I Ca 534/19

<p>Sygn. akt I Ca 534/19</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p> Dnia 18 grudnia 2019 roku</p> <p>Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny</p> <p>w składzie:</p> <p>Przewodniczący Sędzia Joanna Składowska</p> <p>Sędziowie Elżbieta Zalewska-Statuch</p> <p> Katarzyna Powalska</p> <p>Protokolant sekretarz sądowy Elwira Kosieniak</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2019 roku w Sieradzu</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block">M. K.</span> </p> <p>przeciwko <span class="anon-block">W. K.</span> </p> <p>o zachowek</p> <p>na skutek apelacji powódki</p> <p>od wyroku Sądu Rejonowego w Zduńskiej Woli</p> <p>z dnia 16 sierpnia 2019 roku, sygnatura akt I C 1694/18</p> <p>I.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 2 w ten sposób, że nie obciąża powódki obowiązkiem zwrotu pozwanemu kosztów procesu;</p> <p>II.  odrzuca apelację w pozostałym zakresie;</p> <p>III.  nie obciąża powódki obowiązkiem zwrotu pozwanemu kosztów postępowania apelacyjnego.</p> <p>Sygn. akt I Ca 534/19</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>W pozwie z dnia 24 grudnia 2018 r. powódka <span class="anon-block">M. K.</span> wniosła o zasądzenie od pozwanego <span class="anon-block">W. K.</span> na jej rzecz kwoty 75 000,00 złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, liczonymi od 24 sierpnia 2018 r. do dnia zapłaty z tytułu zachowku należnego jej od pozwanego, jako spadkobiercy ustawowemu po babce <span class="anon-block">H. K.</span>, zmarłej w dniu 26 grudnia 2013 r.</p> <p>Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz od powódki zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych.</p> <p>Zaskarżonym wyrokiem z 16 sierpnia 2019 r., wydanym pod sygn. akt I C1694/18, Sąd Rejonowy w Zduńskiej Woli w pkt 1 zasądził od <span class="anon-block">W. K.</span> na rzecz <span class="anon-block">M. K.</span> kwotę 32 784,00 złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 24 sierpnia 2018 r. do dnia zapłaty, natomiast w pkt 2 zasądził od <span class="anon-block">M. K.</span> na rzecz <span class="anon-block">W. K.</span> 5 417,00 złotych z tytułu zwrotu kosztów postępowania poniesionych w sprawie, nie obciążając stron obowiązkiem zapłaty kosztów postępowania należnych Skarbowi Państwa.</p> <p>W ocenie Sądu, powództwo znajdowało podstawę prawną w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 1000)">art. 1000 k.c.</a> Bez wątpienia pozwany został wzbogacony przez spadkodawczynię dwiema darowiznami, które należało ocenić według stanu z dnia ich dokonania a według cen obecnych (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 994;art. 994 § 1)">art. 994 § 1 k.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 995)">art. 995 k.c.</a>) . Wartość zabudowanej nieruchomości gruntowej, położonej w <span class="anon-block">Z.</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span>, według stanu na dzień 21 lipca 2009 r., a według cen na dzień wykonania opinii wynosiła 159 200,00 złotych. Z kolei wartość niezabudowanej nieruchomości gruntowej położonej w <span class="anon-block">Z.</span> przy <span class="anon-block">ul. (...)</span>, według stanu na dzień 29 stycznia 2010 r., a według cen na dzień wykonania opinii wynosiła 45 000,00 złotych. Odliczeniu od substratu zachowku podlegały długi obciążające masę spadkową w postaci kosztów pogrzebu w wysokości 5 000 złotych. Sąd przyjął zatem, że substrat zachowku wynosił 151 133 złotych, a więc wartość udziału spadkowego powódki (½ części spadku) - 75 556złotych. Tak wiec należny powódce zachowek stanowi sumę 32 784 złotych (37 784 złotych - 5000 złotych).</p> <p>Mając na uwadze okoliczności sprawy Sąd uznał, iż nie zachodzą podstawy do miarkowania należnego powódce zachowku w świetle zasad współżycia społecznego, ani tym bardziej pozbawienia jej prawa do tegoż.</p> <p>W pozostałym zakresie Sąd uznał powództwo za wygórowane.</p> <p>O kosztach postępowania Sąd orzekł w oparciu z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 100)">art. 100 k.p.c.</a> uznając, że pozwana mniej niż w połowie uzyskała zaspokojenie swych praw. Z tych względów zobowiązana jest do zwrotu pozwanemu wynagrodzenia pełnomocnika w kwocie 5 417 złotych.</p> <p> <strong> <!-- -->Powódka wniosła apelację od wyroku Sądu Rejonowego, zaskarżając orzeczenie w pkt 1 i 2 i zarzucając naruszenie prawa materialnego, polegające na nieprawidłowej wykładni <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 993)">art. 993 k.c.</a>, skutkującej błędnym wyliczeniem należnego jej zachowku oraz prawa procesowego w postaci <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> poprzez jego niezastosowanie.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->W oparciu o wskazane zarzuty, skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i:</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->- podwyższenie zasądzonej na jej rzecz od <span class="anon-block">W. K.</span> kwoty do 36 533,00 złotych;</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->- nieobciążanie powódki na rzecz <span class="anon-block">W. K.</span> kwotą 5 417,00 złotych z tytułu kosztów postępowania poniesionych w sprawie.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->W uzasadnieniu środka zaskarżenia wskazano, że prawidłowe obliczenie zachowku winno przedstawiać się następująco: od kwoty 151 133 złotych powinny zostać odjęte długi spadkowe w kwocie 5 000 złotych. Dopiero tak ustalona czysta masa spadku wynosząca </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->146 133 złotych stanowi podstawę do wyliczenia zachowku. Udział <em> <!-- --> spadkowy powódki </em> wynosi zatem 73 066 złotych, a należny jej zachowek wynoszący połowę tego udziału równa się kwocie 36 533 złotych.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Nadto, zdaniem powódki, zwrot kosztów zastępstwa procesowanego nie powinien należeć się pozwanemu, który winien liczyć się z obowiązkiem zapłaty zachowku i który od ponad roku wiedział o roszczeniu powódki. Zasądzenie kosztów wynagrodzenia pełnomocnika pozwanego od kogoś, kto musiał walczyć o zachowek w sądzie, ponadto samodzielnie, pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego i prowadzi do efektywnego pomniejszenia należnego zachowku.</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Pozwany wniósł o odrzucenie apelacji na koszt skarżącej. </strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Okręgowy zważył, co następuję:</strong> </p> <p>Sąd drugiej instancji przede wszystkim jest zobowiązany do wstępnego sprawdzenia, czy przedłożona mu wraz z aktami sprawy apelacja nadaje się do merytorycznego rozpoznania. Obowiązek ten wynika z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 373)">art. 373 k.p.c.</a> w brzmieniu sprzed nowelizacji z 7 listopada 2019 r., mającego zastosowanie wobec wniesienia apelacji przed tą datą. W toku kontroli wstępnej zaś, ocenia się apelację z punktu widzenia wymagań ustawowych odnoszących się do terminu jej wniesienia, dopuszczalności oraz zachowania wymagań formalnych.</p> <p>Rozstrzygając sprawę w procesie cywilnym, sąd bądź to uwzględnia powództwo powoda, bądź też je oddala w całości lub w określonej części, czemu daje wyraz w wyroku. Takie rozstrzygnięcie podlega kontroli instancyjnej. W przypadku zaś, gdy sąd nie orzekł o żądaniu strona może złożyć wniosek o uzupełnienie orzeczenia (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 351)">art. 351 k.p.c.</a>). Jeżeli natomiast wniosła środek odwoławczy dotyczący przedmiotu nieobjętego rozstrzygnięciem w sentencji orzeczenia, to środek ten podlega odrzuceniu, jako niedopuszczalny z powodu braku substratu zaskarżenia (por. orzeczenia Sądu Najwyższego: z dnia 2 czerwca 1964 r., I PR 10/63, OSNC 1965 nr 5 poz. 80, z dnia 25 lutego 1997 r., II CKN 15/97, OSNC 1997, nr 6-7, poz. 89, z dnia 8 lipca 1997 r., I Cz 76/97, niepubl., z dnia 21 kwietnia 1998 r., III Cz 43/98, niepubl., z dnia 28 maja 1998 r., III CKN 409/98, niepubl., z dnia 4 listopada 1998 r., I CKN 703/98, niepubl.).</p> <p>W sprawie przedmiotowej Sąd Rejonowy nie orzekał o żądaniu powódki ponad kwotę zasądzoną, tj. nie orzekł o nim ani pozytywnie, ani też negatywnie poprzez oddalenie powództwa w tym zakresie.</p> <p>Przedmiotem procesu przed sądem odwoławczym może być w całości lub części tylko to, co było przedmiotem procesu przed sądem pierwszej instancji albo to, co się z nim stało do chwili zamknięcia rozprawy w tej instancji.</p> <p>Zgodnie z 383 <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ()">k.p.c.</a>, w postępowaniu apelacyjnym nie można rozszerzyć żądania pozwu ani występować z nowymi roszczeniami.</p> <p>W takiej sytuacji skarżąca może domagać się rozstrzygnięcia o dalej idącym roszczeniu i zasądzenia dodatkowo kwoty 3 749 złotych jedynie w odrębnym procesie, natomiast jej apelacja w tym zakresie podlegała odrzuceniu na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 370)">art. 370 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 373)">art. 373 k.p.c.</a> </p> <p>Za uzasadniony zaś uznał Sąd Okręgowy zarzut naruszenia przepisów regulujących zasady ponoszenia przez strony kosztów procesu. Przede wszystkim należy zauważyć, że każda ze stron wygrała sprawę w ok. 50%, a tymczasem Sąd Rejonowy, wbrew dyspozycji <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 100)">art.100 k.p.c.</a>, zobowiązał powódkę do zwrotu pozwanemu całości poniesionych przez niego kosztów. Nadto zgodzić się należy ze skarżącą, że w sprawie znajdował zastosowanie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> </p> <p>W orzecznictwie sądowym i piśmiennictwie utrwaliła się wykładnia, zgodnie z którą zastosowanie przez sąd <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a> powinno być oceniane z uwzględnieniem zasad współżycia społecznego, w całokształcie okoliczności, które uzasadniają odstępstwo od podstawowych zasad decydujących o rozstrzygnięciu w przedmiocie kosztów procesu. Do kręgu „wypadków szczególnie uzasadnionych” należą przy tym okoliczności zarówno związane z samym przebiegiem postępowania, jak i leżące na zewnątrz. Do pierwszych zalicza się np. charakter żądania poddanego rozstrzygnięciu, jego znaczenie dla strony, subiektywne przekonanie strony o zasadności roszczeń, przedawnienie, do drugich - sytuację majątkową i życiową strony.</p> <p>Nie budzi wątpliwości, że sytuacja majątkowa powódki nie jest dobra. Z tej przyczyny korzystała ona z częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Ponadto powódka pozostawała w subiektywnym przekonaniu co do zasadności zgłoszonych roszczeń trudnych do zweryfikowania <em> <!-- -->a limine</em>. Jej powództwo było usprawiedliwione co do zasady. Przyczyną uwzględnienia powództwa jedynie w części nie był zaś fakt uznania za zasadne podnoszonych przez pozwanego zarzutów, lecz weryfikacja wartości substratu zachowku, która wymagała dopuszczenia dowodu z opinii biegłego.</p> <p>Z powołanych względów Sąd Okręgowy - na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 § 1 k.p.c.</a> - zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 2 w ten sposób, że nie obciążył powódki obowiązkiem zwrotu pozwanemu kosztów procesu.</p> <p>O kosztach postępowania apelacyjnego również orzeczono na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 102)">art. 102 k.p.c.</a>, nie obciążając powódki obowiązkiem zwrotu ich części pozwanemu, mając na uwadze, że zaistnienie przesłanek do częściowego odrzucenia środka zaskarżenia było wynikiem omyłki Sądu Rejonowego , który nie orzekł o całości żądania, natomiast podnoszone przez skarżącą zarzuty były uzasadnione.</p> </div>