II FSK 2109/08

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Z. N. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 29 września 2008 r., sygn. akt I SA/Ol 337/08 odrzucającego skargę Z. N. od decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 25 czerwca 2008 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z dnia 29 września 2009 r., sygn. akt I SA/Ol 337/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, działając na podstawie art. 221 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), odrzucił skargę Z. N. (dalej: skarżący) w sprawie ze skargi Z. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 25 czerwca 2008 r., nr [...], w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania spółki. 2. Uzasadniając postanowienie, WSA w Olsztynie, podał, że skarżący (działając przez pełnomocnika - adwokata) wniósł skargę na w.w. decyzję Dyrektora IS. W piśmie z dnia 25 lipca 2008 r., stanowiącym uzupełnienie do wniesionej skargi, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 5 września 2008 r. Referendarz sądowy WSA w Olsztynie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odpis postanowienia doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 10 września 2008 r. Jednakże w ustawowym terminie nie złożono środka zaskarżenia od tego postanowienia ani nie uiszczono wpisu od wniesionej skargi. W związku z tym Sąd pierwszej instancji postanowieniem z dnia 29 września 2009 r. odrzucił skargę. Swoje rozstrzygnięcie Sąd oparł na art. 221 p.p.s.a. w związku z art. 230 i 231 p.p.s.a. oraz § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). 3. Wnosząc skargę kasacyjną na w.w. postanowienie WSA w Olsztynie, skarżący (działając przez pełnomocnika - adwokata) wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Olsztynie oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. Skarżący podniósł, że w przypadku odmowy załatwienia wniosku o przyznanie prawa pomocy adwokat musi być wezwany do uiszczenia opłaty stałej, co w analizowanej sprawie nie nastąpiło. Tym samym Sąd pierwszej instancji naruszył przepisy procedury w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 221 p.p.s.a. przez oczywiście błędne odrzucenie skargi. Na poparcie poglądu wyrażonego w skardze kasacyjnej powołano się na doktrynę - J. Ignaczewski, Koszty postępowań sądowych, Wyd. C.H. Beck, Warszawa 2008, s. 478 i 530. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zażalenie ma usprawiedliwione podstawy. Zasadnie podniesiono w skardze kasacyjnej naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 221 p.p.s.a. w sytuacji, gdy należało zastosować art. 220 p.p.s.a. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie NSA poglądem, art. 221 p.p.s.a. jako przepis stanowiący wyjątek od ogólnych reguł wzywania stron do opłacania pism procesowych nie może być interpretowany rozszerzająco. Stąd należy przyjąć, że złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powoduje powrót na płaszczyznę przepisów ogólnych. Oznacza to, że po uprawomocnieniu się postanowienia oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych profesjonalny pełnomocnik musi być wezwany do uiszczenia opłaty stałej pod rygorem przewidzianym w art. 220 p.p.s.a. (patrz np.: postanowienia NSA: z dnia 4 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 58/05, ONSAiWSA 2005, nr 6, poz. 118; z dnia 18 kwietnia 2005 r., sygn. akt II FZ 110/05, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; z dnia 31 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 282/05, niepubl.; z dnia 6 maja 2008 r., sygn. akt II FSK 369/07, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Pogląd ten jest także prezentowany w doktrynie (por.: M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 643; J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 3, Warszawa 2008, s. 546). W rozpoznawanej sprawie WSA w Olsztynie - po uprawomocnieniu się postanowienia o odmówieniu przyznania prawa pomocy - powinien był wezwać pełnomocnika skarżącego do uiszczenia wpisu stałego od skargi w wysokości 200 zł. Złożenie wniosku przez skarżącego o przyznanie prawa pomocy sprowadziło stan prawny na poziom przepisów ogólnych, tj. w konkretnym przypadku art. 220 § 1 p.p.s.a. Nie powinien więc był stosować art. 221 p.p.s.a., który jest lex specialis względem przepisów ogólnych, regulujących kwestię kosztów sądowych. WSA w Olsztynie stosując art. 221 p.p.s.a. do stanu faktycznego analizowanej sprawy dokonał błędu w postaci przyjęcia rozszerzającej wykładni art. 221 p.p.s.a. Tym samym naruszono jedną z dyrektyw wykładni prawa - zasadę exceptiones non sunt extendendae - którą powszechnie przyjmuje się w judykaturze (por. np.: uchwała SN z dnia 7 października 2008 r., sygn. akt III CZP 81/08, http://pub.sn.pl, wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2009 r., sygn. akt II FSK 286/08, http://orzeczenia.nsa.gov.pl, wyrok NSA z dnia 5 sierpnia 2009 r., sygn. akt 1042/08, niepubl.). Zatem zasadnie podniesiono w skardze naruszenie przez WSA w Olsztynie przepisów procedury, gdyż zastosowano przepis, który nie znajdował w świetle stanu prawnego sprawy zastosowania. 5. Odnosząc się do wniosku skarżącego o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych, należy stwierdzić, że zgodnie z art. 209 p.p.s.a. w postępowaniu kasacyjnym nie zasądza się zwrotu kosztów postępowania w przypadku skarg kasacyjnych od postanowień wojewódzkich sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny zasądza koszty postępowania jedynie w wypadku orzeczeń kończących postępowanie w danej instancji, które są wymienione w w.w. przepisie, tj. o których mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Kwestia ta została rozstrzygnięta w orzecznictwie i zaaprobowana przez komentatorów (M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie II, Warszawa: Kantor Wydawniczy Zakamycze 2006, s. 494; J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydanie 3, Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis 2008, s. 526-527). Przykładowo w jednym z postanowień (z dnia 30 stycznia 2004 r., sygn. akt FZ 504/04, http://orzeczenia.nsa.gov.pl), oddalając zawarty w odpowiedzi organu na zażalenie wniosek o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego radcy prawnego, jako nieznajdujący podstawy w przepisach p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny wywodził, że zgodnie z art. 197 § 2 tej ustawy do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej - przepisy rozdziału 1 działu IV. Brak natomiast odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o zwrocie kosztów postępowania między stronami (dział V, rozdział 1), które dawałoby podstawę do odpowiedniego stosowania w wypadku oddalenia zażalenia z art. 204 pkt 1 - przepisu, który pozwala obciążyć skarżącego kosztami postępowania kasacyjnego, gdy oddalono skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji oddalającego skargę. Przepisy, z których wynika obowiązek ponoszenia określonego ciężaru, nie mogą zaś być interpretowane w sposób rozszerzający. 6. Kierując się powyższymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.