II SA/Po 202/21

SENTENCJA Sygn. [...] II SA/Po 202/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 grudnia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi U. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: "organ II instancji" albo "organ odwoławczy") decyzją z dnia [...] lutego 2021 r., nr [...], orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji działającego z upoważnienia Wójta Gminy [...] Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania U. D. świadczenia rodzinnego w formie zasiłku rodzinnego na rzecz R. D.. W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że w dniu [...] listopada 2020 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. wpłynął wniosek U. D. (dalej również jako: "wnioskodawczyni" albo "skarżąca") o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na dziecko R. D., ur. [...] kwietnia 2005 r., uczennicę Technikum Weterynaryjnego w L.. Ponadto U. D. wniosła o przyznanie jej dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu: samotnego wychowywania dziecka, rozpoczęcia roku szkolnego, podjęcia przez dziecko nauki w szkołę poza miejscem zamieszkania. Ze złożonego wniosku wynika, że w skład rodziny wchodzi wnioskodawczyni oraz jej małoletnia córka, natomiast w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy wnioskodawczyni uzyskiwała dochód z gospodarstwa rolnego "do [...] marca 2019 r." oraz iż powierzchnia tego gospodarstwa wynosiła 6,15 ha przeliczeniowych. Do wniosku załączono: dwie decyzje Wójta Gminy W. na łączne zobowiązanie pieniężne w sprawie wymiaru podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości za 2019 r. (z dn. [...] lutego 2019 r. oraz z dnia [...] kwietnia 2019 r.), akt notarialny, Rep. [...] numer [...] sporządzony w dniu [...] marca 2019 r. obejmujący umowę darowizny gospodarstwa rolnego na rzecz syna wnioskodawczyni; oświadczenie, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, z którego wynika, iż na dzień [...] listopada 2020 r. wnioskodawczyni nie prowadzi (posiada) gospodarstwa rolnego, nie pobiera zasiłku dla bezrobotnych, otrzymuje rentę rodzinną i nie uzyskuje żadnego innego dochodu; decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] sierpnia 2018 r. o ponownym ustaleniu wysokości renty rodzinnej, z której wynika, iż renta ta przysługuje dzieciom: R. D. do dnia [...] kwietnia 2021 r. oraz M. D. do [...] października 2018 r.; decyzję Prezesa KRUS z dnia [...] kwietnia 2019 r. o ponownym ustaleniu wysokości renty rodzinnej, z której wynika, iż renta ta przysługuje: wdowie U. D. na stałe oraz dzieciom R. D. do [...] kwietnia 2021 r. i M. D. do [...] sierpnia 2019 r.; decyzję Prezesa KRUS z nieczytelną datą o ponownym ustaleniu wysokości renty rodzinnej, z której wynika, iż renta ta przysługuje: wdowie U. D. na stałe oraz dzieciom R. D. do [...] kwietnia 2021 r.; zaświadczenie wydane przez Kierownika Działu Świadczeń KRUS z dnia [...] listopada 2020 r., z którego wynika, iż U. D. pobiera rentę rodzinną rolniczą, płatną na U. D. oraz córkę R. – wysokość świadczenia w okresie od [...] września 2019 do [...] grudnia 2019 r. wyniosła brutto [...] zł, netto [...] zł; PIT 40A; umowę zlecenia oraz PIT – 11; odpis skrócony aktu małżeństwa M. D.. W dniu [...] grudnia 2020 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. , działający z upoważnienia Wójta Gminy W. wydał decyzję w przedmiocie odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia, wskazując, że przekroczone zostało kryterium dochodowe. Dochód na dwie osoby w rodzinie wynosi bowiem [...] zł, a na osobę [...] zł. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła U. D., kwestionując sposób wyliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego i przedstawiając własne wyliczenia, z których wynika, iż miesięczny dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł. Zdaniem skarżącej w jej sprawie powinna mieć zastosowanie zasada "złotówka za złotówkę". Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając wniesione odwołanie przytoczyło w pierwszej kolejności treść przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej również jako: "ustawa"), a następnie wskazało, że wnioskodawczyni, w imieniu własnym oraz córki R. wraz z córką M. darowała gospodarstwo rolne odpowiednio synowi i bratu G. D. - akt notarialny. Rep. A numer [...] sporządzony w dniu [...] marca 2019 r. obejmujący umowę darowizny gospodarstwa rolnego. Jednak mimo zbycia tego gospodarstwa dochód z niego jest uwzględniany w obliczeniach dochodu w rodzinie, gdyż w obowiązującym stanie prawnym fakt nieposiadania gospodarstwa rolnego w dniu składania wniosku o ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych nie ma wpływu na ustalenie dochodu rodziny, jeżeli rodzina posiadała gospodarstwo rolne w roku, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego (co w przedmiotowej sprawie miało miejsce w 2019 r.). Fakt darowania gospodarstwa rolnego zostanie uwzględniony przy ubieganiu się o świadczenie na kolejny okres świadczeniowy. Następnie organ wskazał, że miesięczny dochód z gospodarstwa należy obliczyć w sposób zgodny z art. 5 ust. 8 ustawy, gdyż nie zachodzi żadna z okoliczności wymienione w art. 5 ust. 8a. Zgodnie z Obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2020 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2019 r. (M. P. z 2020 r. poz. 852) przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wyniósł w 2019 r. [...] zł. Jest to dochód całoroczny z 1 ha przeliczeniowego. Zatem miesięczny dochód z ha przeliczeniowego wynosi [...] zł : 12 miesięcy = [...] zł. Gospodarstwo wnioskodawczyni i jej córek miało powierzchnię 6,15 ha przeliczeniowego, co wynika z oświadczenia strony złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej. Zatem miesięczny dochód z tego gospodarstwa wynosi [...] zł x 6,15 ha przel. = [...] zł. Jest to dochód miesięczny z całego gospodarstwa. Kolegium zauważyło, że przedmiotowym gospodarstwie U. D. i jej córka R. miały udział w łącznej wysokości [...] (34/48+7/48), co wynika m. in. z treści aktu notarialnego. Zdaniem organu odwoławczego współwłasność w częściach ułamkowych należy w niniejszej sprawie uwzględnić, gdyż w skład rodziny nie wchodzi już córka M. D., która w 2019 r. był współwłaścicielką gospodarstwa w [...]. Część dochodu z 2019 r. była jej dochodem, a nie aktualnych członków rodziny. Tym samym miesięczny dochód z gospodarstwa wynosił [...] zł. Jak podkreślił organ odwoławczy, w przeliczeniu na osobę daję to kwotę [...]zł, a zatem nawet przy uwzględnieniu tylko dochodu z gospodarstwa rolnego nastąpiło przekroczenie kryterium dochodowego, a skarżąca otrzymywała jeszcze od kwietnia 2019 r., najpierw z dwoma córkami, a od [...] września 2019 r. tylko z córką R. rentę rodzinną. W dalszej kolejności organ odwoławczy rozważył, czy w niniejszej sprawie ma zastosowanie zasada "złotówka za złotówkę", wyrażona w art 5 ust. 3 - 3c ustawy. Dla dokonania powyższych obliczeń organ wyliczył należną łączną kwotę zasiłków rodzinnych z dodatkami przysługujących rodzinie w danym okresie zasiłkowym, wskazując, że stanowią one kwotę [...]zł, gdy kryterium dochodowe na dwuosobową rodzinę wynosi [...] zł. Uwzględniając dochód z samego gospodarstwa rolnego jest ono przekroczone o [...] zł - [...] zł = [...] zł. Po dodaniu ponad [...] zł renty rodzinnej przekroczenie jest znacznie wyższe niż łączna kwota zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami przysługująca tej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który jest ustalane prawo do tych świadczeń tj. wyższe niż kwota [...]zł. Zatem zasada "złotówka za złotówkę" nie mogła znaleźć w niniejszej sprawie zastosowania. Ustosunkowując się do treści odwołania Kolegium wskazało, iż ustawodawca przewidział sposób obliczania miesięcznego dochodu z gospodarstwa rolnego, a sposób przedstawiony w odwołaniu jest błędny, podobnie jak sposób liczenia tego dochodu w zaskarżonej decyzji. Kolegium wyżej przedstawiło wyliczenia. Skargę na powyższe postanowienie wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu U. D. wskazując, że prowadziła gospodarstwa rolne o powierzchni 7.20 ha przeliczeniowych z córkami, aż do [...] marca 2019 r. Jej własność wraz z nieletnią córką R. - 6,15ha przeliczeniowych (41/48 udziału z 7,20 ha) oraz własność córki M. - 1,05ha przeliczeniowych (7/48 udziału z 7,20ha). Gospodarstwo o powierzchni 6,15 ha przeliczeniowych, które skarżąca podała w oświadczeniu, to jej własność z córką R. własność, dlatego poczynione przez Kolegium wyliczenia są błędne. Kolegium w uzasadnieniu wskazało, iż oprócz gospodarstwa rolnego skarżącą otrzymywała od kwietnia 2019 r. również rentę rodzinną, natomiast od kwietnia 2019 r. gdy otrzymała rentę już nie posiadała gospodarstwa rolnego. Zdaniem skarżącej, fakt, że darowizna nastąpiła w roku poprzedzającym okres zasiłkowy powinien być uwzględniony, gdyż ma kluczowe znaczenie przy ustalaniu wielkości uzyskanego dochodu z gospodarstwa rolnego w 2019 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Zdaniem Kolegium błędne wyliczenie powierzchni gospodarstwa rolnego nie miało znaczenia w sprawie, gdyż przy uwzględnieniu zarzutu skarżącej jej dochód byłby jeszcze wyższy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] marca 2021 r., wydanego na podstawie art. 15zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020 r. poz. 1842 ze zm.). Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie są decyzje organów administracji publicznej o odmowie przyznania skarżącej świadczenia rodzinnego w formie zasiłku rodzinnego. Stan faktyczny sprawy, opisany w decyzji organu II instancji, nie jest kwestionowany przez strony, za wyjątkiem określenia wielkości powierzchni gospodarstwa rolnego. Okoliczność powyższa nie miała jednak znaczenia z punktu widzenia wydanych rozstrzygnięć organów administracji publicznej, gdyż istota zawisłej sprawy sprowadza się to ustalenia zasad zaliczenia dochodu uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego. Stosownie do treści art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości [...] dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 1256 i 1309), przy czym zgodnie z Obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2020 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2019 r. (M. P. z 2020 r. poz. 852) przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wyniósł w 2019 r. [...] zł. Na tej podstawie, bazując na oświadczeniach skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że miesięczny dochód z ha przeliczeniowego wynosi [...] zł : 12 miesięcy = [...] zł. Ponieważ gospodarstwo skarżącej i jej córek miało powierzchnię 6,15 ha przeliczeniowego, co wynika z oświadczenia strony złożonego pod rygorem odpowiedzialności karnej, miesięczny dochód z tego gospodarstwa wynosi [...] zł x 6,15 ha przel. = [...] zł. Jest to dochód miesięczny z całego gospodarstwa (z uwagi na zarzuty skargi Sąd pomija w tym miejscu dalsze wyliczenia organu odwoławczego, związane z ustaleniem powierzchni gospodarstwa). Skarżąca nie kwestionuje powyższych wyliczeń, zwraca jednak uwagę że kwota powyższa powinna być wliczona tylko przez trzy miesiące 2019 r., a więc do momentu zbycia gospodarstwa rolnego. Natomiast Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznaje że kwota [...]zł musi wliczona do dochodu przez wszystkie miesiące 2019 r. W ocenie sądu stanowisko Kolegium uznać należało za wadliwe. Niewątpliwie, na co słusznie zwróciło uwagę organ II instancji, ustawa o świadczeniach rodzinnych nie przewiduje sytuacji, w której sprzedaż gospodarstwa rolnego oznaczałaby utratą dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 23 ustawy. Jednakże w przedmiotowym stanie faktycznym mamy do czynienia ze specyficzną sytuacją. Otóż na skutek zbycia gospodarstwa rolnego skarżąca uzyskała prawo do renty rodzinnej. Sąd zwraca w tym miejscu uwagę, że stosownie do treści przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 266 ze zm.), wypłata renty rodzinnej, przysługującej osobie pełnoletniej, ulega zawieszeniu, jeżeli uprawniony prowadzi działalność rolniczą (art. 32 powyższej ustawy). Równocześnie do zawieszenia renty rodzinnej stosuje się odpowiednio przepis art. 28 ust. 4 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z którym uznaje się, że emeryt lub rencista (tu: osoba uprawnione do uzyskania renty rodzinnej) zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, co oznacza sytuację, w której nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego, nie uwzględniając. Sytuacja powyższa miała miejsce w niniejszej sprawie, gdyż jak wskazuje zarówno analiza akt sprawy, jak i treści skargi, skarżąca po zbyciu gospodarstwa rolnego uzyskała rentę rodzinną po zmarłym mężu. Doszło więc do powstania sytuacji, w której do dochodu skarżącej w 2019 r. wliczono zarówno dochód z gospodarstwa rolnego, które zbyła w marcu 2019 r., jak i rentę rodzinną, którą otrzymał bo zbyła gospodarstwo rolne. Doprowadziło to do zsumowania przychodów, które były uzyskiwane, a następnie zostały "utracone" na rzecz innych (renta rodzinna), w sytuacji, gdy jak słusznie podkreśla organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, brak jest możliwości odliczenia dochodu z gospodarstwa rolnego jako utraconego na skutek wyraźnego wskazania ustawodawcy enumeratywne wyliczenie okoliczności powodujących utratę dochodu w art. 3 pkt 23 ustawy. Takie zastosowanie przez organ przepisów, opierające się wyłącznie na dyrektywach wykładni językowej prowadzi do wyniku, którego nie sposób zaakceptować w demokratycznym państwie prawa. Nie tylko jest ono niezrozumiałe dla strony, która sprzedała gospodarstwo rolne, aby uzyskać rentę rodzinną, ale również powodowałoby w szczególności ewidentne naruszenie zasady równości wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP oraz ochrony dobra rodziny wyrażonej w art. 71 Konstytucji. Nie można bowiem racjonalnie uzasadnić takiego stanu rzeczy, w którym tak samo byłyby traktowane osoby, które uzyskały nowe źródło dochodu w miejsce dotychczasowego, jak i osoby które uzyskują to nowe źródło nie tracąc dotychczasowego. W rozpoznawanym przypadku prawo skarżącej do renty rodzinnej wiąże się ze zbyciem gospodarstwa rolnego, a zatem brakiem możliwości uzyskiwania z niego dochodów. Powyższe poglądy, dotyczące konieczności dokonania wykładni celowościowej i systemowej przepisów dotyczących uzyskiwania i weryfikacji dochodów w związku ze zmianą sytuacji dochodowej rodziny były już wyrażane w orzecznictwie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Gd 259/08, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 lutego 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 958/08; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Rz 354/19, Baza NSA). Stanowisko powyższe pozostaje aktualne również w stanie faktycznym, jaki ma miejsce w niniejszej sprawie, a więc w sytuacji, gdy zbycie gospodarstwa rolnego nastąpiło w roku poprzedzającym wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego. Sąd jeszcze raz podkreśla, że niedopuszczalna jest sytuacja, w której do dochodu wlicza się zarówno dochód z gospodarstwa rolnego, jak i rentę rodzinną uzyskaną właśnie na skutek sprzedaży powyższego gospodarstwa. Mając powyższe na względzie uznać należało, że w zaskarżonej decyzji dokonano wadliwej wykładni art. art. 5 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a w konsekwencji nie wyliczono w sposób prawidłowy dochodu skarżącej. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję. Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium będzie zobowiązane do uwzględnienia oceny prawnej wyrażonej przez Sąd w niniejszym wyroku, a co za tym idzie do ponownej weryfikacji dochodów rodziny, co obejmuje również prawidłowe ustalenie wielkości gospodarstwa rolnego.