I OSK 3190/19

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka Sędziowie: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędzia NSA Mariola Kowalska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku o wyłączenie sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego Piotra Przybysza i Karola Kiczki w sprawie ze skargi kasacyjnej S.M., J.K. i M.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 2230/18 w sprawie ze skargi S.M., J.K. i M.K. na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia 2 października 2018 r., nr 900/2018 w przedmiocie zawieszenia postępowania postanawia: 1. oddalić wniosek o wyłączenie sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego Piotra Przybysza i Karola Kiczki; 2. odrzucić wniosek o wyłączenie niewskazanych z imienia i nazwiska sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 2230/18 oddalił skargę S..M., J.K. i M.K. (dalej "skarżący") na postanowienie Wojewody Mazowieckiego z dnia 2 października 2018 r., nr 900/2018 w przedmiocie zawieszenia postępowania. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli skarżący reprezentowani przez r.pr. I.P. W piśmie z dnia 7 lipca 2022 r. pełnomocnik skarżących wskazał, że występuje o wyłączenie sędziego NSA Marka Stojanowskiego od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o sygn. akt I SA/Wa 2230/18, jak również o wyłączenie sędziów orzekających w sprawach o sygnaturach wskazanych w tym piśmie. Sądowi wiadomo z urzędu, że pismem z 11 kwietnia 2022 r. pełnomocnik skarżących wniósł o wyłączenie sędziów - jednocześnie nie wskazując konkretnych sędziów z imienia i nazwiska. W kolejnych pismach procesowych precyzował ww. wniosek wskazując sygnatury spraw sądowoadministracyjnych, w których mieli orzekać sędziowie objęci wnioskiem o wyłączenie. Argumentacja popierająca wniosek o wyłączenie sędziego NSA Marka Stojanowskiego została zawarta w piśmie z 28 maja 2022 r. skierowanym do Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zdaniem wnioskującego w orzeczeniu, gdzie w składzie orzekającym występował sędzia NSA Marek Stojanowski, tj. sygn. akt I OSK 1023/21, doszło do zmiany linii orzeczniczej, z którą nie zgadza się wnioskujący twierdząc, że zmiana koncepcji sądu dot. mienia zabużańskiego i związanych z nim odszkodowań jest bezprawiem. Postanowieniem z dna 11 października 2022 r., sygn. akt I OSK 3190/19 Naczelny Sąd Administracyjny odmówił wyłączenia sędziego NSA Marka Stojanowskiego oraz pozostawił bez rozpoznania wniosek o wyłączenie niewskazanych z imienia i nazwiska sędziów. W dniu 14 grudnia 2022 r. wpłynął kolejny wniosek pełnomocnika skarżących o wyłączenie sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego – Piotra Przybysza oraz Karola Kiczki. W piśmie zawarto żądanie o odebranie od ww. Sędziów oświadczeń, a także ich udostępnienie oraz o udzielnie odpowiedzi na pytanie "kto podejmował czynności związane z ustaleniem składu". W dniu 16 i 17 stycznia 2023 r. Sędziowie Karol Kiczka oraz Piotr Przybysz złożyli oświadczenia, z których nie wynika, by zachodziła którakolwiek z okoliczności określonych w art. 18 p.p.s.a. Wnioskodawca nie przedstawił również żadnych okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w sprawie (art. 19 p.p.s.a.). Istnieniu takich okoliczności zaprzeczyli również sami sędziowie w pisemnych wyjaśnieniach złożonych na podstawie art. 22 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U z 2022 r., poz. 329 ze zm. dalej p.p.s.a.), wyłączenie sędziego na wniosek strony następuje wówczas, gdy zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego. Przepis ten łącznie z art. 18 § 1-3 p.p.s.a. ustanawia instytucję wyłączenia sędziego, będącą gwarancją procesową zasady obiektywizmu i bezstronności, a więc gwarancją tego, że rozstrzygnięcie w sprawie zawisłej przed sądem nie będzie determinowane przez osobiste zapatrywania, uprzedzenia lub interesy osoby wydającej rozstrzygnięcie. Stosownie zaś do treści art. 20 § 1 p.p.s.a., strona składająca wniosek o wyłączenie sędziego obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego, to wyłącznie przyczyny, na które wskazują art. 18 § 1-3 i art. 19 p.p.s.a. Oznacza to, że nie będzie chodzić o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sędziego od rozpoznawania jej sprawy, ale okoliczność przewidzianą ustawą – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. obejmują zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią, a stroną czy jej przedstawicielem, jak i inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, rozumieć relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć np. wcześniejszych związków sędziego z daną, konkretną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego. Analizowany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie podstaw wskazanych w art. 19 p.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2022 r., sygn. akt II OZ 927/21). W sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 p.p.s.a., do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego i uzasadniać jego wyłączenie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56). W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest trafny pogląd, że nieakceptowanie przez stronę rozstrzygnięć procesowych sądu, zarządzeń wydawanych w toku postępowania, czy też pozostawania w subiektywnym przeświadczeniu o stronniczości bądź złej woli sędziego rozpatrującego jej sprawę czy też wszystkich sędziów danego sądu, nie może stanowić podstawy do wyłączenia sędziego. Przekonanie strony co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie czy też stronniczo, nie jest przesłanką żądania jego wyłączenia. Strona może bowiem zwalczać nieprawidłowe jej zdaniem orzeczenie wydane przez sąd pierwszej instancji wykorzystując przysługujące jej środki odwoławcze. Odnosząc się natomiast do kwestii żądania udostępnienia oświadczeń złożonych przez ww. Sędziów, wskazać należy, że strona zainteresowana (także jej pełnomocnik), uprawniona jest do osobistego wglądu do akt sprawy w siedzibie Sądu, złożenia stosownego wniosku o udostępnienie elektronicznych akt sprawy, a także możliwości wykonania kserokopii konkretnych stron akt sprawy po dokonaniu wcześniejszej opłaty kancelaryjnej. Ustosunkowując się natomiast do kwestii odpowiedzi na pytanie "kto podejmował czynności związane z ustaleniem składu" wskazać trzeba, że zgodnie z treścią rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 4 lipca 2020 r. Regulamin Naczelnego Sądu Administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1202) Przewodniczący wydziału orzeczniczego kieruje pracą wydziału oraz ustala terminy i składy orzekające posiedzeń jawnych i niejawnych. Stosownie do art. 22 § 4 p.p.s.a. ponowny wniosek o wyłączenie sędziego niezawierający podstaw wyłączenia albo oparty na tych samych okolicznościach, podlega odrzuceniu bez składania wyjaśnień przez sędziego, którego dotyczy. Postanowienie wydaje sąd w składzie trzech sędziów, na posiedzeniu niejawnym. Po dokonaniu analizy wniosku stwierdzić należy, że złożony w niniejszej sprawie wniosek o wyłączenie sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego nie wskazanych z imienia i nazwiska, w którym profesjonalny pełnomocnik skarżących powołuje się na swoje wcześniejsze wnioski wskazując "przywołuje wnioski zawarte w pismach złożonych wcześniej - do innych spraw - od 11.04.2022r." oraz "wnoszę o wyłączenie od sprawy sędziów, którzy rozpatrywali sprawę" podając konkretne sygnatury akt - jest kontynuacją wcześniej składanych wniosków, czyli kolejnym wnioskiem w tym samym zakresie, opisującym takie same okoliczności i podstawy, co Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu znane jest z urzędu. Biorąc pod uwagę powołany przepis wniosek należało potraktować jako kolejny, a zatem uznać należy za niedopuszczalny i podlegający obligatoryjnemu odrzuceniu w oparciu o art. 22 § 4 p.p.s.a. W związku z powyższym oraz biorąc pod uwagę treść złożonych do akt sprawy oświadczeń Sędziów, nie jest możliwe uwzględnienie zgłoszonego w niniejszej sprawie żądania wyłączenia sędziów NSA Piotra Przybysza oraz Karola Kiczki, o czym postanowiono w oparciu o art. 19 w zw. z art. 22 § 1, 2 i 4 p.p.s.a. oraz art. 193 p.p.s.a.