II GPP 5/10

SENTENCJA Dnia 21 grudnia 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Sulimierski (spr.) Sędzia NSA Zofia Przegalińska Sędzia WSA (del.) Krystyna Czajecka - Szpringer po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi Z.B. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt VI SA/Wa 1213/10 ze skargi Z.B. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 5 maja 2009 r., sygn. akt VII SA/Wa 898/07 odrzucającego skargę Z.B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym postanawia: oddalić skargę na przewlekłość postępowania UZASADNIENIE I. Z.B. pismami z dnia 3 listopada 2010 r. oraz 3 grudnia 2010 r. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę na przewlekłość postępowania w sprawie prowadzonej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny pod sygn. VI SA/Wa 1213/10 i zakończonej postanowieniem tego Sądu z dnia 18 listopada 2010 r. o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania sądowego, zakończonego postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 5 maja 2009 r., sygn. VII SA/Wa 898/07 o odrzuceniu skargi Z.B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2007 r., Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. Skarżący Z.B. - powołując się na przepisy ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszanie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki - zażądał: - stwierdzenia przewlekłości postępowania prowadzonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. przez "nierozpoznanie czynności prawnej, tj. wznowienia postępowania wniesionego przez pełnomocnika...z daty jaka widnieje wpływ do WSA W."; - wydania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. takich decyzji, w wyznaczonym terminie (które) będą zobowiązały ten Sąd do dokonania czynności prawnych..." - zasądzenia od Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. na leczenie skarżącego kwoty 10000,- zł, jako formę zadośćuczynienia, "gdyż z winy ciągłej przewlekłości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. od 2004 r. nie jest objęty "społecznym ubezpieczeniem zdrowotnym i nie pracuje z uwagi na wiek (61 lat)." Ponadto skarżący podniósł, że "WSA W. w postępowaniu sądowoadministracyjnym nie opatrzyło skargi symbolem :::: ..... (vide: zarządzenie z dnia 2010.08.23) opisanym przez załącznik nr 1 do zarządzenia Prezesa NSA z dnia 2008.11.37 w sprawie zasad ustalania biurowości w sądach administracyjnych jako sprawa z zakresu ubezpieczeń społecznych, a za tym i w pierwszej kolejności jej rozpoznania." W zażaleniu w przedmiocie opłaty od wniesionej skargi z dnia 3.12.2010 r. skarżący ponadto podkreślił, że przewlekłość postępowania wiąże się z postępowaniem prowadzonym przez WSA w W. o sygn. akt VII SA/Wa 898/07, a obecnie prowadzonego pod sygn. akt VI SA/Wa 1213/10 "po wydanym wyroku ale dopiero po wniesieniu skargi i to wydanym wyroku nie kompletnym, co stanowi dalej przewlekłość postępowania.....którego niekompletność wynikła obowiązku z urzędu wydać wyrok kompletny...a nie kasacją czy też skargą w trybie Dz. VIIa p.p.s.a... bo inaczej byłaby zagubiona idea ustawodawcy o skardze na naruszenie prawa strony...do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki." 2. Z uzasadnienia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt VI SA/Wa 1213/10, w świetle obszernych motywów zapadłego orzeczenia o odrzuceniu skargi o wznowienie postępowania sądowego wynika, że Sąd rozpoznawał sprawę w następującym stanie faktycznym i prawnym: W dniu 4 czerwca 2010 r. Z.B., reprezentowany przez adwokata J.Z., wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. o wznowienie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym postanowieniem z dnia 5 maja 2009 r., sygn. akt VII SA/Wa 898/07, w następujących okolicznościach sprawy: 30 kwietnia 2007 r. Z.B. złożył skargę na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2007 r., Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym. W skardze został zawarty wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2007 r., sygn. akt VII SA/Wa 898/07 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. odmówił Z.B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. W wyniku złożenia sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. 9 października 2007 r. postanowił odmówić Z.B. przyznania prawa pomocy. W dniu 26 października 2007 r. skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 9 stycznia 2008 r., sygn. akt II GZ 207/07 oddalił zażalenie skarżącego. Zarządzeniem z dnia 18 czerwca 2008 r. Przewodniczący Wydziału VII Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wezwał Z.B. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2007 r. w wysokości 200 złotych. W odpowiedzi na wezwanie skarżący w dniu 4 lipca 2008 r. złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 20 listopada 2008 r., sygn. akt VII SA/Wa 898/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 9 października 2007 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wskutek złożonego zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 17 marca 2009 r., sygn. akt II GZ 51/09 zażalenie to oddalił. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 5 maja 2009 r., sygn. akt VII SA/Wa 898/07 odrzucił skargę Z.B. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] kwietnia 2007 r., z uwagi na nieuiszczenie wpisu od skargi. 21 maja 2009 r. skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt VII SA/Wa 898/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił Z.B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 20 listopada 2009 r., sygn. akt I GZ 246/09 uchylił ww. postanowienie WSA w W. i wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy przekazał temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Na tym etapie postępowania Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt VII SA/Wa 898/07 zmienił własne postanowienie z dnia 20 listopada 2008 r. przyznając wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Okręgowa Rada Adwokacka pismem z dnia 12 marca 2010 r. poinformowała Sąd o wyznaczeniu dla skarżącego pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata J.Z. W dniu 29 marca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. poinformował adwokata J.Z., ustanowionego w niniejszej sprawie pełnomocnikiem skarżącego, iż 5 maja 2009 r. zapadło na posiedzeniu niejawnym postanowienie o odrzuceniu skargi Z.B., które jest prawomocne od dnia 16 czerwca 2009 r. Skarżący, reprezentowany przez adwokata J.Z., w dniu 4 czerwca 2010 r wniósł o: wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem WSA w W. z dnia 5 maja 2009 r. w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie VII SA/Wa 898/07; uchylenie ww. postanowienia w całości; zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Jako podstawę wznowienia w niniejszej sprawie skarżący wskazał art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a. Jednocześnie powołał się na postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 1997 r. w sprawie III CKN 10/96 i stwierdził, że niedziałanie w procesie pełnomocnika z urzędu może uzasadniać wznowienie postępowania na podstawie przewidzianej w art. 401 pkt 2 k.p.c. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. w cyt. powyżej postanowieniu z dnia 18 listopada 2010 r. o odrzuceniu skargi wyjaśnił, że wznowienie postępowania polega na ponownym rozpoznaniu sprawy zakończonej prawomocnym orzeczeniem, jeśli spełnione zostaną przesłanki przewidziane w ustawie. Skarżący w niniejszej sprawie powołał się na przepis art. 271 pkt 2 p.p.s.a., jednocześnie podkreślając, iż podstawą wznowienia było niedziałanie w procesie pełnomocnika z urzędu. Ponadto wskazał, iż można za brak reprezentacji uznać działanie w charakterze pełnomocnika strony osoby niemającej należytego umocowania oraz niedziałanie w procesie pełnomocnika z urzędu. Sąd zważył, iż pozbawienie możności działania oznacza pozbawienie strony możliwości obrony jej praw na skutek naruszenia przepisów prawa. Dla uznania, iż omawiana przesłanka wystąpiła wymaga się ponadto wykazania związku pomiędzy naruszeniem prawa a pozbawieniem stron możliwości działania w podanym wyżej znaczeniu. Z akt sprawy wynika, iż w chwili wydania orzeczenia o odrzuceniu skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w dniu 5 maja 2009 r. kwestia przyznania prawa pomocy została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2009 r., sygn. akt II GZ 51/09. Postanowieniem tym Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2008 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił także, że postanowienie na jakie powołuje się skarżący we wniosku o wznowienie postępowania, tj. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt VII SA/Wa 898/07 zmieniające postanowienie własne z dnia 20 listopada 2008 r. poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, odnosi się do wniosku złożonego w dniu 21 maja 2009 r., czyli po zapadnięciu postanowienia będącego przedmiotem wznowienia. Nie odnosi się zatem do stanu sprawy sprzed wydania orzeczenia będącego przedmiotem wniosku o wznowienie. Na marginesie tych rozważań Sąd podkreślił, iż zmiana postanowienia z 20 listopada 2008 r. nastąpiła na mocy art. 165 p.p.s.a., zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podkreślił, iż wnioskodawca tym razem wskazał na okoliczności świadczące, iż zachodzą przesłanki do zmiany stanowiska sądu zawartego w orzeczeniu z dnia 20 listopada 2008 r. Z uwagi na powyższe nie można mówić o pozbawieniu strony możności działania. Odnosząc się do drugiej ze wskazanych podstawy wznowienia, tj. braku należytej reprezentacji Sąd wskazał, iż fakt, że skarżący nie był zastępowany w toczącym się przed WSA w W. postępowaniu przez adwokata lub radcę prawnego nie oznacza braku należytej reprezentacji (podstawa ta dotyczy, jak wskazał Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie II UKN 178/99 dotyczącym wykładni art. 401 pkt 2 k.p.c. zawierającego podobną w treści podstawę wznowienia jak w p.p.s.a: brak należytej reprezentacji strony występuje wtedy, gdy przedstawiciel ustawowy strony niemającej zdolności procesowej utracił ten przymiot; nie oznacza natomiast braku pełnomocnika procesowego). W konsekwencji Sąd stwierdził, że w sprawie brak jest podstaw do uznania, iż zachodziła nienależyta reprezentacja strony. W tym też stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. stwierdził, że wniesiona przez skarżącego skarga o wznowienie postępowania nie opiera się w istocie na ustawowych przesłankach. W konsekwencji, zgodnie z art. 280 § 1 p.p.s.a. skarga ta podlegała odrzuceniu. II. Ze względu na treść i formę skargi na przewlekłość postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny obszernie referując stan sprawy j.w., zważył co następuje: 1. Stosownie do art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz.U. z 2004, Nr 179, poz. 1843 ze zm.) z przewlekłością postępowania mamy do czynienia, gdy nastąpiło naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie w tej sprawie trwało dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia tych okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Wyjaśnić przy tym należy, że skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiła przewlekłość postępowania wnosi się w toku postępowania w sprawie. Skarżący wniósł skargę z dnia 3. 11. 2010 r. za pośrednictwem poczty (data nadania 5.11.2010 r.), a zatem przed wydaniem postanowienia przez WSA w W. z dnia 18 listopada 2010 r., co oznacza, że skarga na przewlekłość postępowania jest dopuszczalna i skutkuje obowiązkiem jej rozpoznania. 2. Ustawa nie określa wprost, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę, W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, w kontekście art. 14 tej ustawy, że za przewlekłe postępowanie uznać należy takie, w którym trwało ono dłużej niż 12 miesięcy (postanowienia NSA: II GPP 3/09, I OPP 57/09, II GPP 2/09, II OPP 21/09, I OPP 47/09, I OPP 6/09,I OPP 46/09, I OPP 42/09, II OPP 15/09). NSA wielokrotnie zwracał też uwagę, iż w sytuacji trwania sprawy krócej niż 12 m-cy, nie można mówić o przewlekłości postępowania (por. postanowienia NSA z dnia 24.04.2008 r., sygn.II OPP 14/09, z 10.11. 2009 r. sygn. II GPP 2/09). 3. Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszej sprawie stwierdza, że okres jaki upłynął od dnia przekazania skargi o wznowienie postępowania sądowego zakończonego postanowieniem WSA w W. z dnia 5 maja 2009 r., sygn. VII SA/Wa 898/07 (4 czerwca 2010 r.) do dnia wniesienia skargi na przewlekłość postępowania (5.11. 2010 r.) nie pozwala uznać, aby prawo skarżącego do rozpoznania sprawy w tym postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone. Terminowość poszczególnych czynności dokonywanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny nie budzi zastrzeżeń, rozstrzygnięcia Sądu były podejmowane w rozsądnych terminach. 4. Skarżący nie zauważa odrębnie prowadzonego postępowania, w ramach którego wniósł skargę na przewlekłość od całości sprawy (w zakresie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym), którą był zainteresowany. Podnosząc zarzut naruszenia prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, w sposób nieusprawiedliwiony przepisami ustawy łączy przewlekłość z postępowaniem sądowym prowadzonym pod sygn. akt VII SA/Wa 898/07, zakończonym prawomocnym postanowieniem WSA z dnia 5 maja 2009 r. o odrzuceniu skargi na decyzję Prezesa NFZ z dnia 20 kwietnia 2007 r. Nr 169/2007/Ub. W przypadku zaś ewentualnego wniesienia skargi na przewlekłość w stosunku do postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem z dnia 5 maja 2009 r., skarga podlegałaby odrzuceniu na podstawie art. 5 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. W tej części skargi NSA jej nie odrzucił, albowiem w świetle jej uzasadnienia – w przekonaniu Sądu – przywołanie przez skarżącego wcześniej prowadzonego i zakończonego postępowania sądowoadministracyjnego miało w sposób szczególny uzasadnić interes strony w uwzględnieniu skargi. Niejako na marginesie tej sprawy (nie jest to przedmiotem niniejszego postępowania), skarżący winien mieć na względzie okoliczność, że w tym "pierwszym" postępowaniu sądowoadministracyjnym zakończonym postanowieniem z dnia 5 maja 2009 r. o odrzuceniu skargi, WSA w W. podjął szereg niezbędnych czynności procesowych mających na celu rozpoznanie sprawy. Trafnie też WSA wskazał, że w chwili wydania orzeczenia o odrzuceniu skargi postanowieniem z dnia 5 maja 2009 r. kwestia przyznania prawa pomocy została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem NSA z dnia 17 marca 2009 r. o oddaleniu zażalenia na postanowienie WSA w W. z dnia 20 listopada 2008 r. Natomiast czas trwania postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy, od którego, jak wskazano, zależała możliwość rozpoznawania wielu wniosków składanych w toku postępowania, zależał niewątpliwie również od ilości i jakości wniosków i środków prawnych składanych przez stronę - korzystającą z uprawnień wynikających z Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. 5. Trafnie skarżący podnosi, że w przypadku postępowania przed sądem pierwszej instancji możliwość rozpoznania sprawy poza kolejnością stwarza przepis § 31 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 18 września 2003 r. - Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych. W niniejszej sprawie strona skarżąca nie złożyła stosownego wniosku. Niemniej stwierdzić należy, pomimo okresu urlopowego (czerwiec – sierpień), WSA w W. podjął szereg niezbędnych czynności, które w istocie skutkowały wcześniejszym jej rozpoznaniem. Mianowicie, zarządzeniem z dnia 8 czerwca 2010 r. Przewodniczący Wydziału VII WSA w W. postanowił przekazać sprawę, zgodnie z właściwością do Wydziału VI WSA w W. Następnie zarządzeniem z dnia 16 czerwca 2010 r. Przewodniczący Wydziału VI tego Sądu postanowił przekazać na posiedzenie niejawne sędziemu sprawozdawcy celem wstępnego zbadania skargi o wznowienie. W dniu 6 lipca 2010 r. przeprowadzono losowanie sędziego sprawozdawcy, który rozpoznał skargę w dniu 18 listopada 2010 r. 6. W nawiązaniu do pozostałych wniosków skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego uzasadniają tylko te przesłanki wznowienia postępowania, które są następstwem zdarzeń powstałych w samym postępowaniu sądowym, nie zaś w postępowaniu administracyjnym, w którym ostatecznie rozstrzygnięto co do istoty sprawę administracyjną. Badając skargę na posiedzeniu niejawnym sąd ogranicza się do ustalenia, czy podstawa przytoczona w skardze odpowiada którejkolwiek z podstaw wymienionych w przepisach ustawy. Polemika skarżącego z prawomocnym orzeczeniem sądu nie jest celem instytucji wznowienia postępowania, a tym bardziej postępowania, którego przedmiotem jest niniejsza skarga na przewlekłość postępowania. Z tych wszystkich względów skargę na przewlekłość postępowania należało oddalić na podstawie art. 12 ust.1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (Dz. U. z 2004, Nr 179, poz. 1843 ze zm.).