I FSK 1633/11

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej T. B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 4 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 1420/10 w zakresie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi T. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 4 października 2010 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o zabezpieczeniu na majątku i określenia przybliżonej kwoty podatku od towarów i usług do zapłaty za październik, listopad i grudzień 2006 r. postanawia oddalić skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie z dnia 4 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 1420/10, którym Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił, na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej również jako P.p.s.a.), skargę T. B. (dalej również jako: Strona, Podatnik lub Skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 4 października 2010 r., wydaną w przedmiocie orzeczenia o zabezpieczeniu na majątku i określenia przybliżonej kwoty podatku od towarów i usług do zapłaty za październik, listopad i grudzień 2006 r. W uzasadnieniu orzeczenia, Sąd pierwszej instancji podał, że Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, zarządzeniem z dnia 8 grudnia 2010 r., którego odpis doręczono Stronie w dniu 3 czerwca 2011 r., wezwał Skarżącego do uiszczenia w terminie 7 dni wpisu sądowego w kwocie 500,00 zł, pod rygorem odrzucenia skargi. Jednak jak wynika z akt sprawy wpis ten nie został uiszczony do dnia wydania zaskarżonego postanowienia w konsekwencji zasadne było odrzucenie skargi na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a. W skardze kasacyjnej na powyższe rozstrzygnięcie Strona, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika zaskarżyła je w całości, podnosząc przeciwko niemu zarzuty naruszenia: I. Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a., obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie; - art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 ust. 2 P.p.s.a., z powodu ich niezastosowania polegającego na przyjęciu, że Podatnikowi nie przysługuje częściowe prawo pomocy, podczas gdy Skarżący wskazał i wykazał, iż nie jest w stanie w wnieść opłaty od skargi do WSA, bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. II. Na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a., obrazę przepisów prawa materialnego, poprzez jego niezastosowanie, a mianowicie: - art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz art. 31 § 3 i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, polegające na niezastosowaniu tych przepisów, uzależniając udzielenie ochrony prawnej Stronie postępowania sądowego, od przygotowania finansowego kosztów procesu, podczas gdy Skarżącego nie obligował do tego żaden przepis prawa oraz nie miał on obiektywnie możliwości zgromadzenia takowych środków. Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów postępowania, autor wniesionego środka zaskarżenia wskazał, iż działania organów skarbowych doprowadziły Podatnika do sytuacji, w której nie jest on w stanie absolutnie ponosić żadnych kosztów w tym kosztów toczącego się postępowania sądowego. Zabezpieczenia dokonane przez Organ Kontroli Skarbowej spowodowały, że Skarżący nie dysponuje, żadnymi środkami finansowymi, także takimi, z których byłby w stanie pokryć wpis stosunkowy od wniesionej przez niego skargi to WSA. Z tego też powodu nie wniósł opłaty, mimo zarządzenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wzywającego go do tego pod rygorem odrzucenia skargi - nie miał takiej możliwości. Kasator nie zgodził się także z argumentacją, że Podatnik nie udokumentował pożyczek od rodziny, wszak takie pożyczki są często nieudokumentowane. Zdaniem pełnomocnika, T. B. zrobił wszystko, co było możliwe, aby uzyskać prawo pomocy chociaż w ograniczonym zakresie. Argumentując natomiast zasadność podniesionych zarzutów naruszenia prawa materialnego, autor skargi kasacyjnej zwrócił uwagę, iż w przedmiotowej sprawie do merytorycznego rozpoznania Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie doszło z powodu obiektywnej niemożliwości wniesienia przez Skarżącego opłaty. Wobec tego – jego zdaniem – obraza stosownych przepisów konwencji jest uzasadniona z uwagi na fakt, że organy władzy publicznej nie posiadają swoistego rodzaju koncesji na udzielanie ochrony prawnej albo jej nieudzielanie. Prawo do rozpoznania sprawy przez Sąd jest jednym z podstawowych praw każdego człowieka i obywatela. Urząd Skarbowy zajął hipoteki, zajął zwrot podatku VAT w znacznej wysokości, zlicytował dwa auta dostawcze, zajął oba konta firmowe. W takiej sytuacji nieudzielenie ochrony prawnej człowiekowi jest rzeczywistym naruszeniem stosowanej wprost Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz rzeczonej Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 zdanie pierwsze, ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny, poza przypadkami nieważności postępowania, wymienionymi w art. 183 § 2 P.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Powyższa norma oznacza, że NSA związany jest podstawami oraz wnioskami zawartymi w skardze kasacyjnej (art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 176 P.p.s.a.). W konsekwencji Sąd kasacyjny – rozstrzygając w granicach tego środka odwoławczego nie jest uprawniony do uzupełniania lub poprawiania podstaw skargi kasacyjnej, czy też samodzielnego formułowania jej zarzutów. Przystępując do rozpoznania sformułowanych w skardze kasacyjnej zarzutów, stwierdzić należy, że zarówno z ich treści jak i z uzasadnienia wynika, że za ich pomocą autor wniesionego środka zaskarżenia kwestionuje argumenty Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 21 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 1420/10, odmawiającym przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego, które na skutek wniesionego zażalenia Strony utrzymane zostało w mocy ostatecznym postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2011 r., sygn. akt I FZ 84/11. Tymczasem, jak wskazano na wstępie części historycznej tego uzasadnienia przedmiotem niniejszego postępowania, jest postanowienie WSA we Wrocławiu odrzucające skargę Podatnika, z powodu nieziszczenia wpisu od skargi, na wskazane w sentencji rozstrzygnięcie organu podatkowego. Zgodnie z art. 220 § 1 P.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W takim przypadku przewodniczący wzywa wnoszącego pismo do uiszczenia opłaty w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (art. 220 § 3 P.p.s.a.). Naczelny Sąd Administracyjny oddalił, postanowieniem o sygn. akt I FZ 84/11 zażalenie Strony na postanowienie WSA o odmowie przyznania pomocy (sygn. akt I SA/Wr 1420/10). W konsekwencji Przewodniczący Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wezwał Skarżącego, zarządzeniem doręczonym w dniu 3 czerwca 2011 r., do uiszczenia wpisu od skargi. Z akt sprawy wynika natomiast, że do dnia wydania zaskarżonego orzeczenia opłata ta nie została uiszczona. Zasadnie zatem WSA, zgodnie z brzmieniem art. 220 § 3 P.p.s.a. skargę Strony odrzucił. Chcąc skutecznie podważyć prawidłowość tego rozstrzygnięcia, autor skargi kasacyjnej formułując zarzuty błędnego zastosowania, przepisów postępowania jak i prawa materialnego powinien wytknąć Sądowi pierwszej instancji, że wydając postanowienie o odrzuceniu skargi zastosował przepisy, które zastosowane być nie powinny albo nie zastosował przepisów, które znajdowały zastosowanie w sprawie. Tego jednak nie uczynił. Wskazane bowiem, jako naruszone przepisy art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 ust. 2 P.p.s.a., z powodu ich niezastosowania polegającego na przyjęciu, że Podatnikowi nie przysługuje częściowe prawo pomocy, podczas gdy Skarżący wskazał i wykazał, iż nie jest w stanie w wnieść opłaty od skargi do WSA, bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny, mogłyby być podnoszone w postępowaniu zażaleniowym w przedmiocie prawa pomocy, a nie w skardze kasacyjnej na postanowienie w przedmiocie odrzucenia skargi z powodu nieziszczenia wpisu. Kwestia bowiem możliwości ponoszenia przez Skarżącego kosztów procesu przesądzona została w postanowieniu WSA z dnia 21 lutego 2011 r., sygn. akt I SA/Wr 1420/10, od którego zażalenie strony oddalił NSA, postanowieniem o sygn. akt I FZ 84/11. Te same względy przesądzają również o tym, że za uzasadnione być nie mogły zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (pełna nazwa: Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 ze zm.). oraz art. 31 § 3 i art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, polegające na niezastosowaniu tych przepisów, uzależniając udzielenie ochrony prawnej Stronie postępowania sądowego, od przygotowania finansowego kosztów procesu, podczas gdy Skarżącego nie obligował do tego żaden przepis prawa oraz nie miał on obiektywnie możliwości zgromadzenia takowych środków. Uzasadnienie tych zarzutów wskazuje, że są one polemiką z oceną sytuacji materialnej i rodzinnej Skarżącego, która nie była przedmiotem rozważań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w zaskarżonym postanowieniu. Oceny tej dokonał WSA w postanowieniu z dnia 21 lutego 2011 r., a jej prawidłowość potwierdził NSA we wskazywanym już orzeczeniu z dnia 6 maja 2011 r. Poza tym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Obowiązek poniesienia kosztów procesu nie może być rozumiany jako sprzeczny z przepisami Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej i Konwencji. W żadnym razie obowiązek ponoszenia kosztów postępowania sądowego nie świadczy o naruszeniu prawa do sądu. Prawo to istnieje i pozwala stronie na dochodzenie jej słusznych roszczeń a ustanowienie obowiązku ponoszenia kosztów sądowych umożliwia jego realizację. Ograniczona bowiem wielkość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji (por. postanowienie NSA z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 840/11, publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, i powoływany tam wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P.C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, opubl. Lex nr 75481). Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 1 i § 3 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.