoliły przyjąć, że skarżący zmierza do przeniesienia na Skarb Państwa ciężaru poniesienia kosztów sądowych w sytuacji, gdy sam w sposób wysoce selektywny podejmuje działania zmierzające do uzyskania stałego zatrudnienia. W dalszej kolejności należy zauważyć, że sformułowanie "stan majątkowy", użyte w art. 252 P.p.s.a., jest zbliżone do pojęcia "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących w wnioskodawcą wspólnie gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe (por. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Na gruncie przytoczonego wyżej stanowiska judykatury należy odnotować, że skarżący w dość osobliwy sposób wypowiada się na temat osoby, która jest zameldowana w zajmowanej przez niego nieruchomości. W początkowej fazie postępowań z jego wniosków w sprawach o sygn. akt I SA/Gl 347-349/10 wskazywał, że osoba zameldowana wraz z nim (I.K.), "nie wnosi żadnych opłat czynszowych." W późniejszym okresie skarżący oświadczył, że osoba ta "partycypuje w połowie w kosztach utrzymania mieszkania". W ostatnim ze swoich pism (z dnia 19 października 2010 r.) oświadcza, że I.K. (matka syna skarżącego) jest osobą obcą dla skarżącego, nie mniej jednak wyraziła zgodę na przedłożenie kopii umowy o pracę. Niespójność tych oświadczeń nie pozwala na wyciągnięcie jednoznacznych wniosków co do wzajemnej współpracy pomiędzy skarżącym a matką jego dziecka na gruncie gospodarstwa domowego skarżącego. Inaczej przedstawia się sytuacja jeżeli chodzi o grunt zawodowy i tu wzajemna współpraca jest bezsporna. Zgodnie z treścią art. 106 § 4 P.p.s.a., fakty powszechnie znane sąd bierze pod uwagę nawet bez powołania się na nie przez strony. Powszechną jest zatem okoliczność faktyczna, zawarta w środkach masowego przekazu, iż J.P. jest pełnomocnikiem wyborczym A, zaś I.K. jest pełnomocnikiem finansowym tego Komitetu. Trzeba też tutaj podkreślić, że do dnia dzisiejszego, pomimo licznej korespondencji ze skarżącym, nie można zweryfikować oświadczeń skarżącego dotyczących podejmowanych przez niego prac dorywczych i związanych z nimi zapłatami, ani dokonywanej przez skarżącego wyprzedaży składników majątku. Zresztą nawet, jeżeli uznać to oświadczenie za wiarygodne, to zważywszy na wysokość deklarowanych zarobków, nadal otwarte pozostaje pytanie o źródła pokrycia wydatków (przyjęto, iż wydatki te wynoszą obecnie co najmniej 646 zł) oraz sposoby zbilansowania tychże wydatków przy "okazjonalnym i dorywczym", czyli niemożliwym do oszacowania z góry, sposobie zarobkowania. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.